بررسی وجودِ ذهنی در هستی‌شناسیِ معرفتِ حکمت متعالیه و استنتاج دلالتهای آن برای فلسفة تعلیم و تربیت اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای فلسفة تعلیم و تربیت، دانشگاه علامه طباطبایی

2 دکترای فلسفة تعلیم و تربیت و استاد فلسفة تعلیم و تربیت اسلامی، دانشگاه علامه طباطبایی.

3 دکترای فلسفة تعلیم و تربیت و دانشیار فلسفة تعلیم و تربیت، دانشگاه تربیت مدرس.

4 دکترای فلسفة تعلیم و تربیت و دانشیار فلسفة تعلیم و تربیت، دانشگاه الزهرا.

چکیده

هدف: این پژوهش با هدف تبیین وجودِ ذهنی از منظر هستی‌شناسیِ معرفتِ حکمت متعالیه و استنتاج دلالتهای آن در فلسفة تعلیم و تربیت اسلامی انجام شده است. روش: این پژوهش با روش استنتاجی(قیاس عملی) انجام شده است. یافته‌ها: در گام اول، بحث وجودِ ذهنی در هستی‌شناسیِ معرفتِ حکمت متعالیه توصیف و تحلیل شده و چکیدة مباحث آن در قالب چهار گزارۀ «وجود ذهنی، مرتبه‌ای از هستی است»، «در علم حصولی، ماهیت شیء در نفس با وجود ذهنی موجود است»، «میان وجود خارجی و وجود ذهنی اشیا، اتحاد ماهوی برقرار است» و «اکتساب و توسعة موجودات ذهنی(علوم حصولی)، انبساط و اشتداد ذهن است»، تدوین شده است که در شمار مبانی فلسفة تعلیم و تربیت اسلامی محسوب می‌شوند. در گام دوم، مدلولهای تربیتی گزاره‌های مبنایی مذکور، با استفاده از روش استنتاجی(قیاس عملی) استنباط شده است. نتیجه‌گیری: در این بخش، اصلِ «یقین‌گرایی در شناخت هستی و پرهیز از معارف مظنون و مشکوک» و اصلِ «اولویت علوم یقینی بر علوم ظنی در تنظیم محتوای برنامه درسی»، ناظر به تحقق هدفِ «شناخت یقینی عالَم هستی» و اصلِ «توسیعِ و تشدید اکتساب علوم حصولی»، ناظر به تحقق هدفِ «انبساط و اشتداد ذهن»(در مجموع، سه اصل و دو هدف تربیتی) ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها


-      قرآن کریم. ترجمه و تفسیر فیض الاسلام.

-      ابن سینا(1375). الاشارات و التنبیهات. قم: نشر البلاغه.

-      ابن سینا(1404 ق‏). التعلیقات. بیروت‏: مکتبه الاعلام الاسلامى‏.

-      اراکی، محسن(1383). «حقیقت ادراک و مراحل آن در فلسفه ملاّصدرا». معرفت فلسفی، ش 4.

-      باقری، خسرو؛ نرگس سجادیه و طیبه توسلی(1389). رویکردها و روشهای پژوهش در فلسفة تعلیم و تربیت. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

-      بهشتی، سعید(1389). تأملات فلسفی در تعلیم و تربیت. تهران: چاپ و نشر بین‌الملل.

-      جوادی آملی، عبدالله(1375). رحیق مختوم، شرح حکمت متعالیه. قم: اسراء.

-      خامنه‌ای، سید محمد(1390). «وجود ذهنی و دنیای درون». خردنامه صدرا. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.

-      خسروپناه، عبدالحسین و حسن پناهی‌آزاد(1388). نظام معرفت‌شناسی صدرایی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

-      خداویردی‌پور محمد(1391). «بررسی نظریه وجود ذهنی در حکمت متعالیه صداریی و مدلول‌های تربیتی آن»، پایان نامه، دانشگاه علامه طباطبائی.

-      رهنمایی، سید احمد(1388). درآمدی بر فلسفة تعلیم و تربیت. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

-      شریفی، احمدحسین(1395). روش‌شناسی علوم انسانی اسلامی. تهران: مرکز پژوهشهای علوم انسانی اسلامی صدرا.

-      شورای عالی انقلاب فرهنگی(1390). مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران.

-      صدرالمتألهین(1981 م‏). الحکمه المتعالیه فى الاسفار العقلیة الاربعه. بیروت: دار احیاءالتراث‏.

-      صدرالمتألهین(1363).‏ مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى‏.

-      عبودیت، عبدالرسول(1390). درآمدی به نظام حکمت صدرایی. تهران: سمت و مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).

-      گروه نویسندگان(1390). فلسفة تعلیم و تربیت اسلامی. زیر نظر آیت‌الله مصباح یزدی. تهران: مدرسه.

-      فخرالدین رازى(1411 ق). المباحث المشرقیه فى علم الالهیات و الطبیعیات. قم: بیدار.

-      کردفیروزجایی، یارعلی(1393). حکمت مشاء. قم: مجمع عالی حکمت اسلامی.

-      مطهری، مرتضی(1387). مقالات فلسفی. قم: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1390). مجموعه‏ آثار. قم: صدرا.

-      معلمی، حسن(1387). نگاهی به معرفتشناسی در فلسفة اسلامی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی.

-      مولوی‌وردنجانی عزیزالله(1383).‏ «جایگاه علم و وجود ذهنی در حکمت متعالیه ملاصدرا»، پایان نامه، دانشگاه تربیت معلم تهران.

-       The Holly quran

-       Bagheri. Kh.; N. Sajjadi & T. Tavasoli (2010). The Approaches and Research Methods in the Philosophy of Education. Tehran: Research Center for Cultural Studies.

-       Javadi amoli, abdollah (1997). Transcendent wisdom, Qom: asra Pub.

-       Ibn Sina, Hussein ibn Abdullah (1996 ). Allusions and indications, Qom: nashrolbalghah Pub.

-       Ibn Sina, Hussein ibn Abdullah (1984  ). The Commentaries; Beirut: maktab al alam al eslami Pub.

-       Ibn Sina, Hussein ibn Abdullah ( N.D.). The Nature of Knowledge and its Stages in Mulla Sadra’s Philosophy

-       Khosropanah, abdolhossein and panahi azad, hasan (2010). Mulla Sadras theosophical system. Tehran: Research Center for Cultural Studies.

-       Sadr al-Din Shirazi, Muhammad Ibn Ibrahim (1981). Al-Hekmat Al Muta'alyeh fi-l-Asfar al-Aqliyya al-Arba‘a (The Transcendent Theosophy in the Four Journeys of the Intellect). Beirut: Dar-Ehya Al-Torath Al-Arabiya.

-       Sadr al-Din Shirazi, Muhammad Ibn Ibrahim (1984). Mafatih al-Ghayb (Keys to the Unknown). Tehran: Ministry of Culture and Higher Education, Islamic Society of Iran Wisdom and Philosophy, Institute of Cultural Studies and Research.

-       Mulla Sadra, Sadr al-Din Muhammad ibn Ibrahim (1981). Al-Hakimit al-Motaalia fi al-Asfar al-Aqali al-Arbaa. Beirut: Daro Al-Ehia Al-Torath.

-       Mulla Sadra, Sadr al-Din Muhammad ibn Ibrahim (1981). Metaphysical Penetrations. Tehran : cultural studies and researches institute .

-       Motahhari, Morteza ,The Collection of Martyr Mutahhari’s Works, Qom: Sadra.

-       Motahhari, Morteza (2001). Philosophical essayes. Qum: Sadra.