نقد و بررسی کتاب درسی «دانش خانواده و جمعیت(ویراست دوم)»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

کارشناس ارشد فلسفه و کلام اسلامی(دانشگاه قم)، عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی(مربی)/ نشانی: تهران؛ خ شهید مفتح، دانشگاه خوارزمی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی ، گروه معارف اسلامی/ نمابر: 02188826502/ Email: ebadi@khu.ac.ir

چکیده

هدف: این تحقیق، با هدف نقد و بررسی کتاب درسی دانش خانواده و جمعیت(ویراست دوم) انجام شد و نتایج آن می‌تواند در بازنگری کتاب استفاده شود. روش: تحقیق حاضر از نوع کاربردی- توسعه‌ای است و با روش توصیفی- تحلیلی(تحلیل اسنادی) انجام شده است. یافته‌ها: بررسی امتیازها و کاستی‌های کتاب مذکور، با توجه به ابعاد شکلی و ساختاری و محتوایی، نشان داد کتاب از نظر ویژگی‌های ظاهری و ساختاری، نقاط قوّت زیادی دارد. از نظر نگارشی، ساختار دستوری آن قابل قبول؛ اما از نظر روان و رسا بودن متن و طرز بیان، نیازمند تجدید نظر است. کتاب حاوی اطلاعات جامع، دقیق و جزیی در زمینۀ دانش خانواده و جمعیت بوده و با رویکرد سنّتی به آموزش تألیف شده است. کتاب با استفاده از الگوهای آموزشی مشخص طراحی نشده است و امکان تدریس کامل آن در یک ترم وجود ندارد. نتیجه‌گیری: ویژگی‌های کتاب درسی، از جمله: ارزشمندی، سازمان مطلوب داشتن، انسجام، فعال بودن، زیبایی، حجم مناسب محتوا، انعطاف و نگارش مناسب، ایجاب می‌کند برای تولید آن، متخصصان رشته‌های مختلف با یکدیگر همکاری کنند. در پایان پیشنهادهایی برای اصلاح کاستی‌های موجود ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها


-       آرمند، محمد(1384). «نقش تصویر در کتابهای درسی و اصول طراحی آن». سخن سمت، ش 15: 68-59.

-       آرمند، محمد و حسن ملکی(1391). مقدمه‌ای بر شیوۀ طراحی و تألیف کتاب درسی دانشگاهی. تهران: سمت.

-       ابراهیم کافوری، اکرم(1389). «تدوین و اعتبارسنجی الگویی برای ارزشیابی کتابهای درسی بر اساس رویکرد روانشناسی یادگیری و تربیتی». اندیشه‌های نوین تربیتی، ش 4: 92-61.

-       ابراهیمی لویه، عادل و همکاران(1392). «بررسی عوامل مؤثر بر اختلافات خانوادگی در استان زنجان». علوم رفتاری(ابهر)، ش 18: 26-9.

-       اسلامی، حسن(1383). اخلاق نقد. قم: دفتر نشر معارف.

-       بستان، حسین(1397). «اسلام و جامعهشناسی خانواده». قابل دسترسی در: http://www.ghadeer.org/Book/200/27800

-       بیژن‏زاده، محمدحسن(1396). یادگیری سنّتی و یادگیری جدید(مقایسۀ فلسفه و مبانی). مجموعه سخنرانی‌های علمی پژوهشکده آموزش باز و از راه دور.

-       پاکتچی، احمد(1391). روش تحقیق عمومی. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

-       پسندیده، عباس(1391). رضایت زناشویی. قم: دارالحدیث.

-              تقوی‏پور، محمدرضا و همکاران(1396). «الگوی جامع خانواده تراز در اندیشۀ اسلامی». زنان و خانواده، ش 38: 148-119.

-       تقی‏پور ظهیر، علی(1374). مقدمه‌ای بر برنامه‌ریزی آموزشی و درسی. تهران: آگاه، چ هشتم.

-       جمعی از نویسندگان(1394). دانش خانواده و جمعیت(ویراست دوم). قم: نشر معارف.

-       حافظ‏نیا، محمدرضا(1389). مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی. تهران، سمت.

-       دهقان‏زاده، حجت؛ آسیه گلشن‏آبادی و زهره کاظمیان(1393). «فواید و کاربرد طراحی آموزشی به عنوان شیوه‌ای نوین در آموزش». نخستین همایش ملی علوم تربیتی و روانشناسی. مرودشت.

-       دی.لی، الکساندر؛ بارت ان. گرین، کلیر دی جانسون و نایکوئیست(1395). «نحوة نگارش نقد کتاب علمى براى انتشار در یک مجلۀ علمى: مبتنى بر مرور متون». ترجمۀ لاله ترابی. نقد کتاب اطلاعرسانی و ارتباطات، ش 10: 170-149.

-       رستمی‏نژاد، محمدعلی و همکاران(1393). «تأثیر قلم حروف(فونت) بر سرعت، درک مطلب و دقت خوانندگان کتب درسی». پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، ش 34: 66-51.

-       رضی، احمد(1388). «شاخصهای ارزیابی و نقد کتابهای درسی دانشگاهی». سخن سمت، ش 21: 30-21.

-       زنگنه مطلق، فیروزه و همکاران(1396). «اثربخشی زوجدرمانی مبتنی بر پذیرش و تعهد و هیجانمحور بر بهبود سازگاری و تعهد زناشویی زوجین». زنان و خانواده، ش 38: 70-49.

-       سازمان پژوهش و برنامه‏ریزی آموزشی(1393). «ملاک و معیار نقد کتابهای درسی». برگرفته در تاریخ 9/6/1395 از: www.oerp.ir

-       سلیمانزاده نجفی، نیّره‏السادات و همکاران(1392). «ساخت و اعتباریابی مقیاس سنجش مقالات نقد کتاب درسی دانشگاهی». پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، ش 31: 30-14.

-       سیف، علی‏اکبر(1394). روانشناسی پرورشی نوین، روانشناسی یادگیری و آموزش. تهران: دوران.

-       طباطبایی، محمدحسین(1374). تفسیر المیزان(20جلد). ترجمۀ محمدباقر موسوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.

-       فرامرز قراملکی، احد؛ محمد اسفندیاری، ابراهیم افشار و داریوش مطلبی(1390). «نقدنویسی و بایدها و نبایدهای آن». کتاب ماه (کلیات)، ش 169: 16-8.

-       فرهنگی، علی‏اکبر(1374). ارتباطات انسانی. تهران: خدمات فرهنگی رسا.

-       فقیهی، علینقی(1387). تربیت جنسی: مبانی، اصول و روشها، از منظر قرآن و حدیث. قم: دارالحدیث.

-       کهنوجی، مرضیه و رضا ایرانمنش(1395). «تأثیر آموزش محتوای درس دانش خانواده و جمعیت بر میزان نگرش به زندگی دانشجویان دانشگاه ولیعصر(عج) رفسنجان». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، ش 69: 518-503.

-       گنجی، حمزه و مسعود بابازاده(1393). روان شناسی رشد. دو جلد. تهران: ساوالان.

-       ملکی، حسن(1394). برنامهریزی درسی(راهنمای عمل). مشهد: پیام اندیشه.

-       ملکی، حسن(1384/الف). «شیوۀ طراحی و تألیف کتاب درسی؛ بخش پیکره و متن». سخن سمت، ش 15: 24-9.

-       ملکی، حسن(1384/ب). «شیوۀ طراحی و تألیف کتاب درسی؛ بخش مقدمات کتاب». سخن سمت، ش 14: 29-22.

-       ملکی، حسن(1387). کتاب درسی(طراحی و تألیف). تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.

-       ملکی، حسن(1385). «مبانی و معیارهای نقد کتاب درسی دانشگاهی». سخن سمت، ش 17: 20-9.

-       منصوریان، یزدان(1392). «صد ویژگی کتابهای دانشگاهی کارامد و اثربخش». پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، ش 29: 17-1.

-       مهاجری، رقیه و همکاران(1396). «بررسی رابطۀ سرمایۀ اجتماعی خانواده با مسئولیتپذیری دانشآموزان پسر مدارس غیر دولتی دورۀ دوم متوسطه منطقه ٣ شهر تهران». مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، ش 7: 127-109.

-       نظری، علی‏محمد(1386). مبانی زوجدرمانی و خانوادهدرمانی. تهران: علم.

-       نکونام، جعفر(1386). روش تحقیق با تأکید بر علوم اسلامی. قم: دانشگاه قم.

-       نوریان، محمد(1393). «روشهای ارزشیابی کتابهای درسی دانشگاهی، مزایا و محدودیتها». پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، ش 33: 17-1.

-       نیک‏نفس، س. و خ. علی‏آبادی(1392). «نقش تحلیل محتوا در فرایند آموزش و طراحی کتابهای درسی». مجله جهانی رسانه نسخه فارسی: 150-124.

-       یارمحمدیان، محمدحسین و همکاران(1388). «ارزیابی کتابهای درسی دانشگاهی علوم انسانی بر اساس شاخصهای مطلوب کتابهای درسی دانشگاهی». عیار، ش 23: 60-38.

-       A Group of Writers (2015). Family and Population Knowledge (Second Edition). Qom: Maaref.

-       Armand, M. (2005). “The Role of the Image in the Textbooks and the Principles of its Design”. Samt Speak, No. 15: 59-68.

-       Armand, M. & H. Maleki (2012). An Introduction to the Design and Compilation of Academic Textbooks. Tehran: samt.

-       Bijan Zadeh, M. (2017). Traditional Learning and New Learning (Comparison of Philosophy and Foundations). Academic Lecture Series of Open and Distance Learning Institute.

-       Bostan, H. (2018). “Islam and Family Sociology”. http://www.ghadeer.org/Book/200/27800

-       Dehghanzadeh, H.; A. Golshanabadi & Z. Kazemian (2014). “Benefits and Application of Educational Design as a New Method in Education”. First National Conference on Educational Sciences and Psychology. Marvdasht.

-       DiLi, A; B.A Green, K. De Johnson & Naiquist (2016). “How to Write a Critique of the Scientific Book for Publication in a Scientific Journal: Based on the Review of Texts”. Translation of Laleh Torabi. Review of the Information and Communication Book، 10: 149-170.

-       Ebrahimi Loya, A. & Associates (2013). “Factors Affecting Family Differences in Zanjan Province”. Behavioral Sciences (Abhar): No. 18: 9-26.

-       Faqihi, A.N. (2008). Sexual Education: Basics، Principles، and Methods، from the Perspective of Quran and Hadith. Qom: Dar al-Hadith.

-       Faramarz Gharmaleki, Ahd & Associates (2011). “Review، and do's and don'ts”. Book of Mah General، No. 169: 8-16.

-       Farhangi, A.A. (1995). Human Relations. Tehran: Rasa Cultural Services.

-       Ganji, H. & M. Baba Zadeh (2014). Developmental Psychology، 2 Vols. Tehran: Savalan.

-       Hafez Nia, M. (2010). An Introduction to the Research Method in the Humanities. Tehran: Samt.

-       Ibrahim Kafouri, A. (2010). “Compilation and Validation of a Model for Evaluating Textbooks Based on the Psychological Approach to Learning and Education”. Modern Thoughts of Education, Vol. 6: 61-92.

-       Islami, H. (2004). Ethics of Critique. Qom: Office of Maaref Publishing House.

-       Kahnoji, M. & R. Iranmanesh (2016). “The Effect of Content Education on Family and Family Knowledge on Attitudes toward the Life of Students at Vali-e-Asr University of Rafsanjan”. The Knowledge Studies in the Islamic University، No. 69: 503-518.

-       Maleki, H. (2015). Curriculum Development (Practice Guide). Seventh Edit, Mashhad: Payam Andisheh.

-       Maleki, H. (2006). “Fundamentals and Criteria for Reviewing Academic Textbooks”. Samt Speak, 17: 9-20.

-       Maleki, H. (2008). Textbook (Design and Compilation). Tehran: Allameh Tabataba'i University.

-       Maleki, H. (2005). “The Design and Compilation of the Textbook; Body and Text”. Samt Speak, No. 15: 9-24.

-       Maleki, H. (2005). “The Design and Compilation of the Textbook; Book Preliminary Part”. Samt Speak, No. 14: 22-29.

-       Mansourian, Y. (2013). “The 100 Proper and Effective Academic Books”. Research and Writing of Academic Books, No. 29: 1-17.

-       Mohajeri, R. & Associates (2017). “Investigating the Relationship between Family Social Capital and the Accountability of Secondary School Students of Secondary Schools in District 3 of Tehran”. Strategic Studies of the Humanities and Islamic Sciences, No. 7: 109-127.

-       Nazari, A.M. (2007). Basics of Couple Therapy and FamilyTherapy. Tehran: Scienc.

-       Nekounam, J. (2007). Research Method with Emphasis on Islamic Sciences. Qom: Qom University.

-       Nicknafs, S. & Kh. Ali Abadi (2013). “The Role of Content Analysis in the Process of Teaching and Designing Textbooks”. World Media Magazine Farsi Edition, 124-150.

-               Nourian, M. (2014). “Methods of Evaluation of Academic Textbooks, Advantages and Limitations”. Research and Writing of Academic Books, No. 33: 1-17.

-       Paktchi, A. (2012). General Research Method. Tehran: Publication of Imam Sadiq University.

-       Pasandideh, A. (2012). Marital Satisfaction. Qom: Daral-Hadith Scientific and Cultural Institute.

-       Razi, A. (2009). “Evaluation Indexes and Critique of Academic Textbooks”. Samt Speak, 21: 21-30.

-       Research and Planning Organization (2014). “The Criterion of Critique of Textbooks”. Retrieved on 31/8/2016 from: www.oerp.ir.

-       Rostami Nejad, M. & Associates (2014). The Effect of the Letter Font on the Speed, Comprehension and Accuracy of Textbook Readers”. Research and Writing of Academic Books, No. 34: 51-66.

-               Saif, A.A (2015). Modern Psychology of Learning and Education. Tehran: Doran.

-       Soleimanzadeh Najafi, N. & Associates (2013). “Creating and Validating the Evaluation Scale of Academic Textbook Reviews”. Research and Writing of Academic Books، No. 31: 14-30.

-       Tabatabai, M.H. (1995). Interpreting Al-Mizan's Interpretation. Mohammad Bagher Mousavi. Qom: Islamic Printing Office.

-       Taghavi Pour, M. & Associates (2017). “A Comprehensive Model of Family Equilibrium in Islamic Thought”. Educational Culture of Women and Family, No. 38: 119-148.

-       Taghipour Zohair, A. (1995). Introduction to Curriculum Planning. Tehran: Agah.

-       Yarmohamedian, M. & Associates (2009). “Evaluation of Academic Books of the Humanities Based on the Desirable Indices of Academic Textbooks”. Ayyar, No. 23: 38-60.

-       Zanganeh Motlagh, F. & Associates (2017). “The Effectiveness of Couples Based on Admission and Commitment and Excitement Focused on Improving Couples' Marriage and Consistency”. Educational Culture of Women and Family, No. 38: 49-70.