شناخت جایگاه علوم تربیتی در ارائۀ نظام نیاز و ارضا (بر مبنای فلسفۀ چگونگی اسلامی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری فلسفۀ تعلیم و تربیت و دانشیار گروه مبانی تعلیم و تربیت، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه شیراز.

2 دانشجوی دکتری فلسفۀ تعلیم و تربیت، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه شیراز

3 دکتری جامعه‌شناسی و دانشیار گروه جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه شیراز. عضو هیئت علمی پژوهشکدۀ تحول در علوم انسانی.

4 دکتری روان‌شناسی و استاد گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه شیراز.

چکیده

هدف: این پژوهش با هدف فهم و سنجش پتانسیلهای فلسفۀ چگونگی اسلامی در مسیر کاربردی شدن انجام شده است. روش: این پژوهش کیفی با روش اسنادی انجام شده و طرح پژوهش از نوع حدوثی و پیدایشی است. یافته‌ها: با توجه به قرار گرفتن مفاهیم نیاز و ارضا ذیل رفتار انسان و در قالب مفاهیم مرتبط با انگیزش، ابتدا جایگاه نسبی علوم تربیتی با نظر به تحلیل حرکت و رفتار انسان، در دو حوزۀ جامعه‌شناسی و روان‌شناسی تشریح شده؛ سپس ابعاد فلسفی فلسفۀ چگونگی اسلامی معرفی شده و با استفاده از حد اولیۀ فلسفه(اصالت فاعلیت) و سه مسئلۀ اصلی آن(وحدت و کثرت، زمان و مکان، اختیار و آگاهی)، تعریف نیاز وارضا و همچنین قواعد اولیۀ طراحی نظام نیاز و ارضا(نظام‌مندی و سطح‌بندی نیازها و سازوکار نیاز و ارضا) بر اساس تحلیل فلسفه از حرکت انسان ارائه شده است. نتیجهگیری: جایگاه علوم تربیتی به عنوان فاعل مادون نسبت به فلسفۀ مضاف خود(تعلیم و تربیت) و فاعل مافوق نسبت به سطوح کاربردی خود (برنامه‌ریزی تربیتی) در ارائۀ نظام نیاز و ارضا تشریح و سه مسئلۀ اصلی فلسفۀ چگونگی اسلامی به عنوان مسائل اصلی علوم تربیتی برخاسته از این فلسفه مطرح شد. از دستاوردهای مهم پژوهش این است که بر خلاف معمول که حرکت و فاعلیت انسان ذیل نیازها و قوه‌های او به عنوان علت حرکت تحلیل می‌شود، جریان و نظام نیاز و ارضا ذیل قواعد فاعلیت و حرکت انسان تحلیل شده که بی‌سابقه بوده است و می‌توان علوم تربیتی برخاسته از فلسفۀ شدن اسلامی را متکفل تحلیلهایی از نوع تحلیلهای متکی بر فاعلیت دانست.

کلیدواژه‌ها


-      استراس، انسلم و کوربین جولیت. (1385 .(اصـول روش تحقیق کیفی (نظریه مبنایی): رویه ها و شیوه هـا، بیـوک محمـدی، تهـران: پژوهشـگاه علـوم انسـانی و مطالعات فرهنگی

-      حسینی الهاشمی، سید منیرالدین(1386). طبقه‌بندی آموزشی چگونگی اسلامی شدن مهندسی توسعۀ نظام اجتماعی. قم: واحد تدوین و نشر معاونت ارتباطات فرهنگی.

-      دفتر فرهنگستان علوم اسلامی(1387). فلسفۀ مبانی اصول نظام ولایت. قم: گروه تحقیقات مبنایی دفتر فرهنگستان علوم اسلامی.

-      مایر، فردریک(1374). تاریخ اندیشه‌های تربیتی. ترجمۀ علی‌اصغر فیاض. تهران: سمت.

-      میرباقری، محمدمهدی(1393). بینش تمدنی. قم: کتاب فردا.

-       Creswell, J., W. and V. L Plano Clark, (2007( Designing and Conducting Mixed Methods . Research, London: Sage Publication Inc

-       Hosseini Al Hashemi, Seyyed Monir al-Din (2007). Educational Classification of Islamicization of Engineering for the Development of the Social System. Qom: Department of Publishing of the Department of Cultural Relations.

-       Mayer, Frederick (1995). History of Educational Ideas. Translator Ali Asghar Fayyaz. Tehran: Position. Translated Resources.

-       Mirbagheri, Mohammad Mehdi (2014). Civilization Insight. Qom: The Book of Tomorrow.

-       Office of the Islamic Sciences Academy (2008). Philosophy of Principles of the Provincial System. Qom: Department of Basic Research Office of the Islamic Sciences Academy.