معرفی و ارزیابی طبقه‌بندی‌های رویکردهای علم دینی؛ گامی به سوی طبقه‌بندی جامع رویکردهای علم دینی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری فلسفة علم و فنّاوری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

چکیده

هدف: کثرت روزافزون رویکردهای ارائه شده در زمینة علم دینی، فرایند آموزش، سیاستگذاری و برنامه‌ریزی در زمینة علم دینی را مشکل ساخته است. صاحب‌نظران علم دینی در ایران، با برجسته کردن مشابهت‌های مبنایی، دیدگاههای ارائه شده در زمینة علم دینی را طبقه‌بندی کرده‌اند. هدف مقاله، معرفی و نقد طبقه‌بندی‌های موجود نظریه‌های علم دینی بود. روش: در مرحلة توصیف رویکردهای موجود علم دینی از روش کتابخانه‌ای و در مرحلة ارزیابی رویکردها از روش تحلیلی استفاده شد.یافته‌ها: طبقه‌بندی‌های موجود همة رویکردهای علم دینی را پوشش نداده‌اند و بیشتر به رویکردهای معرفتی در زمینة علم دینی توجه کرده‌اند. همچنین به تنوع دیدگاه نظریه‌پردازان این عرصه توجه نداشته‌اند. نتیجه‌گیری: با معرفی و نقد طبقه‌بندی‌های موجود رویکردهای علم دینی، زمینه برای ارائة طبقه‌بندی دقیق­تر، منسجم­تر و جامع­تر در زمینة علم دینی فراهم شد.

کلیدواژه‌ها


-       آربلاستر، آنتونی(1377). ظهور و سقوط لیبرالیسم. ترجمه عباس مخبر. تهران: نشر مرکز.

-       باقری، خسرو(1382). هویت علم دینی؛ نگاهی معرفتشناختی به نسبت دین با علوم انسانی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ دوم.

-       بستان، حسین(1384). گامی به سوی علم دینی؛ ساختار علم تجربی و امکان علم دینی، ج ۱. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

-       پسندیده، عباس(1386). «درآمدی بر روش‌شناسی فهم معارف روان‌شناختی از احادیث». علوم حدیث، ش ۴۶-45.

-       پسندیده، عباس(1396). «روش فهم روان‌شناختی متون دینی(فرمد)». روان‌شناسی اسلامی، ش 6.

-       جوادی آملی، عبدالله(1386)، منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، تنظیم احمد واعظی، قم، مرکز نشر اسراء، چاپ دوم.

-       جوادی آملی، عبدالله(1389)، ویژگی­های فلسفه و نسبت آن با علوم، اسراء، شماره 5.

-       حسنی، سید حمیدرضا و مهدی علیپور(1390). علم دینی، دیدگاهها و ملاحظات. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چ پنجم، ویراست دوم.

-       خسروپناه، عبدالحسین و همکاران(1393). در جستجوی علوم انسانی اسلامی. قم: نشر معارف.

-       سروش، عبدالکریم(1388). تفرّج صنع، گفتارهایی در اخلاق، صنعت و علم انسانی. تهران: صراط، چ هشتم.

-       سروش، عبدالکریم(1389). «راز و ناز علوم انسانی». در:

http://www.drsoroush.com/Persian/By_DrSoroush/P-NWS-13890712-RazVaNaz OloomEnsani.html

-       سوزنچی، حسین(1388). معنا، امکان و راهکارهای تحقق علم دینی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

-       علیپور، مهدی و سید حمیدرضا حسنی(1389). پارادایم اجتهادی دانش دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

-       کافی، مجید(1395). فلسفة علم و علم دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

-       کافی، مجید و غلامرضا جمشیدی‌ها(1391). «مدل روش‌شناختی نظریه‌پردازی در علوم انسانی اسلامی». روش‌شناسی علوم انسانی، ش 72.

-       محمدی، علی(1391). «جریان‌شناسی جبهة فکری تمدن اسلامی». تارنمای فرهنگستان علوم اسلامی: www.isaq.ir/vdccasqi82bqe.la2.html

-       موحد ابطحی، سید محمدتقی(1391). «دفاعی از رویکرد تهذیب و تکمیل علوم موجود». پژوهشهای علم و دین، ش 5.

-       موحد ابطحی، سید محمدتقی(1392). «دو راهکار تولید علم دینی بر مبنای آراء دکتر سروش». جستارهای فلسفة دین، سال دوم، ش 1.

-       موحد ابطحی، سید محمدتقی(1394). «ملاحظاتی در طبقهبندی نظریه‌های علوم انسانی اسلامی». ارائه شده در پیشهمایش فلسفة و علوم انسانی. تهران: مؤسسة حکمت و فلسفة ایران.

-       موحد ابطحی، سید محمدتقی(1396).  نقد معرفی نظریه­های فلسفه علم و فلسفه علوم اجتماعی در کتاب فلسفه علم و علم دینی، فصلنامه علوم انسانی اسلامی صدرا، شماره 22.

-      میرباقری، سید محمدمهدی(1391). «جریان‌شناسی تولید علوم انسانی اسلامی». مجموعه مقالات تحول در علوم انسانی. قم: کتاب فردا.

-       Alipour, M. & S.H.R. Hasani (2010).The Ijtihad Paradigm of Religious Knowledge. Qom: Research Institute of Hawzah& University.

-       Bagheri, KH. (2003). The Nature of Religious Science: An Epistemological View On the Relationship Between Religion and Human Science. Tehran: Ministry of Culture & Islamic Guidance.

-       Bostan, H. (2005). A Step Towards Religious Science: The Structure of Science and the Possibility of Religious Science. Qom: Research Institute of Hawzah& University.

-       Hasani, S.H.R. (2011).Religious Science, Views and Considerations. Qom: Research Institute of Hawzah& University.

-       Javadi Amoli, A. (2007). The position of Reason in Religious Knowledge, edited by Vaezi,A. Qom, Esraa.

-       Javadi Amoli, A. (2010). Characteristics of Philosophy and its Relationship with Science, Esraa, No. 5.

-       Kafi, M. (2016) Philosophy of Science and Religious Science. Qom: Research Institute of Hawzah & University.

-       Kafi, M. & G.R. Jamshidiha (2012)."Methodological Model of Theorizing in Islamic Humanities".Methodology of Social Sciences, No. 72.

-       Khosropanah, A.H. (2014).In Search of Islamic Humanities. Qom: Ma’aref.

-       Mirbagheri, S.M.M. (2012)."The Currents of Islamic Humanities Production". In:The Collection of Articles on the Evolution of the Humanities. Qom: Ketabe Farda.

-       Mohammadi, A. (2012)."The Currents of the Intellectual front of Islamic Civilization".In: www.isaq.ir/vdccasqi82bqe.la2.html.

-       Movahed Abtahi, S.M.T (2015)."Considerations in the Classification of Theories of Islamic Humanities".Conference on Philosophy and Humanities.Tehran: Institute of Wisdom and Philosophy of Iran.

-       Movahed Abtahi, S.M.T. (2012)."Defense of the Approach of Refining and Completing Existing Sciences".Science and Religion Researches, No. 5.

-       Movahed Abtahi, S.M.T. (2013)."Two Strategies for Producing Religious Science based on Dr. Soroush's Views".Research in the Philosophy of Religion, Vol.2, No. 1.

-       Movahed Abtahi, , S.M.T. (2017). Critique of the “Introduction of Theories of Philosophy of Science and Philosophy of Social Sciences” in the book “Philosophy of Science and Religious Science”, Journal of Islamic Humanities Sadra, No. 22.

-       Pasandideh, A. (2007)."An Introduction to the Methodology of Understanding Psychological Knowledge from Hadiths". Ulom Hadith, No. 45-46.

-       Pasandideh, A. (2017)."Methodology of Psychological Understanding of Religious Texts (Farmad)". Islamic Psychology, Vol. 6.

-       Soroush, A.K. (2009).Tafarroj Sone: Speeches on Ethics, Industry and Humanities. Tehran: Serat.

-       Soroush, A.K. (2010)."The Secret and Sweetness of the Humanities".In: http://www.drsoroush.com/Persian/By_DrSoroush/P-NWS-13890712-RazVaNazOloomEnsani.html.

-       Souzanchi, H. (2009).Meaning, Possibility and Methods of Manufacturing Religious Science. Tehran: Research Institute for Cultural and Social Studies.