تبیین رابطة بین نظر و عمل در سیر معرفتیِ فطرت معمار مسلمان در ساختار فتوت‌نامه‌ها با تکیه بر رویکرد نظام‌محور

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری معماری، استادیارگروه معماری، واحد پردیس، دانشگاه آزاد اسلامی، پردیس، ایران

چکیده

هدف: پژوهش حاضر به دنبال راهکارهای معرفتی در نظام معرفتی آثار معماری گذشتگان بود؛ زیرا به نظر می‌رسید معماری اسلامی در دوران معاصر با وجود کثرت مبانی نظری، در مقام اجرا عقیم مانده است. روش: پژوهش حاضر با روش تحلیلی- تفسیری و با روش کدگذاری سه مرحله‌ای باز، محوری و انتخابی اشتراوس و کوربین، مؤلفه‌های اصلی نظام فطری معمار مسلمان را در حوزة نظر و عمل جستجو کرده است. یافته‌ها: تحقق معماری اسلامی در گذشته در قالب نگرش نظام‌محور در مقام نظر و عمل همراه بوده و به عبارتی؛ نگرش نظام‌محور پلی برای رساندن نظر به عمل بوده است. نتیجه‌گیری: مؤلفه‌های توحید، ولایت، صدق و امن، ورودی نظام معرفتی در مقام نظر و مؤلفه‌های تواضع، احسان، سلوک و وفا، کارکرد نظام فطری در مقام عمل، عوامل اصلی تحقق معماری اسلامی یا تجلی نظر در عمل در این حوزه محسوب می‌شدند..

کلیدواژه‌ها


-      قرآن کریم.

-      آزاد، میترا(۱۳۸۴). «آئین جوانمردان و آموزش سنتی معماران در ایران». اولین هم‌اندیشی معنویت و آموزش هنر. تهران: فرهنگستان هنر.

-      ابن منظور، محمد ابن‌مکرم(1414 ق).لسان العرب. بیروت: دارصادر.

-      اسلامی، سید غلامرضا و ماندگاری، کاظم(1384). آموزش معماری و تربیت معماران در مقالات اولین هم اندیشی معنویت و آموزش هنر. تهران: فرهنگستان هنر

-      اشرافی، نسیم(۱۳۹۵). مبانی نظری معماری و شهرسازی اسلامی با تکیه بر نگرش سیستمی. تهران: جهاد دانشگاهی.

-      افندی، جعفر(۱۳۹۵). رسالة معماریه. ترجمه مهرداد قیومی بیدهندی. تهران: فرهنگستان هنر.

-      امام خمینی، روح‌الله(1391). تهذیب نفس و سیر و سلوک از دیدگاه امام خمینی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س).

-      امام خمینی، روح‌الله(1393). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س).

-      بنا، حبیب‌الله(۱۳۹۵). رسالة گلکاری (فتوت‌نامة بنایان). تهران: فرهنگستان هنر.

-      بیشون، جون و ژوئل دوروسنی(۱۳۷۰). روش تفکر سیستمی. ترجمة امیرحسین جهانبگلو. تهران: پیشبرد.

-      پاتریشتا، ولف(۱۳۸۲). مغز و فرایند یادگیری. ترجمه داوود ابوالقاسمی. تهران: مدرسه.

-      تلخابی، محمود(1387). «برنامة درسی مبنی بر مغز». نوآوری‌های آموزشی، دورة ۲۶: ۱۵۰-۱۲۷.

-      خانمحمدی، علی‌اکبر(۱۳۷۰). «فتوت‌نامة معماران و بنایان». صفه، ش 2(5): 8-20.

-      سامه، رضا و علی صداقت(1392). «مرتبه‌بندی معماری متناسب با ساختار وجودی انسان بر اساس آموزه‌های قرآن و حکمت اسلامی». پژوهشهای میان‌رشته‌ای قرآن کریم، ش 1: ۷۴-39.

-      طباطبایی، سید محمدحسین(۱۳۸۸). بررسی‌های اسلامی. به کوشش سید هادی خسروشاهی. قم: بوستان.

-      فرشاد، مهدی(۱۳۶۲). نگرش سیستمی. تهران: امیرکبیر.

-      فیزابی، بهمن(۱۳۸۷). «آموزش در هنرهای سنتی ایران: بررسی سنتهای آموزشی هنروری در فتوت‌نامه‌ها». آیینه خیال، ش 128: ۱۳۱-128.

-      قدوسی‌فر، سید هادی؛ ایرج اعتصام و هاجر پناهی برجای(1391). «آموزش سنتی معماری در ایران و ارزیابی آن از دیدگاه یادگیری مبتنی بر مغز». مطالعات معماری ایران، ش 1: ۵۸-39.

-      قیومی بیدهندی، مهرداد(۱۳۸۴). «نظام آموزش معماری در دوران پیش از مدرن بر مبنای رسالة معماریه». هم‌اندیشی معنویت و آموزش هنر. تهران: فرهنگستان هنر.

-      کاشفی، حسین(۱۳۹۵). فتوت‌نامه سلطانی. تهران: حوا.

-      کلینی رازی، محمد بن یعقوب(۱۳۹۴).اصول کافی. تهران: ولی‌عصر.

-      مطهری، مرتضی(۱۳۹۴). فطرت. تهران: صدرا.

-       The Holy Quran.

-       Piaget, J. (2016). Structuralism. London: Routledge and Kegan Paul.

-       Bertalanffy, Ludwig Von. (2015). General System Theory: Foundations, Development, Applications. New York: George Braziller Inc.

-       Ashrafi, Nasim (2016). Theoretical Foundations of Islamic Architecture and Urban Planning Based on Systematic Attitude. Tehran: Academic Jihad Publications.

-       Azad, Mitra (2005). "Traditional Architecture and Training of Architects in Iran". In the first articles on Spirituality and Art Education. Tehran: Academy of Art.

-       Bana, Habibollah (2016). Flowering Treatise (Treatise of Builders). Tehran: Academy of Art.

-       Bishon, Jun & Joel Doroseni (1991).Systematic Thinking Method. Translated by Amir Hossein Jahanbegloo. Tehran Pishbord Publications.

-       Effendi, Ja'far (2016). Architecture Treatise. Translated by Mehrdad Qayyumi Bidhendi. Tehran: Academy of Art.

-       Eslami, seyyed gholamreza and mandeghari, kazem (2005). "Architecture education and Training of Architects  ". In the first articles on Spirituality and Art Education. Tehran: Academy of Art.

-       Farshad, Mehdi (1983). System Approach. Tehran: Amir Kabir.

-       Fizabi, Bahman. (2008). "Education in Iranian Traditional Arts: A Study of Artistic Traditions in Treatise". Aeineye Khial, 128: 128-131.

-               Gaioumi Bindhendi, Mehrdad (2005). "The Pre-Modern System of Architectural Education Based on the Treatise on Architecture".The Contemplation of Spirituality, and the Teaching of Art. Tehran: Academy of Art.

-       Ghodousifar, Seyed Hadi; Iraj Etesam& Hajar Panahi Barjay (2012). "Traditional Architecture Education in Iran and its Evaluation from the Perspective of Brain Based Learning". Iranian Journal of Architectural Studies, 1: 39-58.

-       Ibn Manzur, Muhammad Ibn Mukram (1414 AH). Arabic language. Beirut: Dar sader.

-       Kashefi, Hussein. (2016). Treatiseof the Sultanate. Tehran: Publisher Eve.

-       Khan Mohammadi, Ali Akbar (1991)."Treatise of Architects and Builders".Soffeh Journal,2(5): 8-20.

-       Khomeini, Ruhollah (2014). Description of the Hadith of the Periods of Reason and Ignorance. Tehran: Institute of Organizing and Publishing Imam Khomeini's Works.

-       Khomeini, Ruhollah. (2012). Imam Khomeini's Viewpoint: Self-Cleansing and Traveling. Tehran: Imam Khomeini Publishing Institute.

-       Kleini Razi, Mohammed Ibn Ya'qub (2015). Usul al-Kafi. Tehran: Valiasr.

-       Motahari, Morteza (2015). Fitrat. Tehran: Sadra Publications.

-       Patricia, Wolf (2003). Brain and Learning Process. Translated by Davood Abolghasemi. Tehran: School Publications.

-       Same, Reza & Ali Sedaghat (2013). "Architecture Ranking Proportional to Human Existential Structure Based on Quranic Teachings and Islamic Wisdom". Two Quarterly Journal of Interdisciplinary Research Quran, 1: 39-74.

-       Tabatabai, Seyed Mohammad Hossein (2009).Islamic Studies. By the Efforts of Seyyed Hadi Khosroshahi. Qom: Boostan.

-       Talkhabi, Mahmoud (2008). "Brain-Based Curriculum". Journal of Educational Innovation, 26: 127-150.