بررسی اصالت و کارایی شیوه‌های رفع تعارض علم و دین از نظرگاه آیت الله مصباح یزدی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری فلسفه دین از موسسه امام خمینی، مدرس گروه کلام و فلسفه دین مؤسسه امام خمینی/ نشانی: قم؛ شهرک پردیسان، بلوار دانشگاه، مؤسسه امام خمینی / نمابر: 02532936002 / Email: Rzgoli639@gmail.com

چکیده

هدف: هدف نوشتار حاضر، بررسی اصالت و کارایی شیوه‌های رفع تعارض ادعایی علم و دین، ارائه شده توسط مصباح یزدی بوده است. روش: پژوهش پیش‌رو در گردآوری اطلاعات، از روش کتابخانه‌ای و در مقام داوری ابتدا از روش توصیفی، در ارائۀ شیوه‌های رفع تعارض علم و دین از دیدگاه اندیشمندان غربی و مصباح یزدی بهره برده و سپس با روش تطبیقی، شیوه‌های اندیشمندان غربی و مصباح یزدی را با یکدیگر مقایسه و با روش تحلیلی، اصالت و کارایی شیوه‌های مصباح یزدی را ارزیابی کرده است. یافته‌ها: مصباح یزدی با شیوه‌های مختلفی مانند شیوه‌های ناظر به ماهیت، قلمرو، مبنا، منبع و معیار علم، شیوۀ ناظر به اعتبار معرفت‌شناختی علم و شیوۀ تمسّک به برخی نظرات علمی به رفع تعارض ادعایی علم و دین پرداخته است. نتیجه‌گیری: شیوه‌های مصباح یزدی به طور عمده مبتنی بر فلسفۀ علم اسلامی است. این شیوه‌ها به مقدار زیادی کارامد است و تکرار شیوه‌های رفع تعارض متفکران غربی نیست.

کلیدواژه‌ها


-       المظفر، محمدرضا(1400 ق). المنطق. بیروت: دار التعارف.

-       باربور، ایان(1392). دین و علم. ترجمۀ پیروز فطورچی. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

-       باربور، ایان(1384). «راههای ارتباط علم و الاهیات». ترجمۀ همایون همتی. فیزیک، فلسفه و الاهیات: 101-49. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

-       باربور، ایان(1362). علم و دین. ترجمۀ بهاء‌الدین خرمشاهی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

-       پاپ پل دوم، ژان(1385). «تکامل و خدای حی». ترجمۀ ابوالفضل حقیری. علم و الاهیات: 245-227. تهران: دانش و اندیشه معاصر.

-       پترسون، مایکل و همکاران(1376). عقل و اعتقاد دینی. ترجمۀ احمد نراقی و ابراهیم سلطانی. تهران: طرح نو، چ چهارم.

-       پلانتینگا، آلوین(1380). «علم آگوستینی یا دوئمی؟». ترجمۀ مرتضی فتحی‌زاده. جستارهایی در فلسفه دین: 205-153. قم: اشراق.

-       پوپر، کارل ریموند(1369). جستجوی ناتمام. ترجمۀ ایرج علی‌آبادی. تهران: آموزش انقلاب اسلامی.

-       پوپر، کارل ریموند(1381). منطق اکتشافات علمی. ترجمۀ سید حسین کمالی. تهران: علمی و فرهنگی، چ دوم.

-       جوادی آملی، عبدالله(1389). منزلت عقل در هندسه معرفت دینی. قم: اسراء.

-       سروش، عبدالکریم(1387). «طوطی و زنبور». www.Drsoroush.com.

-       سوئیت‌من، برندن(1394). مقدمه‌ای بر علم و دین. ترجمۀ اسفندیار زندپور. تهران: امیرکبیر.

-       سها(1393).نقد قرآن. www.azadieiran2.wordpress.com

-       طباطبایی، محمدحسین(1417 ق).المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی.

-       گلی، جواد(1395). بررسی تطبیقی کارامدی شیوه‌های رفع تعارض علم و دین در مکتب فکری علامه طباطبایی و نومعتزله و تأثیرپذیری آنها از اندیشمندان غربی.پایان‌نامه دکتری فلسفۀ دین. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

-       لیدیمن، جیمز(1390). فلسفۀ علم. ترجمۀ حسین کرمی. تهران: حکمت.

-       مصباح یزدی، محمدتقی(1383). آموزش فلسفه، ج 2. تهران: امیرکبیر.

-       مصباح یزدی، محمدتقی(1392). رابطۀ علم و دین. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

-       مصباح یزدی، محمدتقی(1384). شرح برهان شفا، ج 1. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

-       مصباح یزدی، محمدتقی(1382). کاوشها و چالشها. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

-       مصباح یزدی، محمدتقی(1380). معارف قرآن، ج 3-1. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

-       مورفی، ننسی(1391). چیستی سرشت انسان. ترجمۀ علی شهبازی و سید محسن اسلامی. قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.

-       هات، جان اف.(1382). علم و دین: از تعارض تا گفت‌و‌گو. ترجمۀ بتول نجفی. قم:کتاب طه.

-       Barbour, Ian (1983). Science and Religion. Persian Translation by Bahaodin Khoramshahi. Tehran: Academic Publishing Center.

-       Barbour, Ian (2005). “The Ways of Communication between Science and Theology”. Persian Translation by Homayoun Hemmati. Physics, Philosophy and Theology: 49-101. Qom: Organization of Publications of the Research Institute for Islamic Culture and Thought.

-       Barbour, Ian (2013). Religion and Science. Persian Translation by: Pirouz Fatoorchi. Organization of Publications of the Research Institute for Islamic Culture and Thought.

-       Goli, Javad (2016). A Comparative Study of the Science-Religion Conflict Resolution Strategies of Allamah Tabataba'i's and Neo-Mu'tazilite's Schools of Thought in Terms of Efficiency and Indebtedness to Western Thinkers. Ph.D. Thesis. Imam Khomeini Education and Research Institute.

-       Haught, F.John(2004). Science and Religon From Comfict to Conversation. Persian Translation by: Batool Najafi. Qom: Ketab TahaPublications.

-       Javadi Amoli, Abdullah (2010). The Dignity of Reason in the Geometry of Religious Knowledge. Qom: Asra Publications.

-       Ladyman, James (2011). Philosophy of Science. Persian Translation by Hosein Karami. Tehran: Hekmat Publications.

-       Mesbah Yazdi, Mohammad-Taqi (2001). Theology of the Qur'an, Vol. 1-3. Qom: Publication of Imam Khomeini Education and Research Institute.

-       Mesbah Yazdi, Mohammad-Taqi (2003). Explorations and Challenges, Vol. 2. Qom: Publication of Imam Khomeini Education and Research Institute.

-       Mesbah Yazdi, Mohammad-Taqi (2004). Philosophical Instructions,Vol. 2. Qom: Publication of Imam Khomeini Education and Research Institute.

-       Mesbah Yazdi, Mohammad-Taqi (2005). Explanation of the Proof of Shafa, Vol. 1. Qom: Publication of Imam Khomeini Education and Research Institute.

-       Mesbah Yazdi, Mohammad-Taqi (2013). Relationship of Science and Religion. Qom: Publication of Imam Khomeini Education and Research Institute.

-       Mozaffar, Muhammad Rida (1980).Logic. Beirut: Daro Ta’arof.

-       Murphy, Nancey(2012). Bodies and Souls, or Spirited Bodies. Persian   Translation by: Ali Shahbazi and Seyyed Mohsen Eslami. Qom: University of Religions and Denominations Publications. 

-       Patterson, Michael & Others (1997). Reason and Religious Belief. Persian Translation by Ahmad Naraghi & Ibrahim Soltani. Tehran: Tarhe no Publications, Fourth Edition.

-       Plantinga, Alvin (2001). “Augustine or Dahmine Science”. Persian Translation by Morteza Fathi Zadeh. Essays on Philosophy of Religion. Qom: Eshraq Press, 153-205.

-       Pope Paul II, Jean (2006). “The Origin of Life and Evolution”.Persian Translation by Abolfazl Haqiri. Science and Theology: 227-245. Tehran: Cultural Institute of Danesh and Contemporary.

-       Popper, Carl Raymond (1990). Untended Quest. Persian Translation by Iraj Aliabadi. Tehran: Islamic Revolution Teaching Publication.

-               Popper, Carl Raymond (2002). The Logic of Scientific Discoveries. Persian Translation by Seyed Hosein Kamali. Tehran: Scientific and Cultural Company.

-       Soha (2014). Review of the Qur'an. In: www.azadieiran2.wordpress.com.

-       Soroush, Abdolkarim (2008). “Parrot and bee”. In: www.Drsoroush.com.

-       Sweetman, Brendan (2015). An Introduction to Religion and Science. Persian Translation by Esfandiar Zandpoor. Tehran: Amir Kabir Press.

-       Tabatabaei, Seyyed Mohammad-Hosein (1997). Al-Mizan fi Tafsir al-Quran. Qom: Islamic Publications.

-      ارجاعات

[1] . «الله الذی انزل الکتاب بالحق و المیزان»(شوری، 17)؛ «لکن الله یشهد بما انزل الیک انزله بعلمه»(نساء، 166)