تحلیل امکان تقرّب هنر به مفاهیم دینی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری تخصصی فلسفۀ هنر و استادیار دانشگاه ادیان و مذاهب / نشانی: قم؛ پردیسان، مقابل مسجد امام صادق(ع)، دانشگاه ادیان و مذاهب / نمابر: 32802610/ Email: Snavab@gmail.com

چکیده

هدف: هنر به عنوان زبان قدسی و آسمانی همیشه در کنار دین حضور داشته و بار انتقال مفاهیم دینی را بر دوش کشیده است. در دوران مدرن میان دین و هنر فاصله افتاده است. در این پژوهش به دنبال این بودیم که کدام هنر توان انتقال مفاهیم دینی را دارد و کدام دسته از هنرها چنین توانایی ندارند. ‌روش: نوشتار حاضر در گردآوری اطلاعات از روش کتابخانه‏ای و در استنتاج از روش توصیفی تحلیلی بهره برده است. یافته‏ها: با ملاک صورت (فرم) می‌توان نسبت هنر با دین را تعریف و هنر را به دو دسته هنرهای مقرّب و هنرهای مبعّد تقسیم‌بندی کرد. نتیجه‌گیری: هنرهای مقرّب هنرهایی‌اند که امکان تقرّب هنر به مفاهیم دینی را فراهم می‌آورند؛ با این ویژگی که چندان به جزییات نمی‌پردازند و با کمک نمادها موضوع اثر را به نمایش می‌گذارند. مخاطب در این دست هنرها، انسانی منفعل نیست؛ بلکه با کمک اوست که اثر هنری تکمیل می‏شود. هنرهای اسلامی بیشتر از نماد استفاده می‌کنند و به واسطۀ نماد، منظور خود را به مخاطب منتقل می‌کنند و آسیبی به مفهوم دینی اثر وارد نمی‌کنند. هنر مقرّب می‌تواند مفاهیم دینی را با حفظ چارچوب آن به مخاطب منتقل کند؛ اما هنرهای مبعّد، هنرهایی‌اند که تلاش می‌کنند همۀ جزییات را به تصویر بکشند و کوچک‏ترین نکته‌ای را فرو نمی‌گذارند؛ در حالی‏که تلاش برای نمایش جزییات در امور غیر محسوس، موفّقیت‏آمیز نیست؛ زیرا از یک‏سو اصرار دارد تصویر همراه با جزییات امر غیر محسوس را نمایش دهد و از سوی دیگر، تصویری از امر غیر محسوس نزد خود ندارد. در نتیجه، تصویر تحریف‏شده و جعلی از امور غیر محسوس دینی ارائه می‌دهد. روشن است که این دست هنرها نمی‌توانند واسط میان مخاطب و پیام دینی باشند.

کلیدواژه‌ها


منابع

-      آوینی، مرتضی (1382). آیینۀ جادو. تهران: نشر ساقی.

-      بورکهارت، تیتوس(بی‏تا). هنر مقدّس (اصول و روشها). ترجمه جلال ستّاری. تهران: سروش.

-      پاکباز، رویین(1383). دایره‌المعارف هنر. تهران: فرهنگ معاصر.

-      تاج‏الدینی، علی(1376). مبانی هنر معنوی. تهران: حوزه هنری.

-      جوادی آملی, مرتضی. پیام به مناسبت شهادت سید مرتضی آوینی. قم, اردیبهشت 1372.

-      رحمتی، انشاءالله(1383). هنر و معنویت. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.

-      رزسگای، ماری(1385). معراج‏نامه؛ سفر معجزه‏آسای پیامبر(ص). ترجمه مهناز شایسته‌فر. تهران: مؤسسۀ مطالعات هنر اسلامی.

-      کن‏بای، شیلا(1378). نقاشی ایرانی. ترجمه مهدی حسینی. تهران: دانشگاه هنر.

-      مددپور، محمد(1377). حکمت معنوی و ساحت هنر. تهران: حوزه هنری.

-      نصر، سید حسین(1389). هنر و معنویت اسلامی. تهران: حکمت.

-      نصری، امیر(1388). حکمت شمایل‌های مسیحی. تهران: چشمه.

-       Avini, Morteza (2000).Magic Mirror. Tehran: Saghi

-       Burckhardt, Titus. Sacred Art in East and West: Its Principles and Methods. Tehran: Soroush

-       Canby, Sheila (1999).Persian Painting. Tehran: Interlink Books.

-       Javadi Amoli, Abdullah (1990). Message for Martyrdom of Sayyed Murteza Avini;Qom

-       Madad Pour, Muhammad (1998).Spiritual Wisdom and Art.Tehran: Hoze Honari.

-       Nasr, Seyed Hossein (2010).Islamic Art and Spirituality.Tehran: HekmatPub.

-       Nasri, Amir (2009).Wisdom of Christian Iconography.Tehran: Cheshme.

-       Pakbaz, Roeen (2004).Encyclopedia of Art.Tehran: Farhang e Moaser.

-       Rahmati,Insha’Allah (2004).Art and Spirituality.Tehran: Iranian Academy of Philosophy and wisdom

-       Rose Segeou, Mary (2009). Meraj Name:  The Miraculous Night Journey. Tehran: Center of Islamic Art Studies

-       Tajodini, Ali (1997).Basics of Spiritual Art.Tehran: Hoze Honari.

-       Tozer, A.W. (1974).The Menace of the Religious Movie. Wisconsin Rapids, WI: Rapids Christian Press.