ظرفیت ادعیۀ اهل بیت در مبانی انسان‏شناختی علوم انسانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری تخصصی علوم قرآن و حدیث، دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات دانشگاه امام صادق(ع).

2 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه امام صادق(ع)(نویسنده مسوول)/ آدرس: تهران؛ بزرگراه چمران، پل مدیریت، دانشگاه امام صادق(ع)/ نمابر: 02188094001 / Email: aliabdollah68@gmail.com

چکیده

امتیاز ادعیه نسبت به سایر سخنان اهل بیت(ع) را می‏توان در سه محور گستردگی مخاطبان، غنای محتوا و ظرفیت‏سازی در تفسیر قرآن کریم ملاحظه کرد.  هدف: در این پژوهش تلاش شد دلالتهای ادعیۀ اهل بیت(ع) در رابطه با تعریف انسان و کشف و تبیین مبانی انسان‏شناختی علوم انسانی استخراج و بررسی شود. روش: این مقاله با اتخاذ روش توصیفی تحلیلی اثبات می‏کند که دسته‏ای از مبانی انسان‏شناختی علوم انسانی را می‏توان از نفس صدور فعل دعا از انسان و اینکه نوع انسانی با مقوله‏ای به نام دعا با خدا ارتباط برقرار می‏کند، استنباط کرد. دسته‏ای دیگر از مبانی نیز با اتخاذ همین روش، از محتوا و مضامین ادعیه قابل استخراج‏اند. یافته‏ها و نتیجه‏گیری: با تحلیل مضامین و محتوای ادعیه، مهم‏ترین مبانی انسان‏شناختی علوم انسانی؛ یعنی مبنای تألّه، مبنای مسئولیت، مبنای امانتداری انسان در برابر خدا، مبنای تربیت‏پذیری انسان و مبنای کثرت و اختلاف انسانها و حالات آنان، استخراج شد.

کلیدواژه‌ها


-       قرآن کریم.

-       الصحیفه السجادیه الکامله. امام سجاد(ع)(1404 ق). قم: مؤسسة النشر الإسلامی.

-       ابن أبی الدنیا، أبوبکر(1408 ق). الفرج بعد الشده. قاهره: دار الریان.

-       ابن طاووس، سید رضی‏الدین(1390). إقبال الأعمال. تهران: دار الکتب الإسلامیه.

-       ابن طاووس، سید رضی‏الدین(بی‏تا). مصباح الزائر. قم: آل البییت.

-       ابن طاووس، سید رضی‏الدین(1411 ق). مهج الدعوات. قم: دار الذخائر.

-       ابن عساکر، أبوالقاسم(1415 ق). تاریخ مدینه دمشق. بیروت: دار الفکر.

-       اکبرنژاد، محمدتقی(1378). «نقل به معنی در دعا و دورۀ پس از تدوین». کاوشی نو در فقه، ش 56.

-       امام صادق(ع) [منسوب به](1400 ق). مصباح الشریعه. بیروت: أعلمی.

-       امام خمینی، روح‏الله(1421 ق). الطلب و الإراده. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

-       امام خمینی، روح‏الله(1409/الف). تفسیر سوره حمد. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

-       امام خمینی، روح‏الله(1409/ب). صحیفۀ امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.

-       ایوب، محمود(1391). «قرآن ناطق و قرآن صامت».ترجمۀ سید محمدهادی گرامی و محمد قندهاری. امامت‏پژوهی، ش 8.

-       پاکتچی، احمد(1392). «وحدت امت با محوریت سنّت نبوی در ادعیۀ رضوی». جستاری در ادعیۀ رضویه با تأکید بر الصحیفه الرضویه الجامعه. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

-       تیجان سیلا، احمد(1425 ق). «علاقه المسلمین الأفارقه بأهل البیت عبر الصحیفه السجادیه». الأبعاد الإنسانیه و الحضاریه فی الصحیفه السجادیه. دمشق: المستشاریه الثقافیه للجمهوریه الإسلامیه.

-       جعفری، محمدتقی(1374). ترجمه و تفسیر نهج‏البلاغه. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

-       جوادی آملی، عبدالله(1388). اسلام و محیط زیست. قم: اسراء.

-       جوادی آملی، عبدالله(1425 ق). «التوحید و الموحد فی الصحیفه السجادیه». الأبعاد الإنسانیه و الحضاریه فی الصحیفه السجادیه. دمشق: المستشاریه الثقافیه للجمهوریه الإسلامیه.

-       جوادی آملی، عبدالله(1392). تفسیر انسان به انسان. قم: اسراء.

-       جوادی آملی، عبدالله(1378). تفسیر تسنیم. قم: اسراء.

-       جوادی آملی، عبدالله(1380). دین‏شناسی. قم: اسراء.

-       جوادی آملی، عبدالله(1375). فلسفۀ حقوق بشر. قم: اسراء.

-       چیتیک، ویلیام(1385). «مقدمه‏ای بر صحیفۀ سجادیه». ترجمۀ وحید صفری. علوم حدیث، ش 41.

-       حسن‏زاده آملی، حسن(1376). رسالۀ نور در ذکر و ذاکر و مذکور. قم: تشیّع.

-       خاکی قراملکی، محمدرضا(1391)، تحلیل هویت علم دینی و علم مدرن، قم: کتاب فردا.

-       داوری، رضا(1361). علوم انسانی، اسلام و انقلاب فرهنگی. تهران: جهاد دانشگاهی.

-       دورتیه، ژان فرانسوا(1389). انسان‏شناسی، نگاهی نو به تحول جسمانی، فرهنگی و روان‏شناختی انسان. ترجمۀ جلال رفیع‏فر. تهران: خجسته.

-       دورکیم، امیل(1391). جامعه‏شناسی و فلسفه. ترجمۀ فریدون سرمد. تهران: کندوکاو.

-       رجبی، محمود(1380). انسان‏شناسی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

-       رضایی اصفهانی، محمدعلی(1388). «زبان قرآن عرف عام یا خاص». پژوهشنامه علوم و معارف قرآن کریم، ش 3.

-       رفیعی، علی(1373). شهاب شریعت: درنگی در زندگی حضرت آیه‏الله مرعشی نجفی. قم: کتابخانه عمومی آیه‏الله مرعشی نجفی.

-       ساداتی‏نژاد، سید مهدی(1392). «بومی‏سازی علوم انسانی و ضرورت بازبینی مبانی انسان‏شناسی». پژوهشهای سیاست اسلامی، ش 1.

-       سبط بن جوزی(1418 ق). تذکره خواص الأمه. قم: منشورات الشریف الرضی.

-       سلمانپور، محمدجواد(1384). «تحلیل زبان دعا». اندیشۀ دینی، ش 15.

-       سید رضی، محمد بن حسین(1412 ق). نهج‏البلاغه. قم: دار الذخائر.

-       صدر، سید محمدباقر(1403 ق). الإسلام یقود الحیاه. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

-       طباطبایی، سید محمدحسین(1390). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: الأعلمی.

-       طوسی، محمد بن حسن(1411 ق). مصباح المتهجد. بیروت: فقه الشیعه.

-       فانوس، وجیه(1425 ق). «الإنسان فی نماذج من أدعیه الصحیفه السجادیه». الأبعاد الإنسانیه و الحضاریه فی الصحیفه السجادیه. دمشق: المستشاریه الثقافیه للجمهوریه الإسلامیه.

-       فرزانه، عبدالحمید(1392). چیستی و بایستی انسان از دیدگاه صحیفۀ سجادیه. شیراز: دانشگاه آزاد اسلامی.

-       کارل، الکسیس(1346). نیایش. ترجمۀ علی شریعتی. مشهد: شرکت سهامی انتشار.

-       کریمی، محمود(1396). «مبانی انسان‏شناختی علوم انسانی اسلامی در قرآن کریم». مطالعات قرآن و حدیث، ش 20.

-       کلینی، محمد بن یعقوب(1388). الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیه.

-       مبرد، محمد بن یزید(1421 ق). الفاضل. قاهره: دار الکتب المصریه.

-       مجلسی، محمدباقر(1403 ق). بحار الأنوار. بیروت: دار الوفاء.

-       مصباح یزدی، محمدتقی(1384). ره‏توشه. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

-       مصباح یزدی، محمدتقی[زیر نظر](1390). فلسفۀ تعلیم و تربیت اسلامی. گروه نویسندگان. تهران: مدرسه.

-       مصطفوی، حسن(1360). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

-       مطهری، مرتضی(1392). انسان‏شناسی قرآن. تهران: صدرا.

-       مطهری، مرتضی(1372). مجموعه آثار. تهران: صدرا.

-       مطهری، مرتضی(1390). یادداشتهای استاد مطهری. تهران: صدرا.

-       ممدوحی، حسن(1381). شهود و شناخت. قم: سماء.

-       میرزای قمی، ابوالقاسم(1378). قوانین الأصول. تهران: مکتبه العلمیه الإسلامیه.

-       نصر، سید حسین(1382). «اسلام برای عرضه به دنیای جدید چه دارد؟». ترجمۀ هـ . امینی و ح. حیدری. قبسات، ش 32.

-       نصر، سید حسین(1378). نیاز به علم مقدس. ترجمۀ حسن میانداری. قم: طه.

-        Holly quran

-        Sahifeh Al-Sajjadiyyeh

-       Akbarnezhad, Muhammad Taqi (1999). “Paraphrasing in Supplications in the Post-Documentation Era”. a New Research into Jurisprudence, No. 56.

-       Ayyub, Mahmoud (2012). “Speaking Quran and Silent Quran”. Trans. by S.M.H. Gerami & M. Qandehari. Imamat Pazhuhi, No. 8.

-       Chittick, William (2006). “An Introduction to Sahifeh Al-Sajjadiyyeh”. Ulum e Hadith, No. 41.

-       Davari, Reza (1982). Humanities, Islam and Cultural Civilization. Tehran: Jehad Daneshgahi.

-       Dortier, Jean Francois (2010). Anthropology, A New Look on Physical, Cultural, and Psychological Development of Man. Trans. by J. Rafiefar. Tehran: Khojasteh.

-       Durkheim, Emil (2012). Sociology and Philosophy. Trans. by F. Sarmad. Tehran: Kand-o Kav Pub.

-       Fanus, Wajih (2004). “Human Being in Examples of Supplications of al Sahifeh Al-Sajjadiyyeh”. A Collection of Essays, Human and Civilizational Aspects in Sahifeh al Sajjadiyyah. Damascus, Cultural Counsellate of I.R.I.

-       Farzaneh, Abdolhamid (2013). Nature & Qualification of Human Being from the Perspective of Sahifeh Al-Sajjadiyyeh. Shiraz: Shiraz Islamic Azad University.

-       Hasanzadeh Amoli, Hasan (1997). Risale Noor da Dhikr Va Dhakir Va Madhkoor. Qom: Tashayyu Pub.

-       Ibn Abi al Dunya, Abubakr (1988). Al-Faraj bad Al-Shiddah. Cairo, Dar al Rayyan.

-       Ibn Asakir, Abulqasim (1994). Tarikh Madinat Dameshq. Beirut: Dar al Fikr.

-       Ibn Tawus, Sayyid Radi al Din (1990). Muhaj al-Daawat. Qom: Dar Al-Dhakhair

-       Ibn Tawus, Sayyid Radi al Din (2011). Iqbal Al-Amal. Tehran: Dar Al-Kotob Al-Islamiyyeh.

-       Ibn Tawus, Sayyid Radi al Din (N.D). Misbah al Zayer. Qom: Al al Bayt Pub.

-       Imam Khomeini, Ruhollah (1989). Interpretation of Surat al Hamd. Tehran: The Institute for Organizing and Publishing the Works of Imam Khomeini.

-       Imam Khomeini, Ruhollah (1989). Sahifa e Imam. Tehran: The Institute for Organizing and Publishing the Works of Imam Khomeini.

-       Imam Khomeini, Ruhollah (2000). Asking and Willing. Tehran: The Institute for Organizing and Publishing the Works of Imam Khomeini.

-       Imam Sadiq [Attributed to](1980). Misbah al Shariah. Beirut: Al-Alami.

-       Imam Sajjad [p.b.u.h], Ali b.al Husayn (1984). Al-Sahifeh Al-Sajjadiyyeh Al-Kamilah. Qom: Muassasah Al-Nashr Al-Islami.

-       Jafari, Muhammad Taqi (1995). Translation and Interpretation of Nahj Al-Balaghah. Tehran: Daftare Nashre Farhange Eslami Pub.

-       Javadi Amoli, Abdollah (1996). Philosophy of Human Rights. Qom: Esra Pub.

-       Javadi Amoli, Abdollah (1999). Tasnim Commentary. Qom: Esra Pub.

-       Javadi Amoli, Abdollah (2001). Study of Religion. Qom: Esra Pub.

-       Javadi Amoli, Abdollah (2009). Islam and Environment. Qom: Esra Pub.

-       Javadi Amoli, Abdollah (2013). Interpretation of Human Being with Human Being. Qom: Esra Pub.

-       Javadi Amoli, Abdullah (2004). “Monotheism and Monotheist in Sahifeh Al- Sajjadiyyeh”. A Collection of Essays: Human and Civilizational Aspects in Sahifeh al Sajjadiyyeh. Damascus, Cultural Counsellate of I.R.I

-       Karimi, Mahmoud (2017). “Anthropological Foundations of Islamic Humanities in the Holy Quran”. Quran & Hadith Studies, No. 20.

-       Karl, Alexis (1967). Supplication. Trans. by Ali Shariati. Mashhad: Enteshar Company.

-       Koleyni, Muhammad b Yaqub (2009). Al Kafi. Tehran: Dar Al-Kotob Al-Islamiyyah.

-       Majlisi, Muhammad Baqir (1983). Bihar al Anwar. Beirut, Dar al Wafa.

-       Mamdoohi, Hasan (2002). Intuition and Knowledge. Qom: Sama Pub.

-       Mesbah Yazdi, Mohammad Taqi (2005). Sustenance. Qom: Imam Khomeini Educational and Research Institute of Imam Khomeini.

-       Mesbah Yazdi, Muhammad Taqi [Under Supervision] (2011). Philosophy of Islamic Education. Group of Authors. Tehran: Madrasah Pub.

-       Mirza Qummi, Abul Qasim (1999). Qawanin Al-Usul. Tehran: Maktabah Al-Elmiyyeh Al-Eslamiyyeh.

-       Mostafavi, Hasan (1981). Al-Tahqiq fi Kalimat Al-Quran Al-Karim. Tehran: Company of Translation and Publication of Books.

-       Motahhari, Mortada (1993). Compendium. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, Mortada (2011). Notes of Shahid Mutahhari. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, Mortada (2013). Anthropology in the Quran. Tehran: Sadra.

-       Mubarrad, Muhammad b. Yazid (2000). Al Fadil. Cairo: Dar al Kotob Al-Misriyyah.

-       Nasr, Seyyed Hosein (1999). Need for Sacred Knowledge. Trans. by Hasan Miyandari. Qom: Taha Institute.

-       Nasr, Seyyed Hosein (2003). “What Does Islam have for the New World?”. Trans. by Amini & Heidari. Qabasat, No. 32.

-       Pakatchi, Ahmad (2013). “Unity of Muslim Community with Special Focus on Prophetic Sunnah in Supplications of Imam Rida”. A Research on Supplications of Imam Rida with Especial Emphasis on Al-Sahifeh Al-Radawiyyeh Al-Jamieh. Tehran: Imam Sadiq University.

-       Rafii Ali (1994). Light of Religion: A Glimpse on the Biography of Ayatollah Marashi Najafi. Qom: Public Library of Ayatollah Marashi Najafi.

-       Rajabi, Mahmoud (2001). Anthropology. Qom: Educational and Research Institute of Imam Khomeini.

-       Rezaei Esfahani, Mohammad Ali (2009). “Language of the Quran: General Usage or Especial Usage”. Pazhuheshnameh e Ulum va Maaref e Quran e Karim, No. 3.

-       Sadati Nezhad, Seyyed Mahdi (2013). “Customization of Humanities and Necessity of Revision of Foundations of Anthropology”. Researches on Islamic Politics, No. 1.

-       Sadr, Sayyid Muhammad Baqir (1983). Islam Guides the Life. Tehran: Ministry of Islamic Culture & Guidance.

-       Salmanpour, Mohammad Javad (2005). Analysis of Language of Supplications. Religious Thought, No. 15.

-       Sayyid Radi, Muhammad b. Husayn (1991). Nahj Al-Balaghah. Qom: Dar Al-Dhakhair.

-       Sibt b. Jawzi (1997). Tadhkirat Khawass al Ummah. Qom: Al Sharif al-Radi Pub.

-       Tabatabai, Seyyed Muhammad Hossein (2011). Al-Mizan fi Tafsir Al-Quran. Beirut: Al-Alami Pub.

-       Tijan Sila, Ahmad (2004). “Relations of African Muslims to Ahl al Bayt through Sahifeh Al-Sajjadiyyeh”. A Collection of Essays, Human and Civilizational Aspects in Sahifeh Al-Sajjadiyyeh. Damascus, Cultural Counsellate of I.R.I.