الهیات سلبی در حوزة معرفت‌شناختی صفات الهی در اندیشة ابن میمون یهودی و دکتر صادقی تهرانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، رشتة تفسیر و علوم قرآن.

2 دانشجوی دکتری رشتة فلسفه، جامعه المصطفی العالمیه

چکیده

هدف: هدف از انجام این پژوهش، تقریر، مقایسه و ارزیابی الهیات سلبی در حوزة معرفت‌شناختی صفات الهی در اندیشة موسى بن میمون(متولد 530 ق/ 1135 م)، ‌الهی‌دان برجستة یهودی و آیت‌الله دکتر محمد صادقی تهرانی(۱۳۰۵-۱۳۹۰ ش)، قرآن‌پژوه معاصر بود. روش: پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی به تحلیل عقلانی این دو دیدگاه پرداخته است. یافته‌ها: به باور این دو شخصیت، نه تنها صفات ثبوتی ذاتی الهی، بلکه حتی وجود الهی نیز بیانگر معنای سلبی است و محذور تشبیه، برهان مشترک آنان در نقد الهیات ایجابی است. نتیجه‌گیری: «خلط میان مفهوم و مصداق»، «یکسان‌انگاری شناخت ماهوی و غیر ماهوی»، «تفسیر ناصحیح دو آموزة قرآنیِ همراهی حمد با تسبیح و تنزیه ذات الهی از توصیف غیر مخلصان» و «فقدان تصویر صحیح از الهیات ایجابی عینیت»، مهم‌ترین آسیبهای معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی این دو دیدگاه است.

کلیدواژه‌ها


-      قرآن کریم.

-      ابن میمون، موسی(1972 م). دلاله الحائرین. تحقیق یوسف اتاى. ‏مکتبه الثقافه الدینیه.

-      افلوطین(1366). دورة آثار فلوطین. ترجمة محمدحسن لطفی. تهران: خوارزمی.

-      بحرانى، سید هاشم(1374). البرهان فی تفسیر القرآن. قم: بعثت.

-      پترسون، مایکل و همکاران(1389). عقل و اعتقاد دینی. ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی. تهران: طرح نو، چ هفتم.

-      پوردشتی، محسن و علیرضا کهنسال(1394). «الهیات سلبی از دیدگاه قاضی‌سعید قمی و ابن میمون اندلسی». پژوهشهای اعتقادی کلامی، ش 19: ۵۸-35.

-      تیلیش، پل(1376). الهیات فرهنگ. ترجمه مراد فرهادپور و فضل‌الله پاکزاد. تهران، طرح نو.

-      خادم‌جهرمی، حامده و ‌نرگس رجبی(1396). «بررسی دیدگاه الهیات سلبی ابن میمون و قاضی‌سعید قمی». فلسفة دین، دورة چهاردهم، ش 2: ۳۳۲-311.

-      زارع‌پور، محسن و احمد بهشتی‌مهر(1396). «وجودشناسی صفات الهی از دیدگاه قاضی‌سعید قمی و موسی بن میمون». معارف عقلی، ش 35: ۳۲-5.

-      سعدیا بن یوسف(1880 م). کتاب الأمانات و الاعتقادات. بر اساس نسخة اصلی کتاب در کتابخانه دانشگاه کالیفرنیا در آمریکا.

-      شرباک، دن‌کوهن(1383). فلسفة یهودی در قرون وسطی. ترجمة علیرضا نقدعلی. قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.

-      صادقی تهرانی، محمد(1392). التفسیر الموضوعی للقرآن الکریم. قم: شکرانه.

-      صادقی تهرانی، محمد(19۹7 م). الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن و السنه. بیروت: مؤسسة الاعلمی، چ دوم.

-      صادقی تهرانی، محمد(1407 ق). حوار بین الإلهیین و المادیین. تهران: فرهنگ اسلامی، چ دوم.

-      صدرالمتألهین، محمد(1981 م). الأسفار العقلیه الأربعه. بیروت: دار احیاء التراث العربی، چ سوم.

-      صدوق، محمدبن علی(1398 ق). التوحید. قم: موسسه النشر الاسلامی.

-      طباطبایی، سید محمدحسین(1411 ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الاعلمی.

-      عسقلانی، ابن حجر (بی تا)، فتح الباری فی شرح صحیح البخاری، تحقیق محمد فؤاد عبدالباقی، المکتبة السلفیة.

-      فاضل‌مقداد، مقداد بن عبدالله بن محمد حلی سیوری(1405ق)، إرشاد الطالبین إلى نهج المسترشدین.‏ تحقیق سید مهدى رجایى‏. قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشى.

-      فاضل‌مقداد، مقداد بن عبدالله بن محمد حلی سیوری(1412 ق). الاعتماد فی شرح واجب الاعتقاد. مشهد: مجمع البحوث الإسلامیه.

-      فیاض لاهیجى(1383). گوهر مراد. تهران: سایه‏.

-      کاپلستون، فردریک(1375). تاریخ فلسفة غرب. ترجمة سید جلال‌الدین مجتبوی. تهران: سروش، چ سوم.

-      کلینی، محمدبن یعقوب(1388). الاصول من الکافی. تصحیح و تعلیق: علی‌اکبر غفاری. تهران: دار الکتب الاسلامیه، چ سوم.

-      ماتریدى، ابومنصور(1427 ق). التوحید. بیروت: دار الکتب العلمیه.

-      مصباح یزدی، محمدتقی(1394). خداشناسی. تحقیق و بازنگاری: امیررضا اشرفی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چ دوم.

-      مفید، محمدبن محمد(1413 ق). تصحیح اعتقادات الإمامیه. قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید.

-      ملاعلى قارى(1428 ق). شرح کتاب الفقه الأکبر. بیروت: دار الکتب العلمیه، چ دوم.

-      ولفسن، هری اوسترین(1387). بازتابهای کلام اسلامی در فلسفة یهودی. ترجمة علی شهبازی. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.

-      هیک، جان(1381). فلسفة دین. ترجمه بهزاد سالکی. تهران: الهدی، چ سوم.

-       Holly quran

-       Bahrani, Seyyed Hashem (1995). Alborhan fi Tafsir al-Qur'an. Qom: Institute of Ba'ath.

-       Copleston, Frederick (1996) The History of Western Philosophy. Translated by Seyed Jalaluddin Mojtabavi. Tehran: Soroush, Third Edition.

-       Fayyaz Lahiji (2004). Gohar Morad. Tehran: Sayeh Publishing.

-       Fazel Maqdad, Maqdad bin Abdullah bin Muhammad Helli Sivouri (1412 AH). Al-Atmad Fayyat Obligatory Commentary. Mashhad: Assembly of God.

-       Fazel Maqdad, Maqdad bin Abdullah bin Mohammed Helli Sivouri (1405 AH). Erashad al-Talibin Ela Nahj al-Mustarshedin. Research by Sayyed Mahdi Rajai. Qom: Ayatollah Marashi Library Publications.

-       Hick, John (2002). The Philosophy of Religion. Translated by Behzad Salaki. Tehran: Al-Hadi International Publications, Third Edition.

-       Ibn Ma'mun, Musa (1972). The Dealer of Al-Hayrain. Inquiry by Youssef Eta'i, al-Qiqafi al-Dini'i School.

-       Khadem Jahromi, Hamedeh & Narges Rajabi (2017). "A Study of the Viewpoints of ibn Ma'mun and Judge Sa'id al-Qaimi's Theology". Quarterly Journal of Religious Philosophy, Vol. 14, No. 2: 311-332.

-       Koleini, Mohammad bin Ya'qub (2009). Principles of Man Al-Kafi. Correction and Suspension: Ali Akbar Ghaffari. Tehran: Dar Akbar al-Islami, Third Edition.

-       Matridi, Abu Mansour (1427 AH). al-Tawhid. Beirut: al-Qa'im al-Alimi.

-       Mesbah Yazdi, Mohammad Taghi (2015). Theology. Research and Review: Amir Reza Ashrafi. Qom: Imam Khomeini Educational and Research Institute, Second Edition.

-       Mofid, Muhammad bin Mohammed (1413 AH). Correction of the Al-Mamma'i Beliefs. Qom: al-Mutmar al-Lalim Sheikh al-Mufid.

-       Mulla Ali Qari (1428 AH). Description of al-Fiqh al-Akbar's book. Beirut: The Book of Al-Alimi, Second Edition.

-       Peterson, Michael & et al. (2010). Religion and Religion. Translated by Ahmad Naraghi & Ibrahim Soltani. Tehran: New Design, Seventh Edition.

-       Plotinus (1987). The Plotinus Works. Translated by Mohammad Hassan Lotfi. Tehran: Kharazmi Publishing Company.

-       Pordashti, Mohsen & Alireza Kohanal (2015). "The Theory of Neglect from the Perspective of Judges Saeed ghomi and Ibn Mimoun Andalusi". Theological Belief Studies, No. 19: 35-58.

-       Saadia bin Youssef (1880). A Book on Beliefs and Beliefs. Based on the Original Copy of the Book at the University of California Library in America.

-       Sadeghi Tehrani, Mohammad (1997). Al-Furqan in the Interpretation of Al-Qur'an and Al-Sunni. Beirut: Al-Ilami Institute, Second Edition.

-       Sadeghi Tehrani, Mohammad (1407 AH). Hawar between Al-Allahayin and Al-Madian. Tehran: Islamic Culture Publications, Second Edition.

-       Sadeghi Tehrani, Mohammad (2013). Laghman al-Karim al-Musa'i al-Karim. Qom: Shokraneh.

-       Sadough, Mohammad bin Ali (1398 AH). al-Tawhid. Qom: al-Nusra al-Islami Institute.

-       Sadr al-Mutallahin, Muhammad (1981). Al-Asfar al-Aqliya al-Arabi. Beirut: Dar al-Thirath al-Arabi, Third Edition.

-       Sherbock, Dan Cohen (2004). Jewish Philosophy in the Middle Ages. Translated by Alireza Naghdali. Qom: Center for the Study of Religions and Religions.

-       Tabatabai, Seyyed Mohammad Hussein (1411 AH). al-Mizan al-Tafsir al-Quran. Beirut: Al-Ilami Institute.

-       Tilish, Paul (1997). Cultural Theology. Translated by Murad Farhadpour & Fazlullah Pakzad. Tehran: Tarhe no.

-       Wolfson, Harry Ostrain (2008). Reflections on Islamic Theology in Jewish Philosophy, Translated by Ali Shahbazi. Tehran: Center for the Study of Religions and Religions.

-       Zarepour, Mohsen & Ahmad Beheshti Mehr (2017). "The Ontology of Divine Attributes from the Viewpoints of Judge Saeed Qomi and Musa bin Monkey". Ma'arefi Aghli, No. 35: 5-32.