بررسی جایگاه و نقش عرفان در فرهنگ

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

. دکتری عرفان اسلامی و دانشیار گروه الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتی / آدرس: تهران ولنجک بلوار دانشجو دانشگاه شهید بهشتی / نمابر: 02122431785/ Email: h-saeidi@sbu.ac.ir

چکیده

هدف: فرهنگ، از مسائلی است که با زندگی آدمی پیوند همیشگی داشته و در طول تاریخ اندیشۀ بشر، پیوسته مورد توجه بوده است. لذا از زوایای گوناگون در خور بررسی و تأمل است. هدف نویسندۀ این مقاله، بررسی رابطه و پیوند فرهنگ با عرفان بوده است. روش: در مقدمۀ نوشتار، تصویری کلی از حوزه‌های مرتبط با فرهنگ ارائه شده است. سپس به صورتی گذرا به مفهوم‌شناسی دو واژۀ محوری عرفان و فرهنگ پرداخته و کوشش شده است بررسی‌ها در فرایند تحقیق، بر اساس مبنای اتخاذ شده در مورد فرهنگ، پی گرفته شود. پس از آن به اختصار، رابطۀ عرفان نظری و عملی با فرهنگ واکاوی شده است. یافته‌ها و نتیجه گیری: با وجود برخی ذهنیتهای دربارۀ نقش انحطاطی عرفان در اجتماع، در این اثر به عرفان به عنوان عامل تغییر در حوزۀ نگرشها و کنشها توجه شده است. همچنین رابطۀ فرهنگ و عرفان با کندوکاو مسائلی از جمله: مبانی تحول در عرفان، هدف عرفان و رابطۀ آن با تغییر، تغییرپذیری انسان، راه و روش، رابطۀ الگو و ساحتهای سلوکی با فرهنگ، اصالت و در نهایت، نقش فرهنگ عرفانی در مواجهه با تهاجم فرهنگی بررسی شده است.

کلیدواژه‌ها


منابع

-       قرآن کریم.

-       ابن سینا، حسین بن عبدالله(1379 ق). الاشارات و التنبیهات. شرح محمدبن حسن طوسی. تهران: مؤسسه نصر.

-       ابن شهرآشوب، محمدبن علی(بی‌تا). مناقب آل ابی‌طالب. بیروت: دار الاضواء.

-       ابن عربی، محی‌الدین(1370). فصوص الحکم. تعلقیات ابوالعلاء عفیفی. تهران: الزهرا.

-       استیس، و.ت.(1375). عرفان و فلسفه. ترجمه بهاءالدین خرمشاهی. تهران: سروش.

-       امام خمینی، روح‌الله(1386). مصباح‌الهدایه الی الخلافه والولایه. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

-       آزاد ارمکی، تقی(1387). جامعه‌شناسی فرهنگ. تهران: نشرعلم.

-       آشوری، داریوش(1386). تعریف‌ها و مفهوم فرهنگ. تهران: آگاه.

-       آمدی، عبدالواحد(بی‌تا). تصنیف غررالحکم و درر الکلم. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.

-       آملی، سید حیدر(1426 ق). جامع‌الاسرار و منبع‌الانوار. بیروت: مؤسسه التاریخ العربی.

-       بدوی، عبدالرحمن(1375). تاریخ تصوف اسلامی از آغاز تا پایان سدۀ دوم هجری. ترجمه محمودرضا افتخارزاده. قم: دفتر نشر معارف اسلامی.

-       پیرحیاتی(مونس)، محمد(1385). مقدمه‌ای بر اساطیر. تهران: سهروردی.

-       جامی، عبدالرحمن(1370). نقدالنصوص فی شرح نقش‌الفصوص. مقدمه و تصحیح و تعلیق ویلیام چیتیک. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

-       جوادی آملی، عبدالله(1375). عرفان و حماسه. [بی‌جا]: رجاء، چ دوم.

-       جوادی آملی، عبدالله(بی‌تا). تفسیر تسنیم، ج 3. سایت غدیر.

-       حافظ، شمس‌ الدین محمد(بی‌تا). دیوان. تصحیح عبدالرحیم خلخالی. تهران: حافظ.

-       حافظ، شمس‌الدین محمد(1377). دیوان. به کوشش رضاکاکایی دهکردی. تهران: ققنوس.

-       خلف تبریزی، محمدحسین(1362). برهان قاطع. تهران: امیرکبیر.

-       سبزواری، ملا‌هادی(بی‌تا). شرح منظومه. تهران: مصطفوی(چاپ افست).

-       سعدی، مصلح ابن عبدالله(1372). کلیات سعدی. تهران: امیر کبیر، چ نهم.

-       سنایی، ابوالمجد مجدودبن آدم(1359). حدیقه‌الحقیقه و شریعه‌الطریقه. تصحیح مدرس رضوی. تهران: دانشگاه تهران.

-       شریفی، احمد حسین(1389). درآمدی بر عرفان حقیقی و عرفانهای کاذب. تهران: روزبه.

-       شیرازی، صدرالدین محمد(1379 ق). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. قم: مکتبه المصطفوی.

-       صلیبا، جمیل(1982 م). المعجم الفلسفی. بیروت: دارالکتاب اللبنانی.

-       عطار، فریدالدین محمد(1371). منطق‌الطیر. [بی‌جا]: طلوع.

-       فروغی، محمدعلی(1344). سیر حکمت در اروپا. تهران: زوار.

-       فیومی، احمدبن محمد(1928 م). المصباح المنیر. قاهره: مطبعه الامیریه.

-       قاسانی،کمال‌الدین عبدالرزاق(1372). شرح منازل السائرین. قم، بیدار.

-       قاضی طباطبایی، سید محمدحسن(1383). آیت الحق. تهران: حکمت.

-       قربانی، زین‌العابدین(1370). تاریخ فرهنگ و تمدن ملل اسلامی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

-       قیصری، داودبن محمود(1381). رسائل قیصری. با حواشی آقا محمدرضا قمشه‌ای. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

-       قیصری، داودبن محمود(1416 ق). شرح قیصری. [بی‌جا]: انوار الهدی.

-       لاهیجی، محمد(1368). مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز. [بی‌جا]: کتابفروشی محمودی.

-       لزلی، جانسون(1378). منتقدان فرهنگ از مارتیو آرنولد تاریموند ویلیامز. ترجمه ضیاء موحد. تهران: طرح نو.

-       مجلسی، محمدباقر(1403 ق). بحار الانوار. لبنان: دار احیاء التراث العربی.

-       مصباح یزدی، محمدتقی(1376). تهاجم فرهنگی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

-       مولوی، جلال‌الدین محمد(بی‌تا). مثنوی معنوی. تهران: مولی.

-       نوری، میرزا حسین(1383 ق). مستدرک الوسائل. تهران: المکتبه الاسلامیه.

-        The Holy Quran

-       Amadi, Abdolvahed (?) Tasnife Qurar-al-Hikam wa Durar-al-Kalam. Qum: Mktabol Alamol eslami Publications.

-       Amoli, seyyad heydar (2005) Jameol Asrar va Manbaol Anvar. Beirut: Arabic history institute.

-       Ashoori, Daryoosh (2007),definitions and meanings of culture, Tehran: Aghah.

-       Attar, Farid ud-Din Mohammad (1992), Manteghotteir [The Conference of the Birds], [?]: Toloo Pub.

-       Avicinna, hossein ibn abdollah (1959) al-esharat va tanbihat. Tehran: Nasr institute.

-       Azad armaki, Taghi (2008),sociology of culture, Tehran: Elm Pub.

-       Badvi, Abdolrahman (1996) The History of Islamic Mysticism from beginning to the end of Second Hejira century Translated into Persian by mahmoodreza eftekharzadeh, Qom: Islamic teachings publication office  

-               Fayoomi, Ahmad ebne Mohammad (1928), almesbahel monir, Cairo: Alamiri Pub.

-       Foroughi, Mohammad Ali (1965) The History of philosophy in Europe. Tehran: Zavvar.

-       Ghasani, kamaloddin abdol razzagh (1993), sharhe manazelol saerin, Qom: Bidar Pub.

-       Ghazi tabatabaee, Seyyed Mohammad Hassan (2004), ayatol hagh, Tehran: hekmat Pub.

-               Gheysari, davood ebne mahmood (1995), sharhe gheysari, [?]: anvarol hoda Pub

-       Gheysari, davood ebne mahmood (2003), rasaele gheysari, Tehran: Iran sagacity and philosophy research institute.

-       Ghorbani, Zeynolabedin (1991), The history of Islamic nation's culture and civilization, Tehran: Islamic culture publication office.

-       Hafez, Shamsoddin Mohammad, (?), Divan, Tehran: Hafez Pub.

-       Hafez, Shamsoddin Mohammad, (1998), Divan, Tehran: ghoghnoos Pub.

-       Ibn arabi, mohieddin (1991) Fosoos-al Hekam. Tehran: Alzahra.

-               Ibn shahr ashoob, Mohammad ibn Ali (?) managheb ale abitaleb. Beirut: Darolazva.

-       Jami, Abd-al-Rahman (1991) naghdonosoos fi sharhe naghshol fosoos. Introduction and correction by William Chittick; Tehran: Cultural research and studies institute

-       Javadi Amoli, A. (?), Tsnim interpretation, volume 3 : ghadir site.

-       Javadi Amoli, A. (1996). Mysticism and Epic; Raja Publications.

-       Khalaf Tabrizi, Mohammad Hossein, (1983), Borhane Ghate, Tehran: Amir Kabir Pub.

-       Khomeini, Roohollah (2007) the Lamp of Guidence into Vicegerency and Sanctity. Tehran: The Institute for compilation and publication of Imam Khomeini, s Works.

-       Lahiji, Mohammad (1989), mafatihol ejaz fi sharhe golshane raz, [?]: mahmoodi bookshop Pub.

-       Lesley, Johnson (1999) the cultural critics: from Mathew. Translated into Persian by zia movahhed; Tehran: Tarhe no.

-       Majlesi, M.B. (1995). Bahar al-Anvar. Translator: A. Mousavi Hamedani. Qum: Dar ehya altorasel Arabia Publication.

-       Mesbah, Mohammad Taghi (1997). Cultural invasion. Qom: Imam Khomeini educational and research institute.

-       Noori, Mirza Hossin (1963). Mostadrakol vasael. Tehran: almaktabol eslamiah.

-       Pirhayati (moones), Mohammad (1386) an introduction to mythes; Tehran: Sohravardi Pub.

-       Rumi, Jalaloddin Mohammad (?). Masnavi manavi. Tehran: mola Pub.

-               Saadi, mosleheddin (1993), kolliate saadi [saadi, s poems], Tehran: Amir Kabir Pub.

-       Sabzevari, Molla hadi, (?), Sharhe Manzoomeh, Tehran: Mostafavi Pub.

-       Saliba, Jamil (1982), almojam-al falsafi [philosophical dictionary], Beirut: Darol ketab lobnani Pub.

-       Sanaee, abolmajd (1980), Hadighatol Haghighah va shariatol Tarighah, Tehran: Tehran University Pub.

-       Sharifi, Ahmad Hossin (2010), an introduction to true and false mystisicm, Tehran: Rozbeh Pub.

-       Shirazi, Sadroddin Mohammad (1959), alhekmatol motaaliah fi alasfar alaghliah alarabiah, Ghom: maktabol mostafavi Pub.

-       Stase, Walter Terence (1996) Mysticism and philosophy. Translated into Persian by bahaod-din khorramshahi Tehran: Suroosh