بررسی میزان اهتمام دو مؤلفۀ تفکر انتقادی و میل درونی در کتاب درسی علوم تجربی پایۀ پنجم ابتدایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه بوعلی سینا همدان

2 دکترای علوم تربیتی- فلسفه تعلیم و تربیت،دانشیار گروه علوم تربیتی دانشگاه بوعلی سینا همدان.

3 دکترای علوم تربیتی- برنامه‌ریزی درسی،دانشیار گروه علوم تربیتی دانشگاه بوعلی سینا همدان.

چکیده

هدف: هدف این پژوهش، بررسی دو مؤلفۀ تفکر انتقادی و میل درونی بر اساس میزان اهتمام به مهارتهای فلسفی در کتاب درسی علوم تجربی پایۀ پنجم ابتداییاز دیدگاه معلمان شهر همدان بود. روش: روش تحقیق، توصیفی از نوع پیمایشی بود. جامعۀ آماری، کلیۀ معلمان پایۀ پنجم شهر همدان به تعداد 1105 نفر بودند. ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامۀ محقق‌ساختۀ سنجش مؤلفه‌های مهارت فلسفی بود که روایی آن با نظر متخصصان، تأیید و برای محاسبۀ ضریب پایایی از آلفای کرونباخ(82 درصد) استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات، از شاخصهای آمار توصیفی و آزمون ناپارامتریک خی‌دو استفاده شده است. یافته‌ها: کتاب علوم تجربی پایۀ پنجم ابتدایی در حد زیاد بر دو مؤلفۀ مهارت انتقادی(ارزیابی، استنباط و استدلال) و میل درونی(ارتباط، کاوشگری و کنجکاوی) تأکید دارد. نتیجه‌گیری: اجرای برنامۀ فلسفه برای کودکان می‌تواند بر مهارتهای استدلالی، فکری و عملکرد رفتاری کودکان مؤثر واقع شده و در ایجاد صفاتی چون: انگیزۀ قوی، کنجکاوی هوشمندانه، استقلال فکری و عملی، تمایل به خودشکوفایی و انجام کار، خود اطمینانی و ایجاد حساسیت در فرد نسبت به مسائل تأثیر مثبت داشته باشد. آموزگاران با اتخاذ رویکرد آموزش تفکر می‌توانند بر کیفیت تفکر انتقادی و میل درونی کودکان اثر بگذارند.

کلیدواژه‌ها


-       اسکندری، حسین و ژاله کیانی(1386). «تأثیر داستان بر افزایش مهارت فلسفهورزی و پرسشگری دانش‌آموزان». مطالعات برنامۀ درسی، سال دوم، ش 7: 36-1.

-       بدریان، عابد؛ اشرف‌السادات شکرباغانی، آرزو اصفا و طالب عبدی‌نژاد(1387). «اعتباربخشی الگویی اثربخش برای انجام دادن فعالیتهای آزمایشگاهی در آموزش علوم تجربی دورۀ متوسطه». نوآوری‌های آموزشی، سال هفتم، ش 28: 156-129.

-       حبیبی‌پور، مجید(1386). «تفکر انتقادی». تکنولوژی آموزشی، ش 184: 9-5.

-       خدایاری، زهرا(1388). مطالعۀ راهکارهای آموزش فلسفه به کودکان از طریق برنامۀ درسی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. همدان: دانشگاه پیام نور.

-       رضایی، علی‌اصغر(1389). تأثیر روش تدریس کاوشگری بر میزان پرورش مهارتهای تفکر فلسفی دانش‌آموزان پایۀ پنجم دورۀ ابتدایی شهر بهار. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. همدان: دانشگاه بوعلی سینا.

-       رمضانی، معصومه(1389). «بررسی برنامة درسی فلسفه برای کودکان در راستای توجه به ابعاد مختلف ذهنیت فلسفی». پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال اول، ش 1: 35-21.

-       شریفی اسدی، محمدعلی(1387). «نگاهی به آموزش فلسفه برای کودکان در ایران و چالشهای فراروی آن». معارف عقلی، سال سوم، ش 10: 114-95.

-       فرامرز قراملکی، احد(1384). «فلسفه برای کودکان: از تفکر منطقی تا تجارب فلسفی». ویژهنامۀ فلسفة کودکان، سال سوم، ش 10: 36-25.

-       فیشر، رابرت(1385). آموزش تفکر به کودکان. ترجمه مسعود صفایی‌مقدم و افسانه نجاریان. اهواز: رسش.

-       قائدی، یحیی(1383). بررسی مبانی نظری آموزش فلسفه به کودکان. تهران: دواوین.

-       مرعشی، سید منصور(1385). «آموزش فلسفه به کودکان؛ پژوهشی در زمینۀ آموزش تفکر». کنگرۀ ملی علوم انسانی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی: 329-301.

-       مرعشی، سید منصور؛ جمال حقیقی، زهرا بنابی مبارکی و کیومرث بشلیده(1386). «بررسی تأثیر روش اجتماع پژوهشی بر پرورش مهارتهای استدلال در دانش‌آموزان دختر پایۀ سوم راهنمایی». مطالعات برنامۀ درسی، سال دوم، ش 7: 122-9.

-       مرعشی، سید منصور؛ حجت‌الله رحیمی‌نسب و مهدی لسانی(1387). «امکانسنجی اجرای برنامۀ آموزش فلسفه به کودکان در برنامۀ درسی دورۀ ابتدایی». نوآوری‌های آموزشی، سال هفتم، ش 28: 28-7.

-       ناجی، سعید و پروانه قاضی‌زاده(1386). «بررسینتایجبرنامۀفلسفهبرایکودکانرویمهارتهایاستدلالیو عملکرد رفتاریکودکان». مطالعاتبرنامۀ درسی، سال دوم، ش 7: 150-123.

-       هینز، جوانا(1384). بچه‌های فیلسوف، یادگیری از طریق کاوشگری و گفتگو در مدارس. ترجمه رضاعلی نوروزی، عبدالرسول جمشیدیان و مهرناز مهرابی کوشکی. قم: سما قلم، چ دوم.

-       یوسف‌زاده، محمدرضا؛ یحیی معروفی و مهین طاهری تیزرو(1389). تربیت انتقادی(پیشگامان، اصول و برنامه درسی). همدان: سپهر دانش.

-       Abu-Dabat, Zakariya I. (2013). “The Achievement and Development of Critical Thinking Skills in the Arabic Language of Adolescent Pupils With Reference to the Primary Stage throughout Jordan”. International Journal of Humanities and Social Science, 3 (5): 155-162.

-       Adzliana, M. Jizah  O, Punia T, Kamisah  O. (2012). Creativity in Science Education. Social and  Behavioral Sciences, Volume 59, Pp 467-474.

-       Allen, T. (1988). “Doing philosophy with Children”. Journal of Thinking, Col. 7, No. 3: 35-44.

-       Badrian, A.; A. Sekarbaghani, A. Asfa & T. Abdinejad (2008). “Accreditation is an Effective Pattern to Learning better of Laboratory Activities in Science in Secondary School”. Journal of Educational Innovation, Seventh year, No. 28: 129-156.

-       Benjamin, R.; S. Klein, J. Steedle, D. Zahner, S. Elliot & J. Patterson (2013). “The Case for Critical Thinking Skills and Performance Assessment”. Retrieved from care. Council for Aid to Education, 1-25.

-       Cummings, Nancy Perry (1981). “Analytical Thinking for Children: Review of the Research”. Journal Analytic Teaching, Vol. 2, No. 1: 2-26.

-       Demirhan, E.; Ş Besulok & İ Önder (2011). “The Change in Academic Achievement and Critical Thinking Disposition Scores of Pre-Service Science Teachers Over Time, Western Anatolia”. Journal of Educational Sciences (WAJES), 403-406.

-       Eichhorn, R.H (2002). Developing Thinking Skills Critical Thinking at the Army Management Staff College. Fort. Belvoir, VA 22060-5934.

-       Ennis, R. (1987). “A Taxonomy of Critical Thinking Dispositions and Abilities”. In J.B. Baron & R.J. Sternberg (Eds). Teaching Thinking Skills: Theory and Practice. Edited by New York: W.H. Freeman, P. 9-26.

-       Eskandari, H. & J. Kiani (2007). “The Impact of Story for Increasing Question-Make and Philosophy Skills of Students”. Journal of Curriculum Studies, Second Year, No. 7: 1-36.

-       Faramarz Gharamaleki, A. (2005). “Philosophy for Children: from Logical Thinking Until Philosophical Experience”. Special Philosophy of Child, Third Year, No 10: 25-36.

-       Fisher, R. (2006). Teaching Thinking to Children. Translation: Masoud Safaei Moghaddam & Afsaneh Najjarian. Ahvaz: Rasesh Publishing.

-       Ghaedi, Y. (2004). Evaluation of Theoretical Foundations of Philosophy Education to Children. Tehran: Davawin Publishing.

-       Habibpour, M. (2007). “Critical Thinking”. Journal of Educational Technology, No. 184: 5-9.

-       Harlen, W. (1999). Effective Teaching of Science. Edinburgh: Scottish Council for Research in Education.

-       Haynes, F. (2002). Evaluation of thinking K-12. FA.PCAConference In Austeralia. TasmaniaAssociation of philosophy forchildren.

-       Hines, J. (2005). Philosophers Children. Learning through Exploration and Dialog in Schools. Translation: Reza Ali Norouzi, Abdul Rasul Jamshidian & Mehrnaz Mehrabi Kushki. Gom: Sama Ghalam Publications, Second edition.

-       Holder, J. (1992). P4c in the Philippines Project: Final Report on Phase III. IAPC. Montclair State University.

-       Jackson, A. (1987). Biographical Directory of the UnitedStates Congress.

-       Khodayari, Z. (2009). “The Studing of Solutions of Teaching Philosophy to Children of through Curriculum”. Mastrs Degree. Hamedan: Payam Noor University.

-       Leeuw, Karel Van der (1993). “Experiences with Kio & Gus, Thinking”. The Journal of Philosophy for Children, Vol. 11, No. 1: 78-90.

-       Lipman M(2005). "An Interview with Matthew Lipman", thinking : The Journal of  Philosophy for Children, Volume 17, No 4, PP:23-29.

-       Lipmann, M. & B. Birman (1970). “The Federal Role in Elementary and Secondary Education”. New Directions and Continuing Concerns. The Urban Lawyer, Vol. 14, No. 3: 472-500.

-       Lipmann, M. (1988). “Critical Thinking: What can it be?’’. Educational Leadership, Vol. 46, No. 1, Sep.: 38-43.

-       Mar’ashi, S.M. (2006). “Teaching Philosophy to Children. Research in Thinking Education”. National Congress of Humanities. Tehran: Institute of Humanities and Cultural Studies: 301-329.

-       Mar’ashi, S.M.; H. Rahimi Nasab & M. Lesani (2008). “Feasibility Study of the Implementation of the Program of Teaching Philosophy to Children in Elementary School Curriculum”. Journal of Educational Innovation, Seventh year, No. 28: 7-28.

-       Mar’ashi, S.M.; J. Haghighy & Z. Bonabi Mobaraki & K. Beshlideh (2007). “Investigation the Effect of Community Studies Method on Training of Reasoning Skills in the Girl Students of the Third Grade Junior School”. Journal ofCurriculum Studies, Second Year, No. 7: 9-122.

-       Mcguinness, C. (1999).From thinking skills to thinking classrooms: A review and evaluation of approaches for developing pupil’s thinking.London, Department for Education and Employment.

-       McPeck, J.E. (1981). Critical Thinking and Education. New York: St. Marin’s.

-       Mehta, S. & D. Whitebread (2005). Philosophy for Children and Moral Development in the Scer. University of Cambridge.

-       Naji, S. & P. Ghazi Zadeh (2007). “Evaluating Results of Philosophy Lesson on Argumentative Skills and Children Behavioral Performance”. Journal of Curriculum Studies, Second Year, No. 7: 123-150.

-       Parviziyn, M. A (2005).Investigation of Exploration Training in the Empirical Sciences Unit of the Third to the Fifth Elementary Schools of Markazi Province. Research Institute for Curriculum Development and Educational Innovations.

-       Paul. R & Eldet.L(2002). Critical thinking: teaching students how to study and learn (p.II).Journal of  developmental  education. 26. 34-38.

-       Rahbari nejad.Y(1998). Evaluating the content of the experimental fifth grade elementary science experimental book. Organization for Research and Educational Planning.

-       Ramezani, M. (2010). “A Study of Philosophy Curriculum for Children in Attention of Different Aspects of Philosophical Minds”. Institute of Humanities and Cultural Studies, First Year, Issue 1: 21-35.

-       Rezaei, A.A. (2010). Effect of Exploration Teaching Methods on Rate of Training of Philosophical Thinking Skills of Fifth Grade Students. Payanamh MS. Hamedan Bou Ali Sina University.

-       Reznitskaya, A. (2008). Philosophical Discussions in Elementary School Classrooms: Theory, Pedagogy, Research. Montclair State. University, New Jersey, USA http://www.iaie.org/downlod/turin_paper_reznitskaya.pdf.

-       Runco, M.A. (Ed.) (1996). Creativity from Childhood through Adulthood: The Developmental Issues (New Directions for Child Development No. 72). San Francisco, CA: Jossey-Bass.

-       Shakibaei. Z. Galiji.Y. Khalatbari.J(2010). İmpact of Rumi's Masnavi stories on skills of yoths's phylosofy questions .Journal of Educational Management Research. Second year, No. 2 PP: 117-134.

-       Sharifi Asadi, M.A. (2008). “Take a look at the Education of Philosophy for Children in Iran and its Challenges Ahead”. Journal of Intellectual Education, Third year, No. 10: 95-114.

-       Sharp, C (2002). Devel oping Young Children›d Creativ ity Through the Arts: What›s does  research have to offer? Paper Pre  sented to an Invitational Seminar.  http://www.nfer.ac.uk/publica tions/44420/44420_home.cfm.PP:5-12

-       Spord, T. (1997). “What is a Community of Inquiry? Consideration on an Email Discussion List”. Inquiry: Critical thinking Across the Disciplines, Vol 17, No. 1: 4-28/

-       Trickey, S. & K.J. Topping (2004). “Philosophy for Children: a Systematic Review”. Research Papers in Education, Vol. 19, No. 3.

-       Williams, S. (1993).Evaluating the effects of philosophical enquiry in a secondary school. Derbyshire, England: Derbyshire County Council.

-       Yousefzadeh, M.R. & Y. Marofi & M. Taheri Teizro (2010). Critical Pedagogy (Pioneers, Principles and Curriculum). Hamedan: Sepehr Danesh Publications.