مؤلفه‌‌‌های سیاسی تمدّن نوین اسلامی بر اساس سیرة نبوی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای انقلاب و تمدن اسلامی، استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه بین‌المللی امام خمینی

2 دکترای فقه و حقوق خصوصی، استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه هنر.

3 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه مفید.

چکیده

هدف: هدف از انجام این پژوهش، بررسی سیرة عملی پیامبر اکرم(ص) در بخش سیاسی و کشف مؤلفه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های اصلی ساختار سیاسی مطلوب به منظور ارائة الگوی اصیل اسلامی است که توان شکل‌دهی به تمدّن نوین اسلامی را داشته باشد. روش: در این مقاله با روش تحلیل مضمون و واکاوی سیرة عملی پیامبر(ص)، مؤلفه‌های تمدّن‌ساز سیره در بعد سیاسی استخراج و معرفی شده است. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش را می‌توان ذیل مواردی چون: ایجاد امت واحدة اسلامی، تأکید بر امامت و رهبری امت، مدارا و رواداری، مشورت و پرهیز از استبداد رأی، قانون‌مداری در امر حکومت، آزادی بیان، پایبندی به عهد و پیمان و برخورد قاطعانه با تخلفات عوامل حکومت دسته‌بندی کرد. نتیجه‌گیری: رعایت موارد پیش‌گفته، زمینه‌ساز به سامان آمدن ساختار مطلوب سیاسی است که با توجه به شرایط و اقتضائات زمانی و مکانی می‌تواند صورتهای مختلف به خود بگیرد، اما در هیچ حالتی نباید به کلی از این اصول تهی و عاری باشد.

کلیدواژه‌ها


-      قرآن کریم.

-       نهجالبلاغه. محمد بن حسین شریف رضی(1378). ترجمة عبدالمحمد آیتی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

-      آذرتاش، آذرنوش(1379). فرهنگ معاصر عربی فارسی. تهران: نی.

-      آشوری، داریوش(۱۳۹۷). تعریفها و مفهوم فرهنگ. تهران: آگه.

-      ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد(1375). مقدمه ابن خلدون. ترجمة محمد پروین گنابادی. تهران: علمی فرهنگی.

-      ابن سعد، محمد بن سعد(1410 ق). الطبقات الکبری. تدوین: محمد عبدالقادر عطا. بیروت: دارالکتب العلمیه.

-      ابن منظور، محمدبن مکرم(1414 ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر، چ دوم.

-      ابن هشام، عبدالملک(۱۴۰۸ ق). السیره النبویه. بیروت: دار احیاء التراث العربی، چ هفتم.

-      اسپینوزا، بندیکت (۱۳۹۶). رسالة الهی سیاسی. ترجمة علی فردوسی. تهران: شرکت سهامی انتشار.

-       البغدادی، محمدبن حبیب(1405 ق). المنمق فی اخبار قریش. تدوین: خورشید احمد فاروق. بیروت: عالم الکتب.

-      البکری، عبدالله بن عبدالعزیز(1403 ق). معجم ما استعجم من اسماء البلاد و المواضع. تدوین: مصطفی السقا. بیروت: عالم الکتب.

-       الصالحی الشامی، محمد بن یوسف(1414 ق). سبل الهدی و الرشاد فی سیره خیر العباد. بیروت: دارالکتب العلمیه.

-      العطاس، سید محمدنقیب(1374). اسلام و دنیوی‌گری(سکولاریسم). ترجمة احمد آرام. تهران: دانشگاه تهران.

-      المکی‌الشامی، ابوبکر(۱۴۲۰ ق). السنه النبویه و مطاعن المبتدعه فیها. عمّان: دار عمّار للنشر و التوزیع.

-      الهی‌بخش، خادم‌حسین(۲۰۰۰ م). القرآنیون و شبهاتهم حول السنه. طائف: مکتبه الصدیق.

-      بهرامی، محسن(۱۳۹۵). «سنّت و جایگاه آن در اسلام». پژوهش دینی، ش 32: ۶۶-۴۲.

-      پاکتچی، احمد(۱۳۶۷). «مدخل تفسیر». دائره‌المعارف بزرگ اسلامی. به کوشش کاظم موسوی بجنوردی: ۷۴۱-680. تهران: مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.

-       تامسون، کنت(۱۳۹۵). دین و ساختار اجتماعی(مقالاتی در جامعه‌شناسی دین). ترجمة علی بهرام‌پور. تهران: کویر.

-      جعفریان، رسول(1373). تاریخ سیاسی اسلام، جلد 1. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

-      حتی، فیلیپ خلیل(1366). تاریخ عرب. ترجمة ابوالقاسم پاینده. تهران: آگاه.

-       حرّ عاملی، محمد بن حسن(1991 م). وسائل الشیعه. تدوین: عبدالرحیم ربانی. بیروت: دار الاحیاء التراث العربی.

-       حقیقت، سید صادق و احمد رهدار(۱۳۹۴). «تمدن و سیاست». اندیشة تمدنی اسلام. سال اول، ش ۱: ۱۶۶-۱۹۳.

-       حکیم، محمدتقی(۱۳۹۷ ق). سنّت در قانونگذاری اسلام. ترجمة سید ابراهیم علوی. تهران: کتابخانه بزرگ اسلامی.

-      حلبی، علی بن ابراهیم(۲۰۰۶). السیره الحلبیه. بیروت: دارالکتب العلمیه.

-      حمیدالله، محمد(1377). نامه‌ها و پیمان‌نامه‌های سیاسی حضرت محمد(ص) و اسناد صدر اسلام. ترجمة سید محمد حسینی. تهران: سروش.

-      دورانت، ویل(1381). تاریخ تمدن. ترجمة احمد آرام و همکاران. تهران: علمی و فرهنگی، چ هشتم.

-      رادمنش، عزت‌الله(۱۳۵۷). کلیات عقاید ابن خلدون دربارة فلسفه، تاریخ و تمدن. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

-      زیدان، جرجی(1369). تاریخ تمدن اسلام. ترجمة علی جواهرکلام. تهران: امیرکبیر.

-      سپهری، محمد(۱۳۸۵). تمدن اسلامی در عصر امویان. تهران: نورالثقلین.

-      سروش، عبدالکریم(1376). مدارا و مدیریت. تهران: صراط.

-      شهید ثانی، زین‌الدین بن علی(1410 ق). الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه. قم: مکتبه الداوری.

-      شهیدی، سید جعفر(۱۳۶۴). تاریخ تحلیلی اسلام. تهران: مرکز نشر دانشگاهی، چ پنجم.

-      شیخ صدوق، ابوجعفر محمد بن علی(1413 ق). من لا یحضره الفقیه. قم: جامعه مدرسین.

-      شیخ طوسی، محمد بن حسن(۱۳۶۵). تهذیب الاحکام. تهران: دارالکتب الاسلامیه.

-      طبری، محمد بن جریر(1413 ق). تاریخ الطبری؛ تاریخ الامم و الملوک. بیروت: مؤسسه عزالدین.

-      عبدالجلیل، ج.م.(1363). تاریخ ادبیات عرب. ترجمة آذرتاش آذرنوش. تهران: امیرکبیر.

-      عسقلانی، ابن حجر(1415 ق). الاصابه فی تمییز الصحابه. تدوین: عادل احمد عبدالموجود. بیروت: دارالکتب العلمیه.

-      عسقلانی، ابن حجر(1423 ق). فتح الباری فی شرح صحیح البخاری. تدوین: محمد عبدالسلام شاهین. بیروت: دارالکتب العلمیه.

-      غزالی، ابوحامد(بی‏تا). احیاء علوم الدین. بیروت: دارالکتاب العربی.

-      فتحعلی، محمود(1378). تساهل و تسامح اخلاقی، دینی، سیاسی. قم: طه.

-      فیرحی، داوود(۱۳۸۲). نظام سیاسی و دولت در اسلام. تهران: سمت، چ هفتم.

-      فیض، علیرضا(۱۳۹۸). مبادی فقه و اصول؛ مشتمل بر بخشی از مسائل آن دو علم. تهران: دانشگاه تهران.

-      کلینی، محمد بن یعقوب(1365). الکافی. تدوین: علی‌اکبر غفاری. تهران: دارالکتب الاسلامیه.

-      گوستاو لوبون، چارلز ماری(1334). تمدن اسلام و عرب. ترجمة فخر داعی گیلانی. تهران: بنگاه مطبوعاتی علمی.

-      لوکاس، هنری(1376). تاریخ تمدن. ترجمة عبدالحسین آذرنگ‌کوب. تهران: کیهان.

-      ماوردی، ابوالحسن علی بن محمد(بی‌تا). احکام السلطانیه و الولایات الدنیاییه. بیروت: دارالفکر.

-      مجتهد شبستری، محمد(۱۳۷۶). ایمان و آزادی. تهران: طرح نو.

-      مجلسی، محمدباقر(1403 ق). بحار الانوار. بیروت: مؤسسه الوفا.

-      محمدپور، احمد(1390). روش تحقیق کیفی ضد روش. تهران: جامعه‌شناسان.

-      مصباح یزدی، محمدتقی(1377). حقوق و سیاست در قرآن. تدوین محمد شهرابی. قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی.

-      مطهری، مرتضی(۱۳۹۰). مجموعه آثار. تهران: صدرا.

-      نجفی، محمد بن حسن(1367). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. بیروت: داراحیاء التراث العربی.

-      واقدی، محمد بن عمر(1369). المغازی. ترجمة محمود دامغانی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی، چ دوم.

-      یعقوبی، احمد بن ابی‌یعقوب(بی‌تا). تاریخ یعقوبی. بیروت: دار صادر.

-       Holy Quran.

-       Nahj Al-Balaghah (Peak of Eloquence). Mohammad ibn Hossain Sharif Al-Radi (1999). Translated by Abd Al-Mohammad Ayati. Tehran: Daftare Nashre Farhang-e Islami.

-       Abd-Al-Jalil, J.M. (1984). Tarikhe Adabiyate Arab (History of Arabic Literature). Translated by Azartash Azarnoosh. Tehran: Amir Kabir.

-       Al-Aṭṭās, Sayyid Muḥammad Naqīb (1995). Islam and Secularism. Translated by Ahmad Aram. Tehran: University of Tehran.

-       Al-Baghdadi, Mohamad bn Habib (1985). Almonmigh fi Akhbar Ghoraysh (The Ornate in Quraish news). Beirut: Alam Al-Kotob.

-       Al-Bakri, Abdollah (1983). Mojam o ma Estojima min Asmae Albelad va Almavaze (A Dictionary of Country Names and Placements). Beirut: Alam Al-Kotob.

-       Al-Makki Al-Shami, Abu Bakr (1999). Al-Sonah Al-Nabaviyah va Matain Al-Mobtadia fiha (The Prophetic Sunnah and the Criticism of Innovators over it). Amman: Dar Ammar.

-       Al-Salehi Al-Shami, Mohammad (1993). Sobol Al-Hoda va Al-Reshad fi Sira Khairo Al-Ebad (The Ways of Guidance and Aim in Life of the Best Worshipers). Beirut: Dar Al-Kotob Al--Elmiyah.

-       Ashouri, Daryoosh (2018). Tarifha va Mafhoom Farhang (Definitions and Concept of Culture). Tehran: Agah.

-       Asqalānī, Ibn Ḥajar (1995). Al-Isaba fi Tamyiz Al-Sahaba (The most Comprehensive Dictionary of the Companions). Beirut: Dar Al-Kotob Al-Elmiyah.

-       Asqalānī, Ibn Ḥajar (2002). Fath Al-Bari (Victory of the Creator). Beirut: Dar Al-Kotob Al-Elmiyah.

-       Azartash, Azarnoosh (2000). Farhang e Moaser Arabi Farsi (Contemporary Arabic Persian Culture). Tehran: Ney.

-       Bahrami, Mohsen (2016). "Tradition and its Place in Islam.". Religious Research, 42-66.

-       Boyatzis, R.E. (1998). Transforming Qualitative Information: Thematic Analysis and Code Development. Sage.

-       Braun, V. & V. Clarke (2006). "Using Thematic Analysis in Psychology". Qualitative Research in Psychology, 3: 77-101.

-       Durant, William James (2002). The Story of Civilization. Translated by Ahmad Aram. Tehran: Entesharat Elmi Farhangi.

-       Elahibakhsh, Khadim Hosain (2000). Al-Quranion va Shobahatohom Havl Al-Sunah (Quranists and their Suspicions about the Sunah). Taief: Maktaba Al-Sedigh.

-       Fathali, Mahmud (1990). Tasahol va Tasamohe Akhlaghi, Dini va Siyasi (Ethical, Religious and Political Tolerance). Qom: Taha.

-       Feirahi, Davood (2003). Nezame Siyasi va Dolat Dar Eslam (Political System and Government in Islam). Tehran: Samt.

-       Feiz, Alireza (2019). Mabadi Fegh va Osoul (Principles of Jurisprudence and Principles). Tehran: Publication of Unoversity of Tehran.

-       Ghazali, Abū Ḥāmed (No Date). Ihya Ulum Al-Din (The Revival of Religious Sciences). Beirut: Dar Al-Ketab Al-Arabi.

-       Gustave Le Bon, Charles-Marie (1955). The World of Islamic Civilization. Translated by Fakhre daii Gilani. Tehran: Bongah-e Matbooati Elmi.

-       Haghighat, Seyed Sadegh & Ahmad Rahdar (2015). "Civilization and Policy". Islamic Civilization Thought, 1(1): 166-193.

-       Hakim, Mohamma Taghi (2008). Tradition in Islamic Law. Translated by Seyed Ebrahim Alavi. Tehran: The Great Islamic Library.

-       Halabi, Nur Al-Din (2006). Al-Sirah al-Halabiyah. Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiyah.

-       Hamidullah, Muhammad (1998). Letters and Political Treaties of Prophet Muhammad and Documents of Sadr Islam. Translated by Seyed Mohammad Hosseini. Tehran: Soroush.

-       Hitti, Philip K. (1987). History of the Arabs. Translated by Abolghasim Payandeh. Tehran: Agaah.

-       Ḥurr Ameli, Muhammad bin Ḥasan (1991). Wasā'il al-Shīʿa. Beirut: Dar Ihya Al-Toras Al-Arabi.

-       Ibn Hisham, Abd Al-Malik (1988). As-Sīrah an-Nabawiyyah (The Life of the Prophet). Beirut: Dar Ihya At-Torath.

-       Ibn Khaldun, Abd al-Raḥmān (1996). Muqaddimah ibn Khaldun (Introduction of Ibn Khaldun). Tehran: Elmi.

-       Ibn Manẓūr, Mohammad Ibn Mokaram (1993). Lisān Al-Arab (Tongue of Arabs). Beirut: Dar Sadir.

-       Ibn Sa'd, Mohammad (1990). Al-Tabaqāt Al-Kobra (The Book of the Major Classes). Beirut: Dar Al-Kotob Al-Elmiya.

-       Jafariyan, Rasoul (1994). Tarikhe Siyasi Eslam (Political History of Islam). Tehran: Publication of Ministry of Culture and Islamic Guidance.

-       Kulayni, Abu Ja'far Muhammad ibn Ya'qub (1986). Al-Kafi (The Sufficient). Tehran: Dar Al-Kotob Al-Islamiyah.

-       Lucas, Henry Stephen (1997). History of Civilization. Translated by Abd Alhossain Azarang. Tehran: Keyhan.

-       Majlesi, Mohammad Baqer (1983). Bihar Al-Anwar (Seas of Light). Beirut: Moasisa alvafa.

-       Māward, Abū Al-Hasan (No Date). Al-Ahkam Al-Sultania w'al-Wilayat Al-Diniyya (The Ordinances of Government). Beirut: Dar alfekr.

-       Mesbah Yazdi, Mohammad Taghi (1998). Hoghoogh va Siyasat dar Ghoran (Law and Politics in the Qur'an). Qom: Moaseseye Imam Khomeini.

-       Mohammadpour, Ahmad (2011). Qualitative Research Method; Counter Method). Tehran: Entesharat Jame shenasan.

-       MojtaheddiShabestari, Mohammad (1997). Iman va Azadi (Faith and Freedom). Tehran: Tarhe no.

-       Motahari, Morteza (2011). Majmooe Asar (Collection of Books). Tehran: Sadra.

-       Najafi, Mohammad ibn Hasan (1988). Javahir Al-Kalam fi Sharhi Sharayio Al-Islam (Jewels of Speech in Explaining the Laws of Islam). Beirut: Dar Ihya Al-Toras.

-       Pakatchi, Ahmad (1988). "Madkhal Tafsir (The Entry of Commentary)". The Great Islamic Encyclopedia. by Kazim Mousavi: 680-741. Tehan: Institue of The Great Islamic Encyclopedia.

-       Radmanesh, Ezat Allah (1978). General Views of Ibn Khaldun on Philosophy, History and Civilization. Tehran: Nashr e Farhang Eslami.

-       Sepehri, Mohammad (2006). Tamaddon Eslami dar Asre Omaviyan (Islamic Civilization in the Umayyad Era). Tehran: Noor al Saghalein.

-       Shahid Sani, Zayn al-Din ibn Ali (1990). Al-Rawda-l-Bahiyah fi Sharh Al-lam'a-d-Dimashqiya (The Beautiful Garden in Interpreting the Damscene Glitter). Qom: Maktaba Aldavari.

-       Shahidi, Seyed Jafar (1985). Tarikhe Tahlilie Eslam (Analytical History of Islam). Tehran: Nashre Daneshgahi.

-       Shaykh Saduq, Abu Ja'far Muhammad ibn Ali (1993). Man La Yahduruhu Al-Faqih (For Him Who is Not in the Presence of a Jurisprudent). Qom: Jamia Modaresin.

-       Shaykh Tusi, Abū Ja'far Muḥammad Ibn Ḥasan (1986). Tahdhib al-Ahkam fi Sharh al-Muqni'ah (Rectification of the Statutes in Explaining the Disguised). Tehran: Dar Al-Kotob Al-Islamiyah.

-       Soroush, Abd Alkarim (1997). Modara va Modiriyat (Tolerance and Management). Tehran: Serat.

-       Spinoza, Baruch (2017). Resaleye Elahi Siyasi (A Theologico-Political Treatise). Translated by Ali Foroughi. Tehran: Sahami Enteshar.

-       Ṭabarī, Abū Jafar Muḥammad ibn Jarīr (1993). Tārīkh al-Rusul wa al-Mulūk (The History of the Prophets and Kings). Beirut: Ezzo alddin.

-       Thomson, Kenneth (2016). Religion and Social Structure. Translated by Ali Bahrampour. Tehran: Kavir.

-       Waqidi, Abu Abdullah Muhammad Ibn ‘Omar (1990). Kitab al-Tarikh wa al-Maghazi (Book of History and Campaigns). Translated by Mahmoud Damghani. Tehran: Markaz-e Nashr-e Daneshgahi.

-       Ya'qubi, Aḥmad ibn Abī Ya‘qūb (No Dae). Tarikh al-Yaqubi. Beirut: Dar Sadir.

-       Zaydan, Jurji (1990). Tarikh e Tamaddun-e Islami (History of Islamic Civilization). Translated by Ali Javaherkalam. Tehran: Amir Kabir.