تبیین مبانی انسان‌شناختی در قرآن کریم و کاربست آن در تحول علوم انسانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه میبد

2 دکتری الاهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران/دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یزد.

3 دکتری کلام اسلامی، موسسه امام صادق(ع) قم، استاد تمام گروه فلسفه و کلام اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

چکیده

هدف: هدف این مقاله، تدوین راهکارهای تحول علوم انسانی از طریق مطالعۀ هدفمند روی مضامین اصلی انسان‌شناسی قرآنی بود. روش: این تحقیق از نوع کیفی است و به روش تحلیل محتوای مضمونی و همچنین تحلیل عقلانی و استنتاجی انجام شده است. یافته‌ها: در پاسخ به پرسش تحقیق؛ یعنی ویژگی‌ها و مضامین اصلی انسان در قرآن، یافته‌هایی شامل طبع دوگانه، میل به بی‌نهایت، هویت فازی، کل منسجم، شرف ذاتی، سرشت جهت‌دار، لوح مکتوب، رسالت آفرینشی، کنش ممتاز، خرد قدسی، ارادۀ نافذ، آزادی معنوی و نیاز به راهنما به دست آمد و مبتنی بر آن، دلالتهای فلسفی برآمده از آن یافته‌ها، استنتاج شد. نتیجه‌گیری: در تحول علوم انسانی، استناد و تکیه به انسان‌شناسی قرآنی و استفاده از تجارب مفید جهانی، ضروری است. با الهام از آموزه‌های قرآنی می‌توان به ویژگی‌ها و ابعاد خاص و منحصر به فردی نایل شد که جز در آموزه‌های وحیانی یافت نمی‌شود. بر این اساس، دلالتهایی برای کاربست تحول قابل ارائه است که شامل دلالتهای فلسفی و مطالعاتی است.

کلیدواژه‌ها


-      آربلاستر، آنتونی(1377). ظهور و سقوط لیبرالیسم. ترجمه عباس مخبر. تهران: نشر مرکز.

-      اسدی‌نسب، محمدعلی(1395). «ضرورت اسلامی‌سازی علوم انسانی از منظر قرآن در دیدگاه علامه طباطبایی». قبسات، سال بیست و یکم.

-      امام خمینی، روح‌الله(1388). تفسیر قرآن مجید(دورۀ پنج جلدی). تحقیق و تعلیق محمدعلی ایازی. تهران: چاپ و نشر عروج.

-      جعفری، محمدتقی(1377). پیام خرد. تهران: کرامت.

-      جعفری، محمدتقی(1378). عرفان اسلامی. تهران: کرامت.

-      جعفری، محمدتقی(1383). علم و دین در حیات معقول. تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار علامه جعفری.

-      جوادی آملی، عبدالله(1379). صورت و سیرت انسان در قرآن. قم: اسراء.

-      چیتیک، ویلیام(1384). عوالم خیال. ترجمۀ قاسم کاکایی. تهران: هرمس.

-      خسروپناه، غلامحسین و همکاران(1393). در جستجوی علوم انسانی اسلامی(2 جلد). تهران: نشر معارف.

-      خسروپناه، غلامحسین(1392). فلسفۀ علوم انسانی(بنیادهای نظری). تهران: حکمت نوین اسلامی.

-      دیلتای، ویلهلم(1389). مقدمه‌ای بر علوم انسانی. ترجمۀ منوچهر صانعی دره‌بیدی. تهران: ققنوس.

-      شاه‌آبادی، محمدعلی(1387). فیلسوف فطرت. به کوشش علی‌حیدر مرتضوی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.

-      صدر، محمدباقر(1369). سنّتهای اجتماعی و فلسفۀ تاریخ در مکتب قرآن. ترجمۀ حسین منوچهری. قم: رجاء.

-      طباطبایی، محمدحسین(1374). تفسیر المیزان. قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیه، دفتر انتشارات اسلامی.

-      عرسلان کیلانی، ماجد(1389). فلسفۀ تربیت اسلامی. ترجمه، نقد و اضافات: بهروز رفیعی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

-      علم‌الهدی، جمیله(1389). نظریۀ تعلیم و تربیت اسلامی. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

-      قطب، محمد(1362). روش تربیتی در اسلام. تهران: انجام کتاب.

-      گاردنر، ویلیام(1386). جنگ علیه خانواده. ترجمۀ معصومه محمدی. تهران: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.

-      مطهری، مرتضی(1378). آزادی معنوی. قم: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1389). آشنایی با قرآن(دوره 14 جلدی). قم: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1389). انسان در قرآن. قم: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1392). انسان‌شناسی قرآنی. قم: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1385). فلسفۀ تاریخ (جلد 4). قم: صدرا.

-      نصر، سیدحسین(1385). اسلام و تنگناهای انسان متجدد. ترجمۀ انشالله رحمتی. تهران: سهروردی.

-       Alamolhoda, Gamileh(2010). Theory of Islamic Education. Tehran:Emam Sadegh.

-       Arbalester, Anthony(1998). The Rise and Decline of Western Liberalism. Translated by Abbas Mokhber.Tehran:Markaz.

-       ArsalanKilani, Majed(2010). Philosophy of Islamic Education. Translated&Criticized by Behrouz Rafiei.Qom:Howzeh&Daneshgah.

-       Asadinasab, Mohammad Ali(2016). "TheNecessity of Islamization ofHumanities from Qur'an's View in the Perspective of Allameh Tabatabaei".The Technical Journal of Qabasat, No. 21: 55-74.

-       Chittick, William C. (2005). Imaginal Words. Translated by Ghasem Kakaei.Tehran:Hermes.

-       Dilthy Wilhelm(2010). Introduction to the Human Sciences. Translated by Manouchehr Sanei Dareh Bidi.Tehran:Ghoghnos.

-       Gardner, William(2007). The War against the Family. Translated by Masoomeh Mohammadi.Tehran: Women’s Research and Studies Center.

-       Ghotb, Mohammad(1983). Educational Method in Islam. Tehran: Anjam Ketab.

-       Imam Khomeini (2009).Quran Interpretation(part 5).Researched Mohammad AliAyazi.Tehran: orooj

-       Jafari, Mohammad Taghi(1998). The Message of Wisdom.Tehran:Keramat.

-       Jafari, Mohammad Taghi(1999). Islamic Mysticism.Tehran:Keramat.

-       Jafari, MohammadTaghi(2004). Science&Religion Reasonable Life. Tehran:Allameh Jafari.

-       Javadi Amoli, Abdollah(2000). Human being in Quran in ward and out ward.Qom:Esra.

-       Khosrow Panah, Abdol Hossein(2013). Philosophy of HumanSciences.Tehran:Hekmat Novin Islami.

-       Khosrow Panah, Abdol Hossein(2014). In Search of Human Sciences.Tehran: Maaref.

-       Motahhari, Morteza(2013). Quranic Anthropology. Qom: Sadra.

-       Sadr, MohammadBagher (1990). Social traditions&History Philosophy in Quran School. Translated by Hossein Manouchehri.Qom:Entesharat Eslami.

-       Shahabadi, Mohammad Ali(2015). The Philosopher of Innate Nature.Tehran:Farhang&Andisheh Eslami.

-       Tabatabaei, Mohammad Hossein(1995). Almizan Interpretation. Qom: Entesharat Eslami.