بررسی و نقد مبانی نظریۀ تفسیر قرآن دکتر نصر حامد ابوزید

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری تخصصی دین پ‍‍ژوهی؛ دانشگاه ادیان و مذاهب قم، کارشناس دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی

چکیده

حقایقی که پیامبران با وحی الهی دریافت کرده‌اند بهترین راه شناخت حقیقت هستی است و سعادت انسان در گرو درک صحیح‌تر و کامل‌تر آن است. هدف: بررسی مبانی نظریۀ تفسیری ابوزید در خصوص فهم قرآن. روش: پژوهش حاضر رویکردی توصیفی تحلیلی و انتقادی دارد. یافته‌ها: مبانی نظریۀ تفسیری این اندیشمند، برگرفته از گرایشهای مختلف هرمنوتیک، به ویژه هرمنوتیک فلسفی و مکاتب مختلف، حتی مارکسیسم است که باعث شده دیدگاههای او از انسجام کافی برخوردار نباشد. او با استفاده از روشهای تجربی برای ایجاد سازگاری بین سنّت و مدرنیته، مفهوم وحی و روش فهم را اصلاح و در برخی موارد کلام خدا را سوگیرانه می‌فهمد. همچنین پذیرش آرای هرمنوتیکی غربی بدون نقّادی باعث شده ناتوانی عقل انسان در شناخت بسیاری از امور را نادیده گرفته و به فهمی محدود و ناکافی از مراد کلام الهی برسد. نتیجه‌گیری: وظیفۀ خطیر همۀ عالمان اسلامی و اندیشمندان مسلمان آن است که وحی الهی را صحیح‌تر و کامل‌تر بفهمند. هرگز نباید تصور کرد فهم کلام حق تعالی پایان یافته و همۀ آنچه برای سعادت بشر نازل شده، فهم و دریافت شده است. به همین سبب، تلاش آنان را با همۀ امکانات مادی و معنوی برای فهم کلام الهی به گونه‌ای که حقیقت آن آشکار شود، می‌طلبد.

کلیدواژه‌ها


-      ابوزید، نصرحامد(1388).«دین و صلح».  ترجمه روح اله فرج زاده،  www.naser-humed-abuzad.blogfa.com

-      ابوزید، نصرحامد، النص، السلطه، الحقیقه، الفکر الدینی بین ارادة المعرفه و ارادة الهیمنه. بیروت المرکز الثقافی العربی 1995 م

-      ابوزید، نصر حامد(1379). «تأویل، حقیقت و نص». ترجمۀ مرتضی کریمی‌نیا. کیان، ش 54.

-      ابوزید، نصر حامد(1376). «تاریخ‌مندی مفهوم پوشیده و مبهم». ترجمۀ محمدتقی کرمی. نقد و نظر، ش 12.

-      ابوزید، نصر حامد(1380). معنای متن. ترجمه مرتضی کریمی‌نیا. تهران: طرح نو.

-      ابوزید، نصر حامد(1383). نقد گفتمان دینی. ترجمۀ حسن یوسفی اشکوری و محمد جواهرکلام، چاپ دیدآور.

-      ابوزید، نصر حامد(بی‌تا). «نوآوری، تحریم و تأویل». ترجمۀ خلجی. سایت آموزشکده الکترونیکی توانا، برای جامعۀ مدنی ایران: http://www.ecivced.org

-      استیس، والتر ترنس(1388). فلسفۀ هگل. ترجمۀ حمید عنایت. تهران: علمی و فرهنگی.

-      الاوان، الزمیله(1387). «لقاء مع نصر حامد ابوزید». در: www.nasr–hamed–abuzayd.blogfa.com

-      الخولی، امین(1961 م). مناهج تجدید النحو و البلاغه و التفسیر و الادب. القاهره: دارالمعرفه.

-      پورپیرار، ناصر(بی‌تا). «نقدی بر معنای متن نصر حامد ابوزید، تولد تأویل‌گری تازه». گلستان قرآن، دورۀ سوم، ش 119.

-      طباطبائی، سید محمدحسین(1417 ق). المیزان فی تفسیر القرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه؛ بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.

-      عرب صالحی، محمد، اعتزال نو و مسائل فلسفه دین اسلامی، پژوهشکده حکمت و دین پژوهی ناشر سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول 1393.

-      عینی‌زاده موحد، محمد(1393). مبانی فهم کلام خدا؛ مقدمه‌ای بر فهم و تفسیر قرآن کریم. تهران: سروش، چ دوم.

-      مصباح یزدی، محمدتقی(1382). آموزش فلسفه. تهران: امیرکبیر.

-      واعظی، احمد(1390). «نظریۀ تفسیر متن». ناظر دکتر محمدباقر سعیدی روشن. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، علوم قرآنی 18، ش 187.

-      وصفی، محمدرضا(1387). نو معتزلیان، گفت و گو با نصر حامد ابوزید، عابد الجابری، محمد آرکون، حسن حنفی. تهران: نگاه معاصر.

-       Palmer, R.E. Hermeneutics, Northwestern University Press, 1969.

-       Abu Zayed, Nasr Hamed(2009).Religion and peace. TranslatorRuhollah Farajzade.In: www.naser-humed-abuzad.blogfa.com.

-       Abu Zayed, Nasr Hamed(1995).Text, power, truth, religious thought between the will to know and the will to dominate. Beirut, Arab Cultural Center.

-       Abu Zayed, Nasr Hamed (2004).Criticism of Religious Discourse. Translators of Hassan Yousefi Eshkevari & Mohammad Jawar Kalam. Publishing by DidAvar.

-       Abu Zayed, Nasr Hamed (1997)."History of the Covered and Obscure Concept". Translated by Mohammad Taghi Karami.Journal of Naghd VA Nazar, No. 12.

-       Abu Zayed, Nasr Hamed (?)."Innovation, Sanctions and Interpretation". Translator Khalaji. Tavana Site of the Tavana Electronic School for Iranian Civil Society: www.ecivced.org

-       Abu Zayed, Nasr Hamed (2000)."Interpretation, Truth and Text".Translated by Morteza Kariminia.Kian, No.54.

-       Abu Zayed, Nasr Hamed (2001).Meaning of Text. Translation by Morteza Kariminia. Tehran:Tarhe Noo.

-       Alavan, Al-Zamilat (2008)."Leqa'a al-Ma'asr 'Hamed Abu Zayd". In:www.nasr-hamed-abuzayd.blogfa.com

-       Al-Kholli, Amin (1961).Mana'eh Altajdid Alnahv and Al-Balagheh and al-Tafsir and al-Adab, Al-Qaherah: Dar Al-Marrafa.

-       Arab Salehi, Mohammad(2014). New Etzal and the Problems of Islamic Philosophy. Hekmat and Religious Studies Research Institute, publisher of the Islamic Culture and Thought Research Institute Publications Organization.First Edition.

-       Einizadeh Movahed, Mohammad (2014).The Basics of Understanding the Word of God Introduction to the Understanding and Interpretation of the Holy Quran.Tehran: Soroush Publication, Second Edition.

-       Mesbah Yazdi, Mohammad Taghi (2003).Teaching Philosophy. Tehran: Amir Kabir Publishing.

-       Stace, Walter Trance (2009).Hegelian Philosophy. Hamid Enayat Translation. Tehran: Scientific and Cultural Company.

-       Tabataba'i, Seyyed Mohammad Hussein (1996).Al-Mizan Fei Tafsir al-Quran. Tehran: Dar al-Kotob al-Islamiyah, Beirut: Institute for Public Al-Alami.

-       Vaezi, Ahmad (2011)."Text Interpretation Theory". Observer Dr. Mohammad Bagher Saeedi Roshan. Qom: Research Institute of Religious School and Universities. Quranic Sciences 18, No 187.

-       Wasfi, Mohammad Reza (2008).New Motazaliyan, Dialogue with Nasr Hamed Abed Zaid, Abed al-Jaberi, Mohammad Arkun, Hasan Hanafi. Tehran: Negahe Moaser.