تبیین معرفت‌شناسی ژیل دلوز و علامه طباطبایی و نقد چالشهای رویکرد ریزوماتیک

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری تخصصی فلسفه تعلیم و تربیت، استاد گروه علوم تربیتی دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس

2 دکتری تخصصی فلسفه تعلیم و تربیت، دانشیار گروه علوم تربیتی دانشکده علوم انسانی دانشگاه شاهد

3 دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت، دانشگاه شاهد(نویسنده مسئول)/ آدرس : تهران، بزرگراه خلیج فارس ( تهران - قم ) ، رو به روی حرم مطهر امام خمینی (ره) ، دانشگاه شاهد / نمابر: 02151215019/ Email: hahmadih67@gmail.com

4 دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت، دانشگاه پیام نور

چکیده

هدف: هدف از نگارش این مقاله، بررسی «معرفت‌شناسی» در رویکرد ریزوماتیک ژیل دلوز و علامه طباطبایی و نقدهای وارد بر معرفت‌شناسی ریزوماتیک دلوز بر مبنای نظریات علامه طباطبایی بود. روش: از روش های تحلیل مفهومی و انتقادی برای پاسخ به سؤالات پژوهش استفاده شده است. یافته‌ها: مفاهیم اصلی معرفت‌شناختی ریزوماتیک ژیل دلوز شامل نفی بازنمایی دانش، صیرورت و شدن به جای بودن، تجربه‌گرایی استعلایی، کثرت بدون هیچ‌گونه وحدت، شک‌گرایی و نسبی‌گرایی، رد اقتضائات پیشینی، رد تصویر جزمی اندیشه، نفی فرا روایت، عقل‌ستیزی، جنبۀ تولیدی بودن معرفت و فاقد هر گونه وجه کشفی است. نظر به اینکه دیدگاه معرفت‌شناختی ژیل دلوز و مواضع رادیکال وی تا حدود زیادی اعتبار رویکرد درختی در معرفت را در هم شکست و منجر به چالش های جدّی شد، علامه طباطبایی در تقابل جدّی با اندیشمندان غرب و مواضع سکولاری و پساساختارگرایی آنان، در بنیان های معرفت‌شناختی خود بر مبناگروی، مطابقت با واقع به عنوان معیار صدق داعیه‌های دانشی، جهان‌شمولی معرفت فطری، عقل حجت باطنی خداوند و ابزار فهم و دریافت معارف بنیادین، انسان واجد معرفت های فطری، یقینی بودن معرفت و بداهت آن، متعیّن بودن حقیقت و... اشاره می‌کنند. نتیجه‌گیری: معرفت‌شناسی ژیل دلوز حکایت از ایدئولوژی ناسازوار و تقابل های صریح و جدّی با معرفت‌شناسی علامه طباطبایی دارد.

کلیدواژه‌ها


-       آرمند، محمد و محمود مهرمحمدی(1388). «نقد و بررسی الگوی تربیت منش لیکونا بر اساس آرای علامه طباطبایی». مطالعات برنامۀ درسی، ش 14-13: 62-25.

-       اکوان، محمد(1389) جایگاه اخلاق و ردّ نظریّه نسبیّت از دیدگاه علّامه طباطبایی با تکیه بر تفسیر المیزان، پژوهشنامه قرآن و حدیث، دوره : 3 - شماره : 7 - صفحه:135 -162

-       اژدری‌زاده، حسین(1382). «تعیین اجتماعی معرفت های وحیانی در اندیشه علامه طباطبایی». حوزه و دانشگاه، سال نهم، ش 35.

-       ایمان‌زاده، علی(1387). بررسی مبانی و پیامدهای تربیتی دیدگاه معرفت‌شناختی ژیل دلوز و نقد آن بر اساس معرفت‌شناسی صدرایی. پایان‌نامۀ دکتری. دانشگاه تربیت مدرس.

-       باقری‌نژاد، زهره(1388). تبیین و نقد رویکرد ریزوماتیک به معرفت و چالشهای آن برای تربیت دینی(با تأکید بر رویکرد معرفت‌شناختی رئالیسم). پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه تربیت مدرس.

-       دلاور، علی(1387). مبانی نظری و عملی پژوهش در علوم انسانی و اجتماعی. تهران: رشد.

-       سجادی، سید مهدی و علی ایمان‌زاده(1388). «بررسی و تبیین فضای ریزوماتیک و دلالتهای آن در برنامۀ درسی». مطالعات برنامۀ درسی، ش 12.

-       سجادی، سید مهدی و علی ایمان‌زاده(1391). «تبیین و تحلیل دلالتهای تربیتی دیدگاه معرفت‌شناختی ژیل دلوز و نقد دلالتهای آن برای تعلیم و تربیت». اندیشه‌های نوین تربیتی، ش 32.

-       سجادی، سید مهدی و علی ایمان‌زاده(1386). «چالشهای اساسی تربیت دینی در فضای ریزوماتیک». علوم تربیتی و روان‌شناسی، سال چهاردهم، ش 4.

-       سجادی سید مهدی و زهره باقری‌نژاد(1390). «رویکرد ریزوماتیک به معرفت و نقد چالشهای آن برای تربیت اسلامی(از منظر ملاحظات معرفت‌شناختی رئالیسم انتقادی)». تربیت اسلامی، سال ششم، ش 13.

-       سلحشوری، احمد و علی ایمان‌زاده(1390). نگاهی به رویکردهای تحلیلی و فراتحلیلی در فلسفۀ تعلیم و تربیت. همدان: دانشگاه بو علی سینا.

-       صادق‌زاده قمصری، علیرضا(1386). فلسفۀ تعلیم و تربیت در جمهوری اسلامی ایران. (گزارش منتشر نشده).

-       صولتی، یحیی(1394). «بررسی تطبیقی مبناگرایی خطاناپذیر دکارت و علامه طباطبایی». ذهن، ش 64.

-       ضیمران، محمد(1382). «ژیل دلوز و فلسفه دگرگونی و تباین». کتاب ماه ادبیات و فلسفه، ش خرداد و تیر.

-       طباطبایی، محمدحسین(1401 ق). آغاز فلسفه. ترجمه و توضیح محمدعلی گرامی. قم: طباطبایی.

-       طباطبایی، محمدحسین(1385). اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج 1. قم: صدرا.

-       طباطبایی، محمدحسین(1374). تفسیر المیزان. ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

-       طباطبایی ، محمد حسین (۱۳۷۳) بدایه الحکمه ، ترجمه ی علی شیروانی، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی

-       طباطبایی ،محمد حسین (۱۴۱۶) نهایه الحکمه، چاپ سیزدهم ، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی

-       طباطبایی ، محمد حسین (۱۳۷۶) تفسیر المیزان، ترجمه ی سید محمد باقر موسوی ، قم :دارالعلم

-       طباطبایی، محمدحسین(1386). تفسیر المیزان. ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

-       طباطبایی، محمدحسین(1346). تفسیر المیزان. ترجمۀ محمدتقی مصباح یزدی. قم: دارالعلم.

-       طباطبایی، محمدحسین(بی‌تا). روابط اجتماعی در اسلام. تهران: آزادی.

-       طباطبایی، محمدحسین(1388). مجموعه رسائل، جلد دوم. به کوشش سید‌ هادی خسروشاهی. قم: بوستان کتاب.

-       طباطبایی، محمدحسین(1380). نهایه‌الحکمه. تعلیقات استاد فیاضی. قم: مؤسسه امام خمینی.

-       طباطبایی، محمدحسین(1384). نهایه الحکمه. ترجمه علی شیروانی. قم: بوستان کتاب.

-       عباسی، ولی‌الله(1382). «رئالیسم هستیشناختی و معرفتشناختی علامه طباطبایی». ذهن، ش 14: 76-53.

-       عسگری سلیمانی، امیر(1382). «کلی و جزیی». معرفت فلسفی، سال اول، ش 2.

-       کمالی، محسن(1383). فلسفه فولدینگ، تهران: مهر.

-       کولبروک، کلر(1387). ژیل دلوز. ترجمه رضا سیروان. تهران: مرکز.

-       کومبز، جرالد آر. و لو روی بی. دنیلز(1388). «پژوهش فلسفی: تحلیل مفهومی». ترجمۀ خسرو باقری. روش‌شناسی مطالعات برنامۀ درسی. ادموند سی. شورت؛ ترجمۀ مهرمحمدی و همکاران. تهران: سمت.

-       نوروزی، رضاعلی و منیژه عابدی(1390). «ویژگی‌های علم حضوری مبتنی بر علم حضوری در نظر علامه طباطبایی». اسلام و پژوهشهای تربیتی، ش 5.

-       Abbasi, V.A. (2003). “Ontological and Epistemological Realism of Allameh Tabatabai”. Magazine of Mind, No. 14: 53-76.

-       Adams, E. (2004). Deleuzian Concepts for Education: The subject undone, Educational Philosophy and Theory, 36 (3):283-296.

-       Akwan, M. (2010) Ethics and the Rejection of the Relativity Theory in the Viewpoint of Allamah Tabatabaei, Based on the Interpretation of Al-Mizan, The Quran and Hadis, Volume 3, Issue: 7 - Page: 135-162

-       Armand, M. & MehrMohammadi, M (2009). “Review and Review of the Pattern of Education in the form of Likona, Based on the Views of Allame Tabatabai”. Journal of Curriculum Studies, Nos. 13-14: 25-62.

-       Asgarisoleymani, A. (2003). “General Article”. Quarterly of Philosophical Knowledge, Year 1, Number 2.

-       Azhdarizadeh, H. (2003). “Social Determination of Revelation of Knowledge in Allame Tabatabai Thought”. Quarterly Journal of Howzeh and University, Vol. 9, No. 35.

-       Bagherinejad, Z. (2009). Explaining and Criticizing the Rhizomatic Approach to Knowledge and its Challenges for Religious Education (with Emphasis on the Epistemological Approach of Realism). Master's Thesis of Tarbiat Modarres University.

-       Colbrooke, C. (2008). Gilles Deleuze. Translation by Reza Sirvan. Tehran: Center Publication.

-       Coombs, G.R. & L.R.B. Denils (2009). “Philosophical Research: Conceptual Analysis”. Translated by Kh. Bagheri. In: Edmund C. Shorts. Methodology of Curriculum Studies, Translation of Mehr Mohammadi and Others. Tehran: Samt.

-       Delaware, A. (2008). Theoretical and Practical Foundations of Research in the Humanities and Social Sciences. Tehran: Roshd.

-       Deleuse, Gilles & Felix Guattari (1987). A Thousand Plateaus: Capitalism and Schizophrenia (Brian Massumi). Minneapolity: University of Minnesota Peres.

-       Deleuse, Gilles (1994). Difference and Repetition. New York: Columbia University Press.

-       Deleuse, Gilles (1995). Negotiations. Trans. Martin Joughin. Columbia: Columbia University Press.

-       Gough, Noel (2006). “Changing Planes: Towards a Geophilosophe of Transdental Curriculum Inquiry”. Draft Paper Presented at Meeting International and Global Challenges in Curriculm Studies, The Second World Curriculum Studies Conference. Tampere, Finland, 21-24 May.

-       Gregoriou, Zelia (2004). “Commenting The Rhizome: Towards a Minor Philosophy Education”. Educational Philosophy and Theory, 36(4): 233-251.

-       Imanzadeh, A. (2008). Investigating the Basics and Educational Consequences of Gilles Deleuze's Epistemological View and Its Criticism Based on the Epistemology of Sadra. PHD Thesis. Tarbiat Modares University.

-       Norouzi, R.A. & M. Abedi (2011). “The Characteristics of In-person Knowledge Based on In-Person Knowledge in the View of Allame Tabatabai”. Islamic Magazine and Educational Research, No. 5.

-       Sadeghzadeh Gh., A. (2007). Philosophy of Education in the Islamic Republic of Iran. (Unpublished Report)

-       Sajjadi, S.M. & A. Imanzadeh (2007). “The Main Challenges of Religious Education in Rhizomatic Space”. Journal of Educational Sciences and Psychology, 14, No. 4.

-       Sajjadi, S.M. & A. Imanzadeh (2009). “Exploring and Explaining the Rhizomatic Space and Its Implications in the Curriculum”. Quarterly Studies of Curriculum, No. 12.

-       Sajjadi, S.M. & A. Imanzadeh (2012). “Explaining and Analyzing Educational Implications of Gilly Deleuze's Epistemological View and Critique of Its Implications for Education”. Journal of Modern Thinking Education, No. 32.

-       Sajjadi, S.M. & Z. Bagherinejad (2011). “Rhizomatic Approach to Knowledge and Critique of its Challenges for Islamic Education (From the Viewpoint of Epistemological Considerations of Critical Realism)”. Islamic Republic of Iran Education, Vol. 6: No. 13.

-       Sajjadi, S.M. (2014). “Can Religious Education be Rhizomatic?”. Middle-East Journal of Scientific Research, 19 (1): 42-47.

-       Salahshoori, A. & Imanzadeh, A (2011) A Review of Analytical and Meta-analytic Approaches in the Philosophy of Education. Hamadan: University of Bo-Ali Sina Publications.

-       Semetsky, I. (2003). “Philosophy of Education as a Process- Philosophy: Eros and Communication”. The Australasian Journal of Process Though.

-       Solati, Y. (2015). “Comparative Study of Infallible Foundationalism of Descartes and Allame Tabatabai”. Magazine of Mind, No. 64.

-       Tabatabaee, M.H. (1995) Commentary by al-Meysan, translated by Seyyed Mohammad Bagher Mousavi Hamedani, Qom: Islamic Publications Office

-       Tabatabaee, M.H. (2009). Rasael Collection. By S.H. Khosrow Shahi, Q2. Qom: Bostan Institute Book.

-       Tabatabaee, M.H. (bita) Social relations in Islam, Tehran: Azadi

-       Tabatabaei, M.H. (1981). The Beginning of Philosophy. Translation and Explanation of Mohammad Ali Gramee. Qom: Tabatabai Publications.

-       Tabatabaei, M.H. (1994) Badayeh al-Hekmah, translation by Ali Shirvani, Qom: Islamic Propagation Office

-       Tabatabaei, M.H. (1996) Naha al-Hekmah, thirteenth edition, Qom: Islamic Propagation Office

-       Tabatabaei, M.H. (2001). Nahayat al-Hekmah. Fayyaz al-Fatizi. Qom: Publication of Imam Khomeini Institute of Education and Research.

-       Tabatabaei, M.H. (2005). Nahayat al-Hekmah. Ali Shirvani Translation. Qom: Bostan Book.

-       Tabatabaei, M.H. (2006) Principles of Philosophy and Realism, Q1. Qom: Sadra Publications.

-       Tabatabaei, M.H. (2007) Commentary by al-Meysan, translated by Seyyed Mohammad Bagher Mousavi Hamedani, Qom: Islamic Publications Office

-       Tabatabai, M.H. (1967). Commentary on al-Mizan. Translated by Mohammad Taghi Mesbah Yazdi. Qom: Dar al-Alam.

-       Tabatabai, M.H. (1997) Tafsir al-Mizan, translated by Seyyed Mohammad Bagher Musavi, Qom: Dar al-elm

-       Zeimaran, M. (2003). “Gilles Deleuze and the Philosophy of Metamorphism and Discriminations”. The Book of the Sun of Literature and Philosophy, June and July.

-       Zeimaran, M. (2010). The Philosophy between the Present and the Future: An Investigation into Contemporary Philosophical Thoughts. Tehran: Publishing Payan.