پیروزی انقلاب اسلامی ایران، سرآغاز دوران جدیدی برای فقه شیعه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکترای فقه و مبانی حقوق اسلامی از دانشگاه فردوسی مشهد، دانشیار گروه فقه و حقوق اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

چکیده

هدف: علم فقه در تاریخ بیش از 1400 سالۀ خود، مثل سایر علوم، با توجه به علل و عوامل زیادی فراز و نشیبهایی داشته و با عنایت به ویژگی‌های چندی، به دوران مختلفی تقسیم شده است. صاحب‌نظران در تعداد و چگونگی ادوار فقه هم‌رای نیستند و نویسندگان کمی تصریح کرده‌اند که پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، دوران جدیدی برای فقه شروع شده است و حتی اینها نیز ویژگی‌های فقه در این دوره را(مثل سایر ادوار فقه) برنشمرده‌اند. هدف این مقاله اثبات شروع این دوره بود. روش: روش پژوهش حاضر، توصیفی- تحلیلی به روش کتابخانه‌ای است. یافته‌ها: محقق ضمن اشاره‌ای گذرا به ادوار مختلف فقه از دیدگاه صاحب‌نظران این عرصه، دریافت که با توجه به ویژگی‌های ذیل، پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی ایران سرآغاز دوران جدیدی برای فقه تشیّع محسوب می‌شود: 1. طرح مباحث بسیار زیاد جدید فقهی، به ویژه ولایت مطلقه فقیه؛ 2. ورود فقه به همۀ عرصه‌های اجرایی کشور؛ 3. ظهور فقیهان برجسته و در رأس همه امام خمینی(ره)؛ 4. تحولات همه‌جانبۀ کمّی و کیفی حوزه‌های علمیه و ورود فقه و فقها به دنیای مجازی و صدا و سیما؛ 5. ازدیاد تألیفات فقهی منتشره، به ویژه به صورت مجله و نرم‌افزار. نتیجه‌گیری: ثابت شد که پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، دوران جدیدی برای فقه شروع شده است.

کلیدواژه‌ها


-      اکبری، کمال(1392). «جمهوری اسلامی ایران و گشودن افقهای جدید فقهی». فقه اهل بیت، سال نوزدهم، ش 73: 245-211.

-      باغستانی، اسماعیل(1389).«حوزۀ علمیه». دانشنامۀ جهان اسلام، ج 14. تهران: دانشنامۀ جهان اسلام.

-      حاضری، مهدی(1381). امام خمینی(س) و نهادهای انقلاب اسلامی. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س). بنقل از ویکی شیعه.

-      جناتی، محمدابراهیم(1374). ادوار فقه و کیفیت بیان آنها. تهران: کیهان. چاپ دیجیتال: www.noorlib.ir

-      خسروپناه، عبدالحسین(1397). «فقه راهبردی و فقه‌های نو و فلسفه‌های مضاف از برکات انقلاب هستند». قابل دسترس در: http://hawzahnews.com

-      خمینی(امام)، روح الله(1389). صحیفه نور. ج14. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س)، چاپ پنجم.

-      ذاکری، علی‌اکبر(1389). «حوزۀ علمیه». دانشنامۀ جهان اسلام، ج 14. تهران: دانشنامۀ جهان اسلام.

-      راعی گلوجه، سجاد؛ صادقی یکتا، اصغر(1385). «جراید بخش 2 ایران قسمت ب». دانشنامۀ جهان اسلام، ج10. تهران: دانشنامۀ جهان اسلام.

-      شرح و تصویب مدارک حوزوی(بهار 1377). مجله پیام حوزه، ش 17: 13، قابل دسترس در: hawzah.net

-      سروش محلاتی، محمد(1396). «امام خمینی و گذر به فقه پساانقلاب». قابل دسترس در: www.soroosh.mahallati.com

-      شفیعی، علی(1397). «تأثیر انقلاب اسلامی در توسعۀ مبانی فقه». قابل دسترس در: http://ijtihadnet.ir

-      شهابی، محمود(1387). ادوار فقه. تهران: وزارت فرهنگ ارشاد اسلامی- چاپ دیجیتال: www.ghaemiyeh.ir.

-      شیرخانی، علی؛ زارع، عباس(1384). تحولات حوزه علمیه قم پس از پیروزی انقلاب اسلامی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

-      صرامی، سیف‌الله(1387). «جغرافیای فقه‌پژوهی در ایران معاصر». کتاب ماه دین، ش 136: 85-82.

-      علوی، محمدتقی(1375). «نگاهی بر تاریخ فقه و ادوار مختلف آن». نشریۀ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، دورۀ سی و نهم، ش 161-160: 204-163.

-      فیروزی، عباس(1374). «دومین دوره شورای عالی و مدیریت حوزه علمیه قم». مجله پیام حوزه، ش 17: 13. بنقل از باغستانی، اسماعیل(1389).«حوزۀ علمیه». دانشنامۀ جهان اسلام، ج 14.

-      کرجی، علی(1384). قم و مرجعیت. قم: انتشارات زائر. بنقل از باغستانی، اسماعیل(1389).«حوزۀ علمیه». دانشنامۀ جهان اسلام، ج 14.

-      گرجی، ابوالقاسم(1388). تاریخ فقه و فقها. تهران: سمت، چاپ دهم.

-      جامعه المصطفی العالمیه لوح فشرده(1387). قم.  بنقل از باغستانی، اسماعیل(1389).«حوزۀ علمیه». دانشنامۀ جهان اسلام، ج 14.

-      نوری، محمداسماعیل(1379). آشنایی با ابواب فقه. تهران: مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهل البیت(ع). چاپ دیجیتال: www.hawzahnews.com

-       Abrahamian, Ervand (1993). "Khomeini sm: Essays on the Islamic Republic the Paranoid Style in Iranian Politics". In: www.jstmt.ut.ao.ir.

-       Ahmad, Shoayb (2005). The Development of Islamic Jurisprudence (FIQH) and Reasons for Juristic Disagreements among Schools of Law. University of South Africa.

-       Akbari, Kamal (2013). "Islamic Republic of Iran and Opening New Jurisprudential Horizons". Fegh e Ahle Beyt, No. 73: 211-245.

-       Alavi, Mohammad Tagi (1996). "Take a Look at the History of Jurisprudence and its Different Periods". Tabriz University, Faculty of Literature and Humanities' Quarterly, Vol. 160-161: 163-204.

-       Baghestani, ismaeel (2010). “Islamic religious schools (Hawzah).". Encyclopedia of the Islamic World Encyclopedia, Vol. 14. Tehran.

-       Firoozi , abbas (1995). “The second higher council and management of Qom Islamic religious school (Hawzah).". Message ofHawzah magazine ; N: 17:13 ; recited from Baghestani, ismaeel (2010). “Islamic religious schools (Hawzah).". Encyclopedia of the Islamic World Encyclopedia, Vol. 14. Tehran.

-       Gobadzadeh, Naser (2018). "The Iranian Revolution of 1979: How Islamic was it?". In: www.abc.net.

-               Gorji, Abolgasem (2009). Tarikh e Fegh & Fogaha. 10th Edition. Tehran: Organization for the Study and Compilation of Humanities Books of Universities.

-       Hazeri, Mahdi(2002). Imam Khomeini & Nahad hae Engelab e Islami. Tehran: set-out& Publishing Institute of Imam Khomeini.

-       Jannati, Mohammad Ibrahim (1995). Advar e Fegh & Keyfiyat e Bayan e Anha. Tehran: Keyhan Institute. www.noorlib.ir.

-       Karaji, Ali(2005). Qom & Marjaiyat. Qom: Zayer Publishing.

-       Khomeini(imam), Rohallah(2010). Sahifeh e Noor. Tehran: set-out & Publishing Institute of Imam Khomeini, Vol. 14.

-       Khosrov Panah, A.H. (2018). "Strategic Jurisprudence and New Jurisprudences, and Complementary Philosophies are Blessings of Revolution". http://hawzahnews.com.

-       Niknam, Azadeh (2000). "The Islamization of Low". In: www.merip.org.

-       Noori, Mohammad Ismail (2000). Ashnaii ba abvab e Fegh. Tehran: Ahl al-Bayt Research and Publishing Institute (pbuh). www.hawzahnews.com.

-       Samiul Hassan (2012). The Muslim World in the 21th Century Space, Power and Human Development, XX, 364p, www.springer.science.com.

-       Sanjyot, C. (2013). Historical Development of Islamic Laws, 5 min Periods. www.abyssinialaw.com

-       Sarafan, Niloufar (Lily) (2018). "The Evolving Nexus between Islam and Iran". In: www.web.stanford.edu.

-       Serami, Seyf Allah (2008). "Geography of Jurisprudence- Research in Contemporary Iran". Ketab e Mah e Din, 136: 82-85.

-       Shafi'I, Ali (2018). "The Impact of the Islamic Revolution in Developing the Principles of Jurisprudence", http://ijtihadnet.ir.

-       Shahabi, Mahmud (2008). Advar e Fegh. Tehran: Ministry of Islamic Culture and Guidance. www.ghaemiyeh.ir.

-       Shirkhani, Ali; Zare', Abbas(2005). Tahavolat e Havza e Elmieh Qom Pas Az Engelab e Islami. Tehran: Islamic Revolution Documentation Center. 

-       Soroush Mahallati (2017). "Imam Khomeini and Passing the Jurisprudence of Post-Revolution". www.soroosh.mahallati.com.

-       Van Hocke, Mark (13. Nov. 2018). Islamic Jurisprudence and Western Legal History. www.Researchgate.net.

-       Zakeri, Ali Akbar (2010). “Islamic religious schools (Hawzeye Elmiye)". Encyclopedia of the Islamic World Encyclopedia, Vol. 14. Tehran.

-       www.abc.net

-       www.abyssinialaw.com

-       www.basirat.ir

-       www.bing.ir

-       www.boursepres.ir

-       www.cbi.ir

-       www.eitaa.com

-       www.ghaemiyeh.com

-       www.hashemishahroudi.org

-       www.hawzahnews.com

-       www.hawzah.net

-       www.ilna.ir

-       www.irc.ir

-       www.irna.ir

-       www.ISC.ir

-       www.javadi.esra.ir

-       www.jstmt.ut.ac.ir

-       www.leader.ir

-       www.makarem.ir

-       www.mazandaran.irib

-       www.mehrkhane.com

-       www.merip.org

-       www.noorihamedani.com

-       www.noorlib.ir

-       www.noormags.ir

-       www.Researchgate.net

-       www.saafi.com

-       www.saanei.xyz

-       www.sapp.ir

-       www.sistani.org

-       www.soroosh.mahallati.com

-       www.Sid.ir

-       www.tohid.ir 

-       www.web.stanford.edu

-       www.Wikipedia

-       www.wikishia

-       www.yon.ir