تحلیل گفتمان احتجاجات و مناظره‌های امام صادق(ع)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای علوم سیاسی، دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه امام صادق(ع)

2 دانشجوی دکترای زبان وادبیات عربی دانشگاه الزهرا(س)

چکیده

هدف: هدف مقالۀ حاضر، شناسایی برخی از بایسته‌های برگزاری کرسی‌های نقد، نظریه‌پردازی و مناظرات علمی با بررسی مناظره‌های امام صادق(ع) بود. روش: این مقاله با بهره‌گیری از توانایی‌های تحلیل گفتمانِ انتقادی وندایک در قالب متغیّرها و مقوله‌های عملیاتی، این مناظره‌ها را بررسی کرده است. یافته‌ها: دقت در مناظره‌های امام با نمایندگان ادیان و فِرَق دیگر، با تمرکز بر مقولۀ واژگان، چشم‌انداز، استعاره، انسجام تاریخی، نقل قول، تأکید ساختاری و قطب‌بندی نشان می‌دهدکه امام با وجود اثبات حقانیت و ابطال مدعیات طرفهای مناظره، از منازعۀ گفتمانیِ اخلاق‌گریز بر حذر مانده و در کمال صراحت، دقت، ادب و احترام، نفسِ این مناظره‌ها را به عرصه‌ای برای اثبات حقانیت اسلام در برابر الحاد و دیگر ادیان، و حقانیت امامت و تشیّع دوازده‌امامی در برابر مخالفان(زیدیان و معتقدان به خلافت) بدل کردند. نتیجه‌گیری: مواجهۀ امام صادق(ع) با متفکران دیگر مسلکها، مکاتب و مذاهب، به پیش چشم رهجویان راه حقیقت، جلوۀ روشنی از تضارب آرا و برخورد عالمانه با عقاید مخالف است. امام صادق(ع)، در مقام مؤسس مکتب فقهی شیعی، در احتجاجات خود از پیشگامان راه‌اندازی کرسی‌های آزاد بحث و مناظره علمی‌اند.

کلیدواژه‌ها


-       قرآن کریم.

-       آذرشب، محمدعلی(1382). تاریخ الادب العربی فی العصر العباسی. تهران: سمت.

-       آذرشب، محمدعلی(1392). تاریخ الادب العربی فی العصر العباسی(1). تهران: سمت، چ هفتم.

-       آقاگل‌زاده، فردوس(1385). تحلیل گفتمان انتقادی. تهران: علمی و فرهنگی.

-       اختری، طاهره و محسن عابدی(1384). «پرتوی از ادب مناظرات امام صادق(ع)». مجموعه مقالات منتخب همایش سراسری علم و معرفت و تضارب آراء در مکتب جعفری. تهران: مرکز تحقیقات حوزه معاونت پژوهشی دانشگاه امام صادق(ع) واحد خواهران.

-       بهروزی لک، غلامرضا(1388). «کاربرد تحلیلهای گفتمانی در مطالعات سیاسی اسلامی». روش‌شناسی در مطالعات سیاسی اسلام. به کوشش علی‌اکبر علیخانی و همکاران. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، چ دوم.

-       پاکتچی، احمد(1389). «جعفر صادق». دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، جلد 18. تهران: مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی. قابل دسترسی در: http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entries/182

-       تاجیک، محمدرضا(1378). میشل فوکو و انقلاب اسلامی. تهران: مؤسسه توسعۀ دانش و پژوهش ایران.

-       تقی‌زاده، حسن و علی رضاداد(1386). «مناظرات امام رضا(ع): ویژگی‌ها و روشها»، مشکوه، ش 94، بهار.

-       حسینی میروصفی، سیده فاطمه(1384). شیوۀ مناظرات انبیاء و امام صادق(ع). تهران: چاپ و نشر بین‌الملل.

-       دهخدا، علی‌اکبر(1377). لغت‌نامه دهخدا. تهران: مؤسسه لغت‌نامه دهخدا وابسته به دانشگاه تهران.

-       سپنجی، امیرعبدالرضا و نفیسه مؤمن‌دوست(1390). «اقناع و تغییر نگرش و جایگاه آن در سیرۀ ارتباطی امامان معصوم: مروری بر مناظرات مکتوب حضرت امام رضا(ع)». دین و ارتباطات، پاییز و زمستان.

-       سلطانی، علی‌اصغر(1384). قدرت، گفتمان و زبان. تهران: نی.

-       سلیمان، عبدالامیر(1384). «دور العلمی و الثقافی الامام جعفر الصادق». مجموعه مقالات منتخب همایش سراسری علم و معرفت و تضارب آراء در مکتب جعفری. تهران: مرکز تحقیقات حوزه معاونت پژوهشی دانشگاه امام صادق(ع) واحد خواهران.

-       شوقی ضیف(1982). تاریخ الادب العربی(العصر العباسی الاول)، ج 3. طبعه الثامنه، قاهره: دارالمعارف.

-       طبرسی، احمدبن‌علی(1381). احتجاج. ترجمه بهزاد جعفری. تهران: دارالکتب الاسلامیه.

-       مجیدی، حسن(1392). «تحلیل گفتمان مناظره‌های امام رضا(ع)». فرهنگ رضوی، بهار.

-       میلز، سارا(1382). گفتمان. ترجمه فتاح محمدی. زنجان: هزاره سوم.

-       ون‌دایک، تئون(1387). مطالعاتی در تحلیل گفتمان: از دستور متن تا گفتمان‌کاوی انتقادی. ترجمۀ پیروز ایزدی و دیگران. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها (نشر اثر اصلی 1981).

-       هاشمی اردکانی، سید حسن و سید ابراهیم میرشاه جعفری(1387). «روش مناظرۀ علمی در سیرۀ آموزشی امام معصوم: مطالعۀ موردی مناظرات علمی امام رضا(ع)». تربیت اسلامی، ش 32.

-       یورگنسن، ماریان و لوئیز فیلیپس(1389). نظریه و روش در تحلیل گفتمان انتقادی. ترجمه هادی جلیلی. تهران: نی.

-       Akhtari, T. & M. Abedi (2005). “Beam of Debates Customs of Imam Sadiq (AS)”. in: Proceedings of the National Congress of Knowledge and Exchange of Ideas in Jafari school. Tehran :Research Center, the Research Department of Imam Sadiq University (AS) Women Branch.
-       Aqagolzadeh, Ferdous (2006). Critical Discourse Analysis. Tehran: Scientific and Cultural Organization. (In Persian)

-       Azarshab, M.A (2003). History of Arabic Literature in the Abbasids Age. Tehran: Samt Press. (in Arabic)

-       Azarshab, M.A. (2013). History of Arabic literature in The Abbasids Age(1). Tehran: Samt Press, Seventh Edition. (in Arabic)

-       Behroozi Lak, Gh. (2009). “Application of Discourse Analysis in Islamic Political Studies”. Methodology in Islamic Political Studies. A. Alikhani and Colleagues. Tehran: Center for Social and Cultural Studies, Second Edition. (In Persian).

-       Dehkhoda, A.A. (1998). Loghatnameh. Tehran: Institute Affiliated to Tehran University Dehkhoda Dictionary: http.www. loghatnameh.org.

-       Hashemi Ardakani, Seyed Hassan & S.E. Mirshah Jafari (2008). “Scientific Debate Methods in Teaching Imams Syrah: A Case Study of Scientific Discussions of Imam Reza (AS)”. Biquarterly Journal of Islamic Education, N. 32, autumn and winter. (In Persian).

-       Jorgenson, Marie & Louis Phillips (2010). Theory and Methods of Critical Discourse Analysis. Translation: H. Jalili. Tehran: Nashre Nei.

-       Majidi, Hassan (2013). “Discourse Analysis of Imam Reza Debates (AS)”. Journal of Razavi culture, spring. (In Persian).

-       Mills, Sara (2003). Discourse. Translation: F. Mohammadi. Zanjan: Hizareye sevom. (in persian)

-       Myrvasfy Hosseini, S.F. (2005). Style Debates of Prophets and Imam Sadiq (AS). Tehran, Amir Kabir Publications Related International Publishing. (In Persian).

-       Pakatchi, A. (2010). “Imam Sadiq”: in: The Great Islamic Encyclopedia, Vol. XVIII, Available at: http://www.cgie.org.ir/fa/publication/entries/182).

-       Sepanji, A. & N. Momendoust (2011). “Persuasion and Attitude Change and its Position in the Communication Methodology of Imams: A Review of the Written Debates of Imam Reza (AS)”. The Journal of Religion and Communications, autumn and winter. (in persian)

-       Shoqi Zyf (1982). History of Arabic Literature (Alasr Abbasi al-Awwal), Vol. 3, Second Edition. Cairo: Daralmaaref. (In arabic)

-       Soleyman, A. (2005). “Imam Jafar al-Sadiq Scientific and Cultural Role”. In: Proceedings of the National Congress of Knowledge and Exchange of Ideas in Jafari School. Tehran Research Center, the Research Department of Imam Sadiq University. Women Branch. (In Arabic)

-       Soltani, A.A. (2005). Power, Discourse and Language. Tehran: Nashre Nei. (In Persian).

-       Tabarsi, A. (2002). Alehtejaj. Translated to Persian: Behzad Jafari. Tehran: Daralkotob al-islamiyya.

-       Taghizadeh, Hassan & Ali Rezadad (2007). “Debates of Imam Reza (AS): Properties and Methods”. Meshkat, No. 94, spring. (In Persian).

-       Tajik, M.R. (2009). Michel Foucault and the Islamic Revolution. Tehran: Iran's Institute for Development of Knowledge and Research. (In Persian).

-       Van Dijk, Teun (2008). Discourse Studies: from text Grammer to Critical Discourse Seeking (Selected Papers). Translation Pirooz Izadi and others. Tehran: Center for Media Studies & Research, (Publication of 1981). (In Persian).

-       Van Dijk, Teun A. (1998). “Opinion and Ideologies in the Press”. In:Approaches to Media Discourse. Edited by: Allan Bell & Peter Garrett, Blackwell Publication.