کاربرد روش تحقیق نظریه داده‌بنیاد در استخراج نظریه از متون دینی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 . دکتری اندیشۀ سیاسی اسلام و دانشیار گروه مطالعات سیاسی دانشگاه باقرالعلوم(ع) قم

2 دکتری علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم(ع) قم و مربی گروه معارف دانشگاه پیام نور مرکز بروجرد(نویسنده مسئول)/ نشانی: قم؛ پردیسان، بلوار دانشگاه، بلوار سلمان، مجتمع مصطفی خمینی، بلوک 15، واحد 4 / نمابر: 02532136620/ Email: h.aliyari54@gmail.com

چکیده

هدف: محقق در این پژوهش، به دنبال آن بود که برای به کارگیری روش داده‌بنیاد در نظریه‌پردازی مبتنی بر متون دینی، ضمن تبیین شاخصه‌ها و وجوه سازگاری و ناسازگاری، شیوۀ بهره‌‌گیری از روش داده‌بنیاد را در متون دینی ارائه کند. روش: مقالۀ حاضر مبتنی بر مطالعات درجه دوم و فلسفۀ علم است. یافته‌ها: برای استفاده از روش داده‌بنیاد در متون دینی، نیازمند ارائۀ برخی مقدمات و مراحل هستیم و چند اقدام مقدماتی از قبیل تعیین موضوع و واژه‌شناسی، استفاده از روشهای دستیابی و بازخوانی درست متون اسلامی و تعیین معیار در اعتبار سنجی روایات ضرورت اساسی دارد. همچنین شیوه‌ها و نحوۀ بهره‌‌گیری از مراحل مختلف روش داده‌بنیاد و متون مرتبط، تجزیه و تحلیل داده‌ها و اطلاعات و کدگذاری‌های مختلف همواره بایستی مد نظر قرار گیرند. نتیجه‌گیری: روش نظریه‌سازی داده‌بنیاد، ظرفیتها و انعطاف لازم را برای ساختن نظریه در همۀ حوزه‌ها به خصوص ارائۀ نظریه از متون دینی داراست.

کلیدواژه‌ها


منابع

-       استراوس، انسلم و جولیت کربین(1391). مبانیپژوهشکیفی. ترجمه ابراهیم افشار. تهران: نی، چ دوم.

-       الوانی، سیدمهدی؛ حسن دانایی‌فرد و عادل آذر(1386). روش‌شناسی پژوهش کیفی در مدیریت؛ رویکرد جامع. تهران: صفار.

-       امیری، مجتبی و کژال دهقانی زنگنه(1392). «نظریۀ رهبری اخلاقی بر مبنای سیرۀ نبوی». مطالعات رفتار سازمانی، سال اول، ش 4.

-       ایمان، محمدتقی(1391). روش‌شناسی تحقیقات کیفی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

-       پارسانیا، حمید(1390): روش‌شناسی انتقادی حکمت صدرایی. قم: کتاب فردا.

-       پسندیده، عباس(1386). «درآمدی بر روش‌شناسی فهم معارف روانشناختی از احادیث». مجله علم حدیث، سال دوازدهم، ش 4-3.

-       دانایی‌فرد، حسن(1384). «تئوریپردازی با استفاده از رویکرد استقرایی: استراتژی مفهومسازی تئوری بنیادی». دانشور رفتار، ش 11.

-       دانایی‌فرد، حسن و سید مجتبی امامی(1386). «استراتژی‌‌های پژوهش کیفی: تأملی بر نظریه‌پردازی داده‌بنیاد». اندیشه مدیریت، سال اول، ش 2.

-       دانایی‌فرد، حسن و نونا مومنی(1387). «تئوری رهبری اثربخش از دیدگاه امام علی(ع)». مطالعات انقلاب، دوره چهارم، ش 14.

-       صادق‌زاده قمصری، علیرضا(1386). «رویکرد اسلامی به روش‌شناسی تربیتی، تبیین امکان و ضرورت». نوآوری‌‌های آموزشی، سال ششم، ش 21.

-       طباره، عبدالفتاح(1980). روح‌الدین اسلامی. بیروت: دارالعلم للملایین.

-       طهماسبی، رضا و همکاران(1394). «مدیریت استعدادها: یک نظریۀ دادهبنیان». مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران، دورۀ هفتم، ش 1.

-       فلیک، یو(1382). درآمدی بر پژوهشهای کیفی در علوم انسانی. ترجمۀ جمشیدیان، سیادت و نورزوی. قم: سماء قلم.

-       کافی، مجید(1393). «پارادایم اسلامی روششناختی علوم انسانی». دوفصلنامه علمی پژوهشی اسلام و علوم اجتماعی، سال ششم، ش 11.

-       کافی، مجید و غلامرضا جمشیدی‌ها(1391). «مدل روش‌شناسی نظریه‌پردازی در علوم انسانی اسلامی». روش‌شناسی علوم انسانی، سال هجدهم، ش 72.

-       کرسول، جان(1394). پویش کیفی و طرح پژوهش: انتخاب از میان پنج رویکرد(روایتپژوهی، پدیدار‌شناسی، نظریۀ داده‌بنیاد، قومنگاری، مطالعه موردی). ترجمۀ حسن دانایی‌فرد و حسین کاظمی. تهران: صفار، ویرایش دوم.

-       لطف‌آبادی، حسین(1384). ضرورت تأسیس فلسفۀ علم مینوی. تهران: سمت.

-       مسعودی، عبدالهادی(1389). «روش برداشت از روایات». مطالعات تفسیری، سال یکم، ش 1.

-       مسعودی، عبدالهادی(1384). روش فهم حدیث. تهران: حکمت.

-       مصباح، محمدتقی(1364). آموزش فلسفه، ج 1.تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.

-       منصوریان، یزدان(1386). «گرندد تئوری چیست و چه کاربردی دارد». ویژهنامه همایش علم اطلاعات و جامعه اطلاعاتی. اصفهان: دانشگاه اصفهان.

-       مهرابی، امیرحمزه و همکاران(1390). «معرفی روش‌شناسی نظریۀ داده‌بنیاد برای تحقیقات اسلامی». مدیریت فرهنگ سازمانی، سال نهم، ش 23.

-       Charmaz,K.(2000). “Grounded Theory: Objectivist and Subjectivist Methods”. In N. Denzin &. T.Y. Lincoln (Eds).Handbook of Qualitative Research (2nd Ed.). London& Thousand Oaks: ca: Sage.

-       Anselm, Strauss. & Juliet, M. Corbin(1998) Basics of Qualitative Research: Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory, 2nd Ed,sag, newbury park, london

-               Alvani, Seyyed Mahdi; Hasan Danaeefard& Adel Azar (2007).Qualitative Research Methodology in Management, Comprehensive Approach. Tehran: Saffar

-       Amiri, Mojtaba & Kajal Dehghani Zanganeh (2013).“Theory of Ethical Leadership Based on the Prophet's Soul”.Organizational Behavior Studies, New Year, No. 4.

-       Danaei Fard, Hassan (2005).“Theorizing Using a Deductive Approach: the Conceptualization Strategy of Fundamental Theory, Behavioral Science”. Daneshvar Raftar, No. 11.

-       Danaei Fard, Hassan & Seyyed Mojtaba Emami (2007).“Qualitative Research Strategies: A Theory on Data Theory”.Management Thought, First Year, No. 2.

-       Danaei Fard, Hassan & Nuna Momeni (2008).“The Effective Leadership Theory from Imam Ali's Viewpoint”.Revolution Studies, Vol.4, No. 14.

-       Flick, Yu (2003).Income on Quality Research in Human Science. Translated by: Jamshidian, Syedat &Norouzi. Qom: Sama Ghalam.

-       Iman, Mohammad Taghi (2012).Methodology of Qualitative Research. Qom: Research Center of Universities and Universities.

-       Kafi, Majid (2014).“The Islamic Methodological Paradigm of the Humanities”.Islamic Philosophy and Social Sciences, 6, Issue 11.

-       Kafi, Majid & Gholamreza Jamshidiha (2012).“Methodology of Theorizing in the Islamic Humanities”.Quarterly Journal of Humanities, No. 18.

-       Krsul, John (2015).Qualitative Scenario and Research Plan: Selection of Five Approaches (Narrative Studies, Phenomenology, Data Base, Ethnography, Case Study). Hassan Danaeefard& Hossein Kazemi. Tehran: Saffar Publication Second Edition.

-       Lotf Abadi, Hussein (2005).The Necessity of Establishing the Philosophy of Science Minoo. Tehran:SAMT.

-       Mansouriyan, Yazdan (2007).“What is and what is used in Grand Theory”.Special Issue of the Information Science and Information Society Congress. Isfahan: Isfahan University.

-       Masoudi, Abdul Hadi (2010).“The Method of Derivation from Traditions”.Interpretative Quarterly, First Year, No. 1.

-       Masoudi, Abdol Hadi (2005).The Method of Understanding Hadith. Tehran: Hekmat.

-       Mehrabi, Amir Hamzeh &et al. (2011).“Introduction of the Methodology of Data Base for Islamic Research”.Organizational Culture Management, Year 9, No. 23.

-       Mesbah, Mohammad Taghi (1985). Teaching Philosophy, C.1. Tehran: Islamic Propaganda Organization.

-       Parsania, Hamid (2011).Critical Methodology of Sadra's Wisdom, Qom: Book of Tomorrow.

-       Pasandideh, Abbas (2007).“An Introduction to the Methodology of Understanding Psychological Teaches of Hadiths”.The Journal of Hadith, 12th, Third and the Fourth.

-       Sadeghzadeh Ghamsari, Ali Reza (2007).“Islamic Approach to Educational Methodology, Explaining the Opportunity and Necessity”.Quarterly Educational Innovations, Issue 21, Year 6.

-       Strauss, Anselm & Juliet Carbin (2012).Principles of Qualitative Research.Translated by Ibrahim Afshar. Second Edition. Tehran: Ney.

-       Tabareh, Abdolfattah (1980).Rohuddin Islami. Beirut. Dar Alalum Lamelyan.

-       Tahmasebi, Reza &et al. (2015).“Talent Management: A Data Generation Foundation”.Public Management Publication, Tehran University College of Management: Vol 7, Issue 1.