اعتکاف و اثرات روان‌شناختی آن در دانشجویان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای روانشناسی، دانشیار گروه روان‌شناسی دانشگاه ارومیه

2 دانشجوی دکتری روان‌شناسی دانشگاه ارومیه.

3 مربی گروه الهیات و حقوق دانشگاه پیام نور، تهران-ایران.

چکیده

هدف: هدف محققان در این پژوهش، مقایسۀ سلامت روان، معنای زندگی و امید به زندگی در دانشجویان معتکف و غیر معتکف بود. روش: پژوهش حاضر، توصیفی از نوع علّی- مقایسه‌ای و جامعۀ آماری شامل کلیۀ دانشجویان دانشگاههای آذربایجان غربی است که بهار 1396 در مسجد دانشگاه علوم پزشکی ارومیه معتکف بودند. نمونۀ آماری شامل 20 نفر از دانشجویان معتکف و 20 نفر غیر معتکف است که به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. برای جمع‌آوری اطلاعات از پرسشنامه‌های GHQ، امید به زندگی اشنایدر و معنای زندگی استفاده شد. اطلاعات به دست آمده با استفاده از آزمون تحلیل واریانس چندمتغیّره و نرم‌افزار اس.پی.اس.اس تجزیه و تحلیل شد. یافته‌ها: نتایج نشان داد بین دو گروه معتکف و غیر معتکف، در معنای زندگی و امید به زندگی، تفاوت معناداری وجود دارد؛ اما در سلامت روان، بین دو گروه تفاوت معناداری به دست نیامد. نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج به دست آمده، شرکت در مراسم اعتکاف موجب ارتقای امید به زندگی و معنادار شدن زندگی می‌شود.

کلیدواژه‌ها


-       قرآن کریم.

-       انوری، حسن(1381). فرهنگ بزرگ سخن. تهران: سخن.

-       برک، لورا(1390). روان‌شناسی رشد. ترجمۀ یحیی سید محمدی. تهران: ارسباران.

-       جعفری تبریزی، محمدتقی(1381). امام حسین؛ شهید فرهنگ، پیشرو انسانیت. تهران: مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.

-       حسنی، فریبا(1387). مقایسۀ اثربخشی درونی زوج‌درمانی رفتاری- شناختی و هیجان‌محور بر افسردگی، اضطراب، ناامیدی و رضایت زناشویی مرد نابارور. رسالۀ دکتری رشتۀ مشاوره. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات.

-       حیدری، معصومه(1378). اثرات و برکات اعتکاف. تهران: ناشر مؤلف.

-      خدایار، دادخدا؛ قائمی، مهدی.(1391). نگاهی قرآنی به کارکردهای تربیتی توکل و نقش آن در سلامت معنوی (بهداشت روان). فصلنامه اخلاق پزشکی، ش 22 (6):  55-91.

-       دیانی، محمود(1390). «معنای زندگی از منظر سید محمدحسین طباطبایی». مجلۀ علمی- پژوهشی دانشگاه قم، ش 12(4): 37-23.

-     رضازاده، حسن و محمدرضا رحمانی اصل(1392). «مقایسۀ معنای زندگی از دیدگاه محمدتقی جعفری تبریزی و فریدریش نیچه». انسان‌پژوهی دینی، ش 10(30): 134-115.

-       زاهری، احسان(1381). اعتکاف نجوای عاشقانه. قم: الطیار.

-       زرین‌کوب، عبدالحسین(1377). پله پله تا ملاقات خدا. تهران: علمی.

-       سلمانی، فاطمه؛ مهرداد آذربرزین و محبوبه محمدی(1387). «بررسی ارتباط سلامت معنوی و امید به زندگی در بیماران سرطانی». افلاک، ش 7(13-12): 49-41.

-       عادلی، وجیهه(1393). «سیر تطوّر مسئلۀ معنای زندگی». اولین کنگرۀ بین‌المللی فرهنگ و اندیشۀ دینی.

-       عزیزی، محسن(1389). اعتکاف، درنگی در سرای یار. قم: زلال کوثر‏‫.

-       علاءالدینی، زهره؛ محمدباقر کجباف و حسین مولوی(1386). «بررسی اثربخشی امید درمانی گروهی بر میزان امید و سلامت روانی». پژوهش در سلامت روان‌شناختی، 1(4): 76-67.

-       علیزمانی, امیر عباس. (1391). معنای معنای زندگی. پژوهشنامه فلسفه دین (نامه حکمت), 5(1), 59-89.

-       فتحی، آیت‌اله و ابراهیم امرانی(1395). «نقش و کارکرد دین و معنویت در سلامت روانی». بصیرت و تربیت اسلامی، 13(27): 66-45.

-       فرانکل، ویکتور(1378). انسان در جستجوی معنا. تهران: نشر درسا.

-       فضل‌علی، محسن و رستم علی‌نسب(1393). «رابطۀ دینداری و امید به زندگی در زنان متأهل شهرستانهای ساری، قائم‌شهر و بابل سال 1393». اولین همایش ملی علوم تربیتی و روان‌شناسی معنویت و سلامت.

-       فلاح، محمدحسین و محمدرضا نیک‌فرجام(1388). «جایگاه اعتکاف در آموزه‌های دینی و تأثیر آن بر افزایش شادکامی(مطالعۀ موردی دانشجویان دختر دانشگاههای یزد)». پژوهشهای اعتقادی کلامی(علوم اسلامی)، ش 4(16): 135-113.

-       مجلسی، محمدباقر. (1403 ه.ق).بحارالانوار. ج 65. بیروت: موسسه الوفاء.

-       مصباح، علی(1389). «واکاوی مفهومی معنویت و مسئلۀ معنا». اخلاق پزشکی، ش 4(14): 39-23.

-       مطهری، مرتضی(1384). انسان در قرآن. تهران: صدرا.

-       مطهری، مرتضی(1392). مجموعه آثار، ج 2. تهران: صدرا.

-       معاضدی، کاظم و عبدالله اسدی(1391). «بررسی روشهای حفظ سلامت روان از منظر قرآن کریم». مجله دانشگاه علوم پزشکی اردبیل، ش 12(1): 96-85.

-       نوربالا، احمدعلی؛ سید عباس باقری یزدی، محسن اسدی لاری و محمدرضا واعظ مهدوی(1389). «وضعیت سلامت روان افراد 15 ساله و بالاتر شهر تهران در سال 1387». مجله روان‌پزشکی و روان‌شناسی بالینی ایران، ش 16(4): 483-479.

-       The Holy Quran.

-       Adeli, V. (2014). "The Evolution of Life Meaning Issue". The 1st International Congress on Religious Culture and Thought.

-       Alaeddini, Z.; M.B. Kajbaf, H. Molavi (2007). "The Effects of Group Hope-Therapy on Mental Health of Female Students in Isfahan University". Research in Psychological Health, 1 (4): 67-76.

-       Alizamani, Amirabas. (2007). The Meaning of Meaning of Life. Philosophy of Religion Research, 1(5): 59-89.

-       Anvari, H. (2002).sokhan comprehensive dictionary persian to persian. Tehran: Sokhan.

-       Azizi, M. (2010). Etekaf, hesitation in front of the God. Qum: Zolale Kosar Pub.

-       Berk, L. (2011). Developmental Psychology. Trans. By Yahya Seyyed Mohammadi. Tehran: Arasbaran Publication.

-       Bernard, M.; F. Strasser, C. Gamondi, G. Braunschweig, M. Forster, K. Kaspers-Elekes, S. Walther Veri & G.D. Borasio (2017). "Relationship between Spirituality, Meaning in Life, Psychological Distress, wish for Hastened Death, and their Influence on Quality of Life in Palliative Care Patients". Journal of Pain and Symptom Management, 10.1016/j.jpainsymman..07.019.

-       Bonelli, R.M. & H.G. Koenig (2013). "Mental Disorders, Religion and Spirituality 1990 to 2010: a Systematic Evidence-Based Review". J. Relig Health, 52: 657-73.

-       Brennan, J. (2006). "A Conflation of Existential and Spiritual Beliefs". Psycho-oncol, 15: 933-934.

-       Cotton, S.; K. Zebracki, S.L. Rosenthal, J. Tsevat & D. Drotar (2006). "Religion/Spirituality and Adolescent Health Outcomes: a Review". J. Adolesc Health, 38 (4): 472-480.

-               Dayani, M. (2011). "The Meaning of Life from the Perspective of Seyyed Mohammad Hussein Tabatabaei". Qum University, 12 (48): 23-37. (In Persian).

-       Donahue, M.J. (1985). "Intrinsic and Extrinsic Religiousness: Review and Meta-Analysis". Journal of Personality and Social Psychology, 48: 400-419.

-       Fallah, M.H, Nikfarjam, M.R. (2009). Etekaf in the religious status and its effect on increasing happiness (A case study of female students in Yazd. Research of theological faith (Islamic Sciences). 4(16):113-135.

-       Fathi, A. & E. Amrani (2016). "The Role and Function of Religion and Spirituality in Mental Health".  INSIGHT AND ISLAMIC TRAINING, 13 (27): 45-66.

-       Fazlali, M. & R. Alinasab (2014). " Relationship between religion and life expectancy in married women in the cities of Sari, Ghaemshahr and Babol in 2014". The First National Conference on Psychology and Educational Sciences Contributions in Health and Spirituality.

-       Frankel, Viktor (1999). Man’s Search for Meaning.  Tehran: Dorsa publication.

-       Goldberg, D.P. & V.F. Hillier (1979). "A Scaled Version of General Health Question Naire". The Journal of Psychological Medicine, 9: 131-145.

-       Hasani, F. (2008). " The Comparison of Effectiveness between two Couple Therapies, CBCT and EFT on Depression, Anxiety, hopelessness and  Marital Satisfaction in Infertile Male Factor Pairs ". Ph.D. thesis in counseling, Islamic Azad University Tehran branch.

-       Hemmati, S.; M. Baradaran Ghahfarokhi, R. Khajooei Fard, & Z. Mohammadi Bertiani (2015). "Spiritual Well-Being for Increasing Life Expectancy in Palliative Radiotherapy Patients: A Questionnaire-Based Study". Journal of Religion and Health. 54 (5):1563-72. doi: 10.1007/s10943-014-9872-9.

-       Heydari, M. (1999). Effects and blessings of Etekaf. Tehran:Moalef Pub.

-       Jacó Chaves, l. & Claudia Aranha Gil (2014). "Older People’s Concepts of Spirituality, Related to aging and Quality of Life". DOI: 10.1590/1413-812320152012.19062014.

-       Jafari Tabrizi, M.T. (2002). Imam Hossein: the martyr of the pioneer of mankind. Institute of Editing and Publishing Allameh Mohammad Taghi Jafari’s Works.

-       James, William (1998). Religion and Mind. Trans. By M. Ghaeni. Tehran: Ravan Publication: 177. (Full text in Persian)

-       Keskin, G. & E. Engin (2011). "The Evaluation of Depression, Suicidal Ideation and Coping Strategies in Hemodialysis Patients with Renal Failure". Journal of Clinical Nursing, 20: 27, 21-32.

-       Khodayar D, Ghaemi M. The quran view to educational functions and its role in spiritual health and mental health. J Med Ethics 2016;7:55-91.

-       Koenig, H.G.; F. Al Zaben & D. Ahmed Khalifa (2012). "Religion, Spirituality and Mental Health in the West and the Middle East". Asian Journal of Psychiatry, 5: 180-182.

-       Larson, S.S. (1992). "Associations between Dimensions of Religious Commitment and Mental Health Reported in the American Journal of Psychiatry and Archives of General Psychiatry: 1978–1989". Am J. Psychiatry, 149: 557-9.

-       Loureiro, A.C.T.; M.C. de Rezende Coelho, F.B. Coutinho, L.H. Borges & G. Lucchetti (2017). "The Influence of Spirituality and Religiousness on Suicide Risk and Mental Health of Patients Undergoing Hemodialysis". Comprehensive Psychiatry, doi: 10.1016/j.comppsych.08.004.

-       Lucchetti, G.; L.G. Almeida & A.L. Granero (2010). "Spirituality for Dialysis Patients: Should the Nephrologist Address?". Journal Brasileiro de Nefrologia: 'Orgao Official de Sociedades Brasileira e Latino-Americana de Nefrologia, 32: 126-30.

-       Majlesi, M.B. (1982). Behar-Alanvar. Vol 65. Beirut: Alvafa Institute. 

-       McCullough, M.E.; W.T. Hoyt, D.B. Larson, H.G. Koenig & C. Thoresen (2000). "Religious Involvement and Mortality: a Meta-Analytic Review". Health Psychol., V. 19, No. 3: 211-222.

-       Mesbah, A. (2010). "Spirituality and the Question of Meaning". Medical Ethics, 4 (14): 23-39.

-       Mesrabadi, J.; S. Jafarian & N. Ostovar (2013). "Discriminative and Construct Validity of Meaning in Life Question Naire for Iranian Students". J. Behavi Scie, 7 (1): 83-90. (in Persian)

-       Moazedi, K. & A. Asadi (2012). "Mental Health Status in the Quran". J. Ardabil Univ. Med. Sci. 12(1): 85-96. (Full Text in Persian).

-       Motahhari, M. (2005). Man in the Quran. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, M. (2013). Collected Works, Vol. 2. Tehran: Sadra

-       Nikfarjam, M.; H. Palahang, F. Deris & S.K. Solati (1998). "Effect of I’tikaf in Reduction of Mental Symptoms". Iranian Journal of Endocrinology and Metabolism (Proceedings of the Congress of Fasting and Health), 3: 60.

-       Noorbala, A.A.; S.A. Bagheri Yazdi, M. Asadi Lari & M.R. Vaez Mahdavi (2010). "Mental Health Status of People aged 15 and older in in Tehran". Iranian Journal of Psychiatry and Clinical Psychology, 4: 56-66. (Persian)

-       Payne, I.R.; A.E. Bergin, K.A. Bielema & P.H Jenkins (1991). "Review of Religion and Mental Health: Prevention and the Enhancement of Psychosocial Functioning". Prevention in Human Services, 2: 11-40.

-       Pearce, M.J.; T.D. Little & J.E. Perez (2003). "Religiousness and Depressive Symptoms among Adolescents". J. Clin Child Adolesc Psychol, 32 (2): 267-276.

-       Pirutinsky, S.; D.H. Rosmarin, K.I. Pargament & E. Midlarsky (2011). "Does Negative Religious Coping Accompany, Precede, or Follow Depression among Orthodox Jews?". Journal of Affective Disorders, 132: 401-5.

-       Reza Zadeh, H. & M.R. Rahmani Asl (2013). "Comparing the Meaning of Life from the Perspective of Mohammad Taghi Jafari Tabrizi and Friedrich Nietzsche". A Research Biannual Religious Anthropology, 6 (30): 115-134.

-       Salmani, F.; M. Azarbarzin & M. Mohammadi (2008) "Investigating the Relationship between Spiritual Well-Being and Life Expectancy in Cancer Patients". Quarterly Journal of Aflak, 4 (12-13): 41-49.

-       Snyder, C.R. & C. Pterson (2000).Handbook of Hope: Theory, Measures & Applications. San Diego: Academic Press.

-       Steger, M.F.; P. Frazier, S. Oishi & M. Kaler (2006). "The Meaning in Life Questionnaire: Assessing the Presence of and Search for Meaning in Life". Journal of Counseling Psychology, 53: 80-93.

-       Vehling, S.; C. Lehmann, K. Oechsle & et al. (2011). "Global Meaning and Meaning Related Life Attitudes: Exploring their Role in Predicting Depression, Anxiety, and Demoralization in Cancer Patients". Support Care Cancer, 19: 513-520.

-       Vehling, S.; C. Lehmann, K. Oechsle, C. Bokemeyer, A. Krüll, U. Koch & A. Mehnert (2012). "Is Advanced Cancer Associated with Demoralization and Lower Global Meaning? The Role of Tumor Stage and Physical Problems in Explaining Existential Distress in Cancer Patients". Psychooncology, 21: 54-63.

-       Weber, S.R. & K.I. Pargament (2014). "The Role of Religion and Spirituality in Mental Health". CurrOpin Psychiatry, 27 (5): 358-363.

-       Zaheri, E. (2002). Etekaf as a romantic whisper. Qum: Altayar Pub.

-       Zarrinkub, A. (1998). Step by step to approach God. Tehran: Elmee Pub.

-       Zimmer, Z.; C. Jagger, Ch. Chiu, M.B. Ofstedal, F. Rojo & Y. Saito (2016). "Spirituality, Religiosity, aging and Health in Global Perspective: A Review". SSM -Population Health, 2: 373-381.