نقش شاعران شیعۀ عصر صفوی در انتقال فرهنگ و تمدن ایرانی در شبه قارۀ هند (قرون 9 و 10 هـ/ 16 و 17 م)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکترای تاریخ، استادیار گروه معارف و علوم اسلامی دانشگاه تبریز

چکیده

هدف: تأثیر زبان فارسی در دیگر فرهنگها، از جمله مسائل مهم در حوزۀ مطالعات تمدنی و تأثیر علوم و معارف اسلامی ایرانی است. هدف نوشتار حاضر نیز بررسی نقش شاعران شیعۀ عصر صفوی در ترویج مذهب تشیع و زبان و ادبیات فارسی در شبه قارۀ هند در قرنهای 9 و10 هجری بود. روش: این مقاله با روش اسنادی- تاریخی به بررسی موضوع پرداخت. یافته‌ها: حضور شاعران فارسی‌زبان شیعه در شبه‌قارۀ هند، موجب شد زبان فارسی، زبان رسمی هند در این دوره شود؛ مذهب تشیّع گسترده‌تر شد و حتی پادشاهان و درباریان هندی به فارسی شعر سرودند. نتیجه‌گیری: پادشاهان هند برای آداب و رسوم ایرانیان و زبان فارسی اهمیت ویژه‌ای قائل بودند. از این رو شاعران شیعه، هم برای محکم کردن پایه و اساس شیعه و هم برای گسترش زبان فارسی و تمدن ایرانی به هند مهاجرت کردند؛ به طوری که طالب آملی، معروف‌ترین شاعر در عصر جهانگیر و صائب تبریزی، ملک‌الشعرای دربار شاه‌جهان شد و جهانگیر و همسرش به فارسی شعر سرودند.

کلیدواژه‌ها


-       احمد، ظهورالدین(1379). آغاز زبان فارسی در هند. اسلام‌آباد: انتشارات مرکز مطالعات.

-       امیری، کیومرث(1342). زبان و ادبیات فارسی در هند. تهران: گسترش فارسی.

-       انوشه، حسن(1375). دانشنامه ادب فارسی، ج 4. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

-       براون، ادوارد(1366). تاریخ ادبیات ایران. ترجمه رشید یاسمی. تهران: مروارید.

-       بهار، محمدتقی(1357). سبک‌شناسی، ج سوم. تهران: امیرکبیر.

-       جهانگیر، نورالدین محمد(1359). جهانگیرنامه (توزک جهانگیری). به کوشش محمد هاشم. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

-       حکمت، علی‌اصغر(1337). سرزمین هند، جلد سوم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

-       ریاض‌الاسلام(1373). تاریخ روابط ایران و هند. ترجمۀ محمدباقر آرام و عباسقلی غفاری‌فرد. تهران: امیرکبیر.

-       زمانی، آصفه(1372). محققین زبان و ادبیات فارسی هند در قرن بیستم. دهلی‌نو: رایزنی جمهوری اسلامی ایران.

-       سرور، غلام(بی‌تا). «شعرای ایرانی‌نژاد در شبه‌قاره». مجله هلال، ج 10، ش 4.

-       سلیم‌مظهر، محمد(1377). «ورود زبان فارسی به هند و گسترش آن». نامۀ پارسی، سال سوم، ج 1.

-       شفیعی کدکنی، محمدرضا(1375). شاعری در هجوم منتقدان. تهران: آگاه.

-       شهابی، علی‌اصغر(1316). روابط ادبی ایران و هند. تهران: کتابفروشی مرکزی.

-       صفا، ذیبح‌اله(1370). تاریخ ادبیات در ایران. تهران: فردوسی.

-       گلچین معانی، احمد(1369). کاروان هند. مشهد: آستان قدس رضوی.

-       معین، محمد(1363). فرهنگ فارسی، ج 6. تهران: امیر کبیر.

-       Ahmad, Zohuraldin (2000). Beginning of Persian Language in India. Islam Abad: Markaz Motaleat Pub.

-       Amiri, Kiumars (1963). Language and Persian Literature in India. Tehran: Gostaresh Farsi Pub.

-       Anoosheh, Hassan (1996). Persian Literature Diploma, Vol 4. Tehran: Farhang Ministry Pub.

-       Bahar, Mohammad Taghi (1978). Methodology, Vol 3. Tehran: Amir Kabir Pub.

-       Brown, Edward (1987). The History of Iranian Literature. Trans: Rashid Yasemi. Tehran: Morvarid Pub.

-       Golchin Maani, Ahmad (1990). The Caravan of India. Mashhad: Astan Ghods Pub.

-       Hekmat, Ali Asghar (1958). The Land of India, Vol 3. Tehran: Tehran University Pub.

-       Jahangir, Nooraldin Mohammad (1980). Jahangir Nameh. Tehran: Iran Bonyad Farhang Pub.

-       Moein, Mohammad (1984). Persian Dictionary, Vol 6. Tehran: Amir Kabir Pub.

-       Riaz ol-Islam (1994). The History of Iran and India Relations. Trans: Mohammad Bagher Aram and Abbasgholi Ghaffari. Tehran: Amir Kabir Pub.

-       Safa, Zabihollah (1991). The History of Literature in Iran. Tehran: Ferdowsi Pub.

-       Salim Mazhar, Mohammad (1998). “The Entrance of Persian Language to India and its Expanding”. Nameh Parsi Journal, 3rd year, 1st Vol.

-       Sarvar, Gholam (?). “Iranian Poets in sub-continent”. Helal Journal, Vol 10, No 4.

-       Shafiee Kadkani, Mohammad Reza (1996). Poetry in Criticiser Rushes. Tehran: Agah Pub.

-       Shahabi, Ali Asghar (1937). Literary Relations between Iran and India. Tehran: Markazi Bookshop.

-       Zamani, Asefeh (1993). The Researchers of Language and Persian Literature in 20th Century. New Delhi, Islamic Republic Counsellorship Pub.