مبانی و اصول آزاد اندیشی از منظر اسلام با تأکید بر اندیشه‌های علامه طباطبایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری مدرسی معارف گرایش مبانی نظری اسلام، استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه علامه طباطبایی و وابسته گروه پژوهشی قرآن بنیان

2 مدرس گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی کاشان. دانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی، مبانی نظری اسلام.

چکیده

هدف: دین اسلام با رویکرد کمال‌جویی انسانی، آزادی و استفادۀ صحیح از اختیار انسانی را از مهم‌ترین ابزارهای رسیدن به این هدف می‌داند. به علاوه، دست یافتن به اندیشه‌های صحیح و قابل اعتماد نیز از مهم‌ترین دغدغه‌های انسان به شمار می‌آید. علامه طباطبایی در زمینۀ مبانی نظری دین مقدس اسلام در زمینۀ آزاد اندیشی با استفاده از روش تفسیری قرآن به قرآن مطالب ارزشمندی بیان کرده است. هدف این مقاله، دستیابی به مبانی و اصول آزاد اندیشی از منظر اسلام به منظور مصون ماندن تفکر آزاد انسانی از انحراف بوده است. روش: در این نوشتار با رویکرد توصیفی و تحلیلی به بررسی مبانی و اصول آزاداندیشی از منظر اسلام با محوریت اندیشه‌های علامه طباطبایی پرداخته شده است. یافته‌ها: خدامحوری، اختیار، ثابت بودن حق و باطل، عقل‌گرایی، کرامت انسانی، کمال‌گرایی و غیب‌پذیری، از جمله مبانی؛ و آزادی در محدودۀ شریعت، آزادی بیان و ترویج اندیشه، تبیین حق از باطل، اجبارستیزی و یقین‌گرایی از جمله اصول آزاد اندیشی از منظر اسلام است. نتیجه‌گیری: هر چند انسان آزاد آفریده شده است، اما اگر آزاد اندیشی خود را در چارچوب اندیشه‌ها و آموزه‌های اسلامی قرار ندهد، خطاپذیری اندیشه‌های او فراوان خواهد بود. دین اسلام برای تفکر آزاد یک سری اصول و مبانی دارد که رعایت آنها باعث می‌شود اندیشه‌های انسانی از دقت لازم برخوردار باشد و از انحرافات فکری مصون بماند.

کلیدواژه‌ها


-      قرآن کریم.

-      نهج‌البلاغه.

-      ابن منظور، محمد بن مکرم(1414 ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر، چ سوم.

-      اشعرى، على بن اسماعیل(1955 م). اللمع فى الرد على اهل الزیغ والبدع. مطبعه مصر.

-      برلین، آیزایا(1371). در جستجوى آزادى؛ مصاحبه‏هاى رامین جهانبگلو. ترجمۀ خجسته کیا. تهران: گفتار.

-      دهخدا، علی‌اکبر(1377). لغتنامه. تهران: دانشگاه تهران، چ دوم.

-      راغب اصفهانى، حسین بن محمد(1412 ق). المفردات فی غریب القرآن. دمشق-بیروت: دارالعلم الدار الشامیه.

-      صدوق(1404 ق). عیون اخبار الرضا. ترجمه علی‌اکبر غفاری و حمیدرضا مستفید. تهران: صدوق.

-      طباطبایى، سید محمدحسین(1374). تفسیر المیزان. ترجمه محمدباقر موسوی همدانی. قم: انتشارات اسلامى، چ پنجم.

-      طبرسى، فضل بن حسن(1412 ق). تفسیر جوامع‏ الجامع‏. بیروت: دارالازوا.

-      عبدالجبار بن احمد(1380 ق). المغنى فى ابواب التوحید و العدل. مصر: نشر الشرکه العربیه.

-      فخر رازى‏، ابو عبدالله محمد بن الحسین(1414 ق). مفاتیح الغیب(تفسیر کبیر). بیروت: دار الفکر.

-      قاسمى سیانى، على‏اصغر(1385). مردم‌سالارى دینى؛ ماهیت، ابعاد و مسائل. [بی‌جا]: [بی‌نا].

-      قدردان قراملکى، محمدحسن‏(1379). حکومت دینى از منظر استاد شهید مطهرى. تهران: دانش و اندیشۀ معاصر، چ دوم.

-      کلینی(1369). اصول کافی. ترجمۀ هاشم رسولی. تهران: کتابفروشی علمیه اسلامی.

-      متفکر، حسین(1387). جنگ روانى. قم: زمزم هدایت‏، ‏چ ششم.

-      مصباح، مجتبى(1392). بنیاد اخلاق. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

-      مطهری، مرتضی(1372/الف)، پیرامون جمهوری اسلامی. تهران: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1372/ب)، علل گرایش به مادی‌گری. تهران: صدرا.

-      مطهرى، مرتضى(1369). نظام حقوق زن در اسلام. تهران: صدرا، چ چهاردهم.

-      مکارم شیرازى، ناصر(1374). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه، چ سى و دوم.

-      مکارم شیرازى، ناصر(1385). دائرهالمعارف فقه مقارن. قم: مدرسه امام على بن ابى‌طالب.

-      میشل‏، توماس(1377). کلام مسیحى. ترجمه حسین توفیقى. قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.

-      نبوى، سیدعباس(1378). «روش‏شناسى در تبیین آزادى». سمینار آزادى در جمهورى اسلامى ایران. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.

-       Holy Quran.

-       Nahj al-Balaghah.

-       Abdul Jabbar ibn Ahmad (1380 AH). Al-Moghni fi Abvab al-Tawhid v al-Adl. Egypt: Al-Sharqah al-Arabiya Publishing House.

-       Ash'ari, Ali ibn Isma'il (1955). Al-Lum'a fi Alrad Ala Ahl-alzigh Valbed'a. Egyptian Publishing house.

-       Berlin, Isaiah (1992). In Search of Freedom; Interviews by Ramin Jahanbegloo. Translation of Khojaste Kia. Tehran: Publication of Goftar.

-       Dehkhoda, Ali Akbar (1998). Dictionary. Tehran: Publishing & Printing Institute of Tehran University, Second Edition.

-       Fakhr Razi, Abu Abdullah Muhammad ibn al-Hussein (1414 AD). Mafatih al-Ghib (Tafsir Kabir). Beirut: Dar Al-Fekr Publishing.

-       Ghadrdan Qaramaleki, Mohammad Hassan (2000). Religious Government from the Perspective of Shahid Motahhari. Tehran: Institute of Contemporary Science and Thought, Second Edition.

-               Ghasemi Ciani, Ali Asghar (2006). Mardom Salari Dini; Mahiat, Abaad v Masael.

-       Ibn Manzoor, Mohammad ibn Mokarram (1414 AH). Lessan al-Arab. Beirut: Publishing Dār Sader, Third Edition.

-       Koleynee (1990). Osule Kafi. Translator: Hashem Rasouli. Tehran: Publishing Islamic Bookstore.

-       Makarem Shirazi, Naser (2006). Encyclopedia of Contemporary Jurisprudence. Qom: Publication of Alamam Ali ibn Abi Talib (AS) School, First Edition.

-       Makarem Shirazi, Naser (1995). Sample Interpretation. Tehran: Dar al-Kotobel Eslamyyeh, Second and Second Printing.

-       Mesbah, Mojtaba (2013). Foundation of Ethics. Qom: Publishing of Imam Khomeini Institute of Education and Research.

-       Michael, Thomas (1998). Christian Sermon. Translated by Hossein Tofighi. Qom: Center for the Study of Religions and Religions.

-               Motahhari, Morteza(1993). Around the Islamic Republic. Tehran:Sadra Publishing.

-               Motahhari, Morteza (1993). The Reasons for Mudigiri. Tehran: Sadra Publication.

-       Motahhari, Morteza (1990). Women's Rights in Islam. Tehran: Sadra Publishing House, Fourteenth Edition.

-       Motefakker, Hossein (2008). Psychological War. Qom: Zamzam Hedayat Publishing, Sixth Edition.

-               Nabavi, Seyyed Abbas (1999). “Methodology in Explaining Freedom”. Freedom Seminar in the Islamic Republic of Iran. Tarbiat Modarres University.

-       Ragheb Esfahani, Hossein ibn Muhammad (1412 AH). Al-Mofradat al-Qarib al-Quran. Damascus & Beirut: Dar al-Alam & al-Dār al-Shamīte.

-       Sadouq (1404 AH). Ayun Akhbar al-Reza. Translating Ali Akbar Ghaffari & Hamid Reza Mostafid. Tehran: Sadouq Publishing House.

-               Tabarsi, Fazl ibn Hassan (1412 AD). Tafsir Javame Al-Jame. Beirut: Dar al-Zawa.

-       Tabatabaei, Seyyed Mohammad Hussein (1995). Tafsir al-Meysan. Translation by Mohammad Bagher Mousavi Hamedani. Qom: Islamic Publishing House, fifth Edition.