معیارهای ارزش‌شناختی اخلاق در نهج‌البلاغه با نگاه بر مکاتب وظیفه‌گرا و غایت‌گرای اخلاقی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 خبرگان بدون مدرک/ مربی گروه معارف دانشگاه هنر تهران

2 دکتری علوم و معارف نهج‌البلاغه، دانشگاه پیام نور استان تهران.

چکیده

هدف: هدف در این پژوهش، دستیابی به مبانی ارزش‌شناختی اخلاق از دیدگاه نهج‌البلاغه بود تا با شناخت آن، بتوان معیارها و ضوابط اخلاقی را بر اساس آموزه‌های نهج‌البلاغه استخراج کرد. روش: این مقاله با روش داده‌بنیاد انجام شده است. یافته‌ها: با توجه به معیارهای ارزشی اخلاق در دو مکتب وظیفه‌گرا و غایت‌گرای اخلاقی، در مکتب اخلاقی امام علی(ع) گزاره‌هایی مبنی بر اخلاق وظیفه‌گرای قاعده ‌نگر و سودگرای قاعده‌نگر وجود دارد؛ ولی این امر بدین معنا نیست که این مکتب اخلاقی به طور کامل منطبق با این دو دیدگاه اخلاقی است. نتیجه‌گیری: نتایج تحقیق، گویای آن است که دو اصل عدالت و حق‌طلبی، به عنوان معیار ارزش‌شناختی اخلاق در نهج‌البلاغه مطرح شده است. معیارهای تحقق اصل عدالت در نهج‌البلاغه عبارتند از: رعایت انصاف و مساوات، قرار دادن هر چیز در جای خودش، رعایت حقوق و اعتدال و میانه‌روی در روابط انسانها؛ و معیارهای تحقق اصل حق‌طلبی عبارتند از: تحقق آنچه واقعیت و امر واقعی است، رسیدن و دستیابی به حقیقت امور، اجازه و اختیار داشتن انسانها در امور مختلف، در نظر گرفتن استحقاق انسانها و مطالبۀ حقوقشان.
 

کلیدواژه‌ها


-      نهج‌البلاغه. سید رضی(1380). ترجمه سیدجعفر شهیدی. بر اساس نسخۀ صبحی صالح.

-      ابن میثم بحرانى(1375).‏ شرح نهج‏البلاغه. ترجمۀ قربانعلى‏ محمدى‏ مقدم و على‏اصغر نوایى ‏یحیى‏زاده‏. مشهد: بنیاد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى.

-      استراوس، انسلم و جولیت کربین(1385). اصول روش تحقیق کیفی: نظریۀ مبنایی، رویّه‌ها و شیوه‌ها. ترجمه بیوک محمدی. تهران: پژوهشکده علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

-      افلاطون(1380). دورۀ آثار افلاطون. ترجمۀ محمدحسن لطفی و رضا کاویانی.‌ تهران: خوارزمی.

-      اسلامی، محمد تقی( 1390) «پیامدگرایی اخلاقی در عرفان اسلامی»، معرفت اخلاقی، ش6: 23-36

-      بهشتی، احمد( 1386)از حق به تکلیف؛ تأملی در مفهوم حق و تکلیف در اسلام، خردنامه همشهری، ش16: 60 – 63

-      پالمر، مایکل(1388). مسائل اخلاقی. ترجمه علیرضا آل بویه. قم: سمت.

-      جعفری، سید محمدمهدی(1380). پرتوی از نهج‌البلاغه. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

-      جعفری، محمد تقی(1360). ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

-      جاکوبز، جاناتان آ.(1396). فرهنگ اصطلاحات فلسفۀ اخلاق. ترجمۀ سید محمدعلی تقوی و زهره علوی. تهران: جباری.

-      دانایی‌فرد، حسن(1384). «تئوری‌پردازی با استفاده از رویکرد استقرائی: استراتژی مفهوم‌سازی تئوری بنیادی». دانشور رفتار، ش 11: 59-58.

-      دانایی‌فرد، حسن و سید مجتبی امامی(1386). «استراتژی‌های پژوهش کیفی: تأملی بر نظریه‌پردازی داده‌بنیاد». اندیشۀ مدیریت، ش 2: 87-81.

-      دلشاد تهرانی، مصطفی(1391). «دانشهای درونی و ورودی نهج‌البلاغه»(جزوۀ دورۀ دکتری- الکترونیکی). (چاپ نشده).

-      دلشاد تهرانی، مصطفی(1391). رخسارۀ خورشید. تهران: دریا.

-      دلشاد تهرانی، مصطفی(1379). ماه مهرپرور:تربیت در نهج‌البلاغه. تهران: دریا.

-      دلشاد تهرانی، مصطفی(1394). «مفهوم‌شناسی عدالت به منزلۀ راهبرد عدالت با نگاه به جایگاه آن در آموزه‌های امام علی(ع) با تکیه بر نهج‌البلاغه». مجلۀ آموزه‌های نهج‌البلاغه(دانشگاه پیام نور)، ش 1: 37-31.

-      سبحانی، جعفر(1420 ق). الرساله فی التحسین و التقبیح العقلیین. قم: الاعتماد.

-      : شیراوند، محسن و مختار رنجکش(1395) مقاله ی بررسی و تبیین مسئلۀ پیامدگرایی و تکلیف‌گرایی در آموزه‌های اسلامی، مجله: اخلاق زیستی ، ش19 : 7-26

-      فرانکنا، ویلیام(1392). فلسفۀ اخلاق. ترجمۀ هادی صادقی. قم: کتاب طه.

-      فروغی، محمدعلی(1375). سیر حکمت در اروپا. تصحیح امیرجلال‌الدین اعلم. تهران: البرز.

-      کاپلستون، فردریک(1380). تاریخ فلسفه (ج 6: از ولف تا کانت). تهران: علمی فرهنگی و سروش.

-      کانت، ایمانوئل(1369). بنیاد مابعدالطبیعه. ترجمۀ حمید عنایت و علی قیصری. تهران: خوارزمی.

-      کوئین، فلیپ ال.(1392). «نظریات مبتنی بر امر الهی دربارۀ اخلاق». دانشنامۀ فلسفۀ اخلاق. پل ادواردز و دونالد ام. بورچرت. ترجمه انشاء‌الله رحمتی. تهران: سوفیا.

-      گنسلر، هری جی(1387). درآمدی جدید به فلسفۀ اخلاق. ترجمۀ حمیده بحرینی. تهران: آسمان خیال.

-      لارنس، سی. بکر(1380). «سود گروی». در: فلسفۀ اخلاق: مجموعه مقالات برگرفته از دائره‌المعارف فلسفۀ اخلاق. ترجمه امیر خوا. قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی.

-      محجل، ندا(1391) تکالیف انسان نسبت به دیگران در نگرش کانت و سنّت اسلامی، اخلاق،ش6: 169 - 198

-      مصباح یزدی، محمدتقی(1387). نقد و بررسی مکاتب اخلاقی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

-      مطهری، مرتضی(بی‌تا). سیری در نهج‌البلاغه. تهران: صدرا.

-      مکارم شیرازى، ناصر(1375)‏. پیام امام؛ شرح تازه و جامعی بر نهج‏البلاغه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.

-      مونر، دی.اچ.(1385). «مکتب اصالت فایده». ترجمۀ سید حسین میرجلیلی. مجلۀ اقتصادی، ش62-61: 78.

-      هولمز، رابرت ال.(1385). مبانی فلسفۀ اخلاق. ترجمۀ مسعود علیا. تهران: ققنوس.

-       Nahj al-Balagheh. Sayyed Rezi (2001). Translated by Seyyed Jafar Shahidi. Based on Sabhi Saleh's Prescription.

-       Beheshti, Ahmad (1386)How right is costed; reflect on the concept of truth and the cost of Islam, Khardanamah Hamshahri, 16: 60-63

-       Copleston, Frederick (2001). The History of Philosophy (J. 6: from Azul to Kant). Tehran: Soroush.

-       Danaei Fard, Hassan & Sayyed Mojtaba Emami (2007). "Qualitative Research Strategies: Reflection on Foundation Data Theory". Andisheh Management Journal, 2: 81-87.

-       Danaei Fard, Hassan (2005). "Theoreticalization Using Inductive Approach: Conceptualization Strategy of Fundamental Theory". Daneshvar Journal of Behavior, 11: 58-59.

-       Delshad Tehrani, Mostafa (2000). Mehrparvar: Training in Nahjol Balagheh. Tehran: Sea.

-       Delshad Tehrani, Mostafa (2012). "Doctoral-Electronic Booklet on Nahjul Balagheh's Inner and Incoming Knowledge".

-       Delshad Tehrani, Mostafa (2012). Sun Facies. Tehran: Sea.

-       Delshad Tehrani, Mostafa (2015). "The Concept of Justice as a Strategy of Justice by Looking at its Place in Imam Ali's Teachings Based on Nahj al-Balagha". Journal of Nahj al-Balagha Teachings (Payame Noor University), 1: 31-37.

-       Foroughi, Mohammad Ali (1996). The Power of Wisdom in Europe. Correction by Amir Jalaluddin Aalam. Tehran: Alborz.

-       Frankena, William (2013). Philosophy of Ethics. Translated by Hadi Sadeghi. Qom: The Book of Taha.

-       Gonzler, Harry J. (2008). A New Introduction to Philosophy of Ethics. Translated by Hamideh Bahraini. Tehran: Sky of Imagination.

-       Holmes, Robert L. (2006). Foundations of Philosophy of Ethics. Translated by Massoud Olya. Tehran: Ghoghnus.

-       Ibn Maysam Bahrani (1996). Description of Nahj al-Balagha. Translation by Ghorbanali Mohammadi Moghadam & Ali Asghar Navaee Yahyazadeh. Mashhad: Islamic Studies Foundation of Astan Quds Razavi.

-       Islami, Muhammad Taqi (1390) “An ethical view of Islamic recognition”, Maarif Ethik, St. 6: 23-36

-       Jacobs, Jonathan A. (2017). The Reformation Culture of Philosophy of Ethics. Translated by Seyed Mohammad Ali Taghavi & Zohreh Alavi. Tehran: Jabari.

-       Jafari, Mohammad Taghi (1981). Translation and Interpretation of Nahj al-Balagheh. Tehran: Islamic Culture Publication Office.

-       Jafari, Seyyed Mohammad Mehdi (2001). Beam of Nahj al-Balagheh. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance.

-       Kant, Immanuel (1990). The Foundation for the Metaphysical. Translated by Hamid Annayat & Ali Gheisari. Tehran: Kharazmi.

-       Lawrence, C. Becker (2001). "Profit Paper". In: Philosophy of Ethics: Proceedings of the Philosophy of Ethics Encyclopedia. Translation by Amir Khwa. Qom: Imam Khomeini Educational and Research Institute.

-       Mahjal, Nada (1391) The costs of a person with whom Diran Der Narshwas attributed were and enacted Islam, ethics, St. 6: 169-198

-       Makarem Shirazi, Nasser (1996). The Message of the Imam a New and Public Commentary on Bur Nahj Al-Balagheh. Tehran: Dar al-Kutb al-Islami.

-       Mesbah Yazdi, Mohammad Taghi (2008). Review of Ethical Schools. Qom: Imam Khomeini Educational and Research Institute.

-       Motahhari, Morteza (BT). Siri in Nahj al-Balagha. Tehran: Sadra.

-       Mouner, D.H. (2006). "School of Utility Originality". Translated by Seyed Hossein MirJalili. Economic Journal, 61-62: 78.

-       Palmer, Michael (2009). Ethical Issues. Translated by Ali Reza Al-Bouyeh. Qom: samt.

-       Plato (2001). Plato's Works. Translated by Mohammad Hassan Lotfi & Reza Kaviani. Tehran: Kharazmi Publication.

-       Queen, Flip L. (2013). "Essay based on the Theories of the Divine". In: Encyclopedia of Ethics. Paul Edwards & Donald M. Burchert. Translation by Insha'Allah Rahmati. Tehran: Sophia.

-       ‏Sherawand, Mohsen and Mokhtar Rinjakish (1395), article by President and identification of the ethical finalism, teleology and moral duty Dar Amuzhahahai Islami, Journal: Ethics of Zisti, St. 19: 7-26

-       Sobhani, Ja'far (1420 AH). Al-Rasallah fi al-Tahsin and al-Taqibih al-Alqilin. Qom: al-Etemad.

-       Strauss, Anselm & Juliet Karbin (2006). Principles of Qualitative Research Methodology: Basic Theory, Procedures and Practices. Translated by Buick Mohammadi. Tehran: Humanities and Cultural Studies Institute.