آسیب‌شناسی محتوایی دروس معارف اسلامی دانشگاهها:گرایش مبانی نظری اسلام

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

کارشناس ارشد فلسفه و کلام اسلامی، عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی

چکیده

هدف: این تحقیق با هدف آسیب‌شناسی محتوایی اهداف و سرفصلهای دروس مبانی نظری اسلام، مصوّب شورای عالی انقلاب فرهنگی(23/4/1383)، با استفاده از دیدگاههای شهید مطهری، برنامه‌ریزی درسی و روان‌شناسی انجام شد و نتایج آن می‌تواند در بازنگری برنامۀ این دروس استفاده شود. روش: روش تحقیق، از نوع کاربردی- توسعه‌ای، با روش توصیفی- تحلیلی(محتوایی-کیفی) با استفاده از منابع کتابخانه‌ای بود. یافته‌ها: محتوای مصوّب با رویکرد دانش‌افزایی کلامی، تناسب لازم را با مشخصات اسلام از دیدگاه شهید مطهری ندارد و فاقد ماهیت میان‌رشته‌ای است. این اهداف بدون توجه به ابعاد شناختی، نگرشی و مهارتی تدوین‌یافته و به نیازها بی‌توجه است. سازمان‌دهی محتوا نیز دارای اشکالات اساسی است. نتیجه‌گیری: با توجه به‌سرعت تحولات علمی و تغییر نیازها از یک سو و قدمت و اشکالات اساسی موجود در برنامۀ کنونی از سوی دیگر و نیز تغییر نظام آموزش‌وپرورش، ضرورت بازنگری کامل در برنامه دروس معارف اسلامی، انکارناپذیر است؛ بنابر این، برای تدوین برنامۀ جدید، پیشنهادهایی ارائه شده است.
 

کلیدواژه‌ها


-     اشرفی، عباس و فاطمه آخوندی(1391). «آسیب‌شناسی آموزش دینی در دانشگاهها از دیدگاه دانشجویان». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، ش 52 (پاییز): 426-401.

-       اشنایدر، کارول گیری(پیشگفتار)(1389). فرهنگ میان‌رشته‌ای در آموزش عالی: الگویی برای شکل‌گیری، استحکام‌بخشی و تداوم. تألیف جولی تامپسون کلاین. ترجمۀ هدایت‌الله اعتمادی‌زاده و نعمت‌الله موسی‌پور. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

-       امام خمینی، روح‌الله(1358). صحیفۀ نور (پیام به مناسبت شهادت استاد مطهری/ 11/2/1358 و بیانات در جمع اساتید دانشگاه/ 13/4/1358). برگرفته در تاریخ 12/6/1395 از: www.yjc.ir.

-       امینی، جبار و رضا مرادی خلیفه‌لو(1391). «علل و عوامل دین‌گریزی و نقش دانشگاهها در اصلاح آن». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، ش 50 (بهار): 86-65.

-       بهادری جهرمی، علی و رضا نیازی(1391). دانش و دانشگاه اسلامی وضعیت کنونی و راهکارهای وصول به آن. قم: کعبه دل.

-       تقی‌پور ظهیر، علی(1374). مقدمه‌ای بر برنامه‌ریزی آموزشی و درسی. تهران: آگاه، چ هشتم.

-       جعفری هرندی، رضا؛ احمدرضا نصر و سید ابراهیم میرشاه جعفری(1387). «تحلیل محتوا روشی پرکاربرد در مطالعات علوم اجتماعی، رفتاری و انسانی، با تأکید بر تحلیل محتوای کتاب درسی». حوزه و دانشگاه: روش‌شناسی علوم انسانی، ش 55 (بهار): 58-33.

-       حداد عادل، غلامعلی(1383). آسیب‌شناسی تربیت دینی؛ جلد اول: گفت‌وگو با دکتر حداد عادل. تهران: مدرسه.

-       حداد عادل، غلامعلی(1388). «استاد شهید مرتضی مطهری و آسیب‌شناسی دین و دینداری»(سخنرانی). تاریخ دسترسی: 1/10/1395. در: www.mortezamotahari.com

-       حلیمی جلودار، حبیب‌الله(1394). «جستاری در میزان گرایش دانشجویان به دروس معارف اسلامی و عوامل مؤثر بر آن(نمونۀ موردی: دانشجویان دانشگاه مازندران)». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، ش 64 (تابستان): 334-317.

-       خامنه‌ای، سید علی(11/4/1393). «بیانات در دیدار اساتید دانشگاهها». برگرفته در تاریخ 9/6/1395 از: www.khamenei.ir.

-       خوشی، ابوالفضل(1391). تبیین و شناسایی مسائل و نیازهای دانشجویان در برنامۀ درسی دروس معارف اسلامی دانشگاههای تهران به منظور ارائۀ الگوی مناسب. پایان‌نامۀ دکتری برنامه‌ریزی درسی. دانشکدۀ روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی.

-       سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی(1393). «ملاک و معیار نقد کتابهای درسی». برگرفته در تاریخ 9/6/1395 از: www.eorp.ir.

-       سیف، علی‌اکبر(1394). روان‌شناسی پرورشی نوین: روان‌شناسی یادگیری و آموزش. تهران: دوران، چ هفتم، ویرایش هفتم.

-       صداقت، مریم و سوده رحمانی(1393). تفکر از چیستی تا آموزش. تهران: جهاد دانشگاهی.

-       طباطبایی، فاطمه و محبوبه چین‌آوه(1393). «تأثیر آموزش تفکر در نعمت و قدرت الهی بر زنگار زدایی فطرت در دانشجویان دانشگاه شهید باهنر کرمان». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، ش 60 (پاییز): 434-423.

-       عارفی، محبوبه(1384). برنامه‌ریزی درسی راهبردی در آموزش عالی. تهران: جهاد دانشگاهی.

-       فتحی واجارگاه، کورش(1392). راهنمای عملی بازنگری برنامه‌های درسی در دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی. تهران: مهربان نشر.

-       فتحی واجارگاه، کورش؛ نعمت‌الله موسی‌پور و غلامرضا یادگارزاده(1393).برنامه‌ریزی درسی آموزش عالی: مقدمه‌ای بر مفاهیم، دیدگاهها و الگوها. تهران: مهربان نشر.

-       فیروزی، رضا(1393). «آسیب‌شناسی دروس و جایگاه استادان معارف اسلامی با توجه به دیدگاههای دانشجویان علوم پزشکی ارومیه در دوره‌های دکترای حرفه‌ای».مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، ش 63 (تابستان): 172-151.

-       گروه مشاوران یونسکو(1372).فرایند برنامه‌ریزی آموزشی. ترجمه فریده مشایخ. تهران: مدرسه، چ سوم.

-       گنجی، حمزه و مسعود بابازاده(1393). روان‌شناسی رشد. 2 جلد. تهران: ساوالان.

-       مشکات، عبدالرسول(1395). «از رویکرد دانشافزا تا رویکرد نگرشساز (نگاهی آسیبشناسانه به کتابهای معارف اسلامی و پیشنهاد یک رویکرد راهگشا)». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، ش 66 (بهار): 56-31.

-       مطهری، مرتضی(1388).مجموعه آثار. قم: صدرا. (لوح فشرده «مجموعه آثار استاد شهید مطهری». مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی/نور)

-       معاونت امور اساتید و دروس معارف اسلامی(1383). عناوین و سرفصلهای جدید دروس معارف اسلامی. قم: بضعه الرسول.

-       ملکی، حسن(1383). «اصول تعلیم و تربیت اسلامی از دیدگاه شهید مطهری». مصباح، ش 50 (فروردین و اردیبهشت): 123-102. (برگرفته از: www.mortezamotahari.com)

-       ملکی، حسن(1394). برنامه‌ریزی درسی (راهنمای عمل). مشهد: پیام اندیشه، چ بیست و دوم، ویرایش هفتم.

-       ملکی، حسن(1385). «مبانی و معیارهای نقد کتاب درسی دانشگاهی». سخن سمت، ش 17 (تابستان): 20-9.

-     میرعارفین، فاطمه‌سادات(1390). «آسیب‌شناسی کتابهای دین و زندگی از منظر توجه به نیازهای دانشآموزان». علوم تربیتی: مطالعات برنامۀ درسی، ش 22 (پاییز): 96-59.

-       نکوئی سامانی، مهدی(1389).آسیب‌شناسی دین و معرفت دینی. قم: بوستان کتاب.

-       Amini, J. & R. Moradi Khalifalo (2012). “Getaway from Religioun Causes and the Role of Universities in Modification it”. The Knowledge Studies in The Islamic University, spring, 50: 65-86.

-       Arefi, M. (2005). Strategic Lesson Planning in Higher Education. Tehran: SID.

-       Ashrafi, A. & F. Akhondi (2012). “Pathology Religious Education in University Students' Perspective”. The Knowledge Studies in the Islamic University, fall, 52: 401-426.

-       Bahadori Jahromy, A. & R. Niazi (2012). Current Status and Strategies for Achieving its Knowledge and Islamic University. Qom: Kaabe Del.

-       Fathi Vajargah, K. (2013). A Practical Guide to Reviewing the Curricula at Universities and Higher Education Institutions. Tehran: Mehraban Nashr.

-       Fathi Vajargah, K.; N. Musapur & Gh.R. Yadegarzadeh (2014). Higher Education Curriculum: Introduction to the Concepts, Ideas and Patterns. Tehran: Mehraban Nashr.

-       Firuzi, R. (2014). “Pathology Courses and the Professors of Islamic Studies with Regard to the Views of Students of Medical Sciences”. The Knowledge Studies in the Islamic University, summer, 63: 151-172.

-       Ganji, H. & M. Baba Zadeh (2014). Developmental Psychology, 2 Vols. Tehran: Savalan.

-       Haddad Adel, G.A. (2009). “Martyr Morteza Motahhari and Pathology Religion and Piety” (Speech). Download of site: www. mortezamotahari.com, 01/18/2017.

-       Haddad Adel, G.A. (2004). Pathology Religious Education; (I): an Interview with Haddad Adel. Tehran: School.

-       Halimi Jelodar, H. (2015). “Essay on the Tendency of Students to Take Islamic Studies Courses and the Factors Influencing it (Case Study: Mazandaran University)”. The Knowledge Studies in the Islamic University, (Summar) 64: 317-334.

-       Imam Khomeini, R. (1979).Sahifeh Noor. 22Vols: www.yjc.ir on 02/09/2016.

-       Jafari Harandi, R.; A.R Nasr & S.E. Mirshah Jafari (2008). “Content Analysis is a Method Widely Used in the Study of Social Sciences and Human Behavior, with Emphasis on the Analysis of Textbook Content”. Seminary & University Journal Methodology of Social Sciences, spring, 55: 33-58.

-       Khamenei, Ali (2014). “Speech in a Meeting with University Professors on 07/02/2014”. www.khamenei.ir. 08/30/2016.

-       Khoshi, A. (2012). Explain and Identify the Issues and Needs of Students in the Curriculum of Islamic Studies Courses at Tehran University to Provide an Appropriate Model. Ph.D. Thesis, Curriculum, Psychology and Educational Sciences, Allameh Tabatabaei University.

-       Maleki, H. (2015). Curriculum Development (Practice Guide). Seventh Edit, Mashhad: Payam Andisheh.

-       Maleki, H. (2006). “Principles and Criteria Review College Textbook”. Samt Speak, summer, 17: 9-20.

-       Maleki, H. (2004). “The Principles of Islamic Education from the Perspective of Martyr Motahhari”. Mesbah, April and May, No. 50: 102-123. Download from: www.mortezamotahari.com.

-       Meshkat, A.R. (2016). “The Increased Knowledge Approach to Attitude Instrument Approach (At Pathological Islamic Books and Offer a Useful Approach)”. The Knowledge Studies in The Islamic University, spring, 66: 31-56.

-       Mir Arefyn, F.S. (2011). “Pathology of Religous Textbooks Regarding to Students' Needs on Plan of Life”. Journal of Curriculum Studies (J.C.S.), fall, 22: 59-96.

-       Moavenat Omore Asatid, D.M.E (2004). Headings and Subheadings New Religion Course. Qom: Bezatorasul.

-       Motahhari, Morteza (2009). The Collection of the Martyr Motahhari Professor. Qom: Sadra. Computer software (CD), Computer Research Center of Islamic Sciences (Noor).

-       Nekouei Samani, M. (2010). Pathologies of Religion and Religious Knowledge. Qom: Boostan Ketab.

-       Research & Educational Planning Organization (2014). “Review Criteria Textbooks”. www.eorp.ir, 9/9/2016.

-       Schneider, C.G. (2010). Introduction to the book Creating Interdisciplinary Campus Cultures. Julie Thompson Klein; Translated by Hedayatu'llah Etemadizadeh & N. Musapur. Tehran: Center for Social and Cultural Studies. (In Persian)

-       Seif, A.A. (2015). Modern Educational Psychology, Psychology of Learning and Instruction. Seventh Edition, Tehran: Dowran.

-       Sedaghat, M. & S. Rahmani (2014). Thinking of What to Teach. Tehran: Press Organization (SID).

-       Tabatabai, F. & M. Chinaveh (2014). “Training Effect Thinking God's Grace and Power”. The Knowledge Studies in The Islamic University,fall, 60: 423-434.

-       Taghipoor Zahir, A. (1995). Introduction for Educational Planning and Training. Eighth Edition. Tehran: Agah.

-       UNESCO Advisory Group (1993). Educational Planning Process. Translation by Maryam Mashaiekh. Third Edition, Tehran: School.