بررسی کیفی علل انگاره‌های ذهنی نادرست از خداوند

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری علوم قرآن و حدیث و دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد. میبد، ایران

2 دکتری روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشیار گروه روان‌شناسی دانشگاه آزاد یزد.

3 دکتری علوم قرآن و حدیث، استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات، دانشگاه میبد. میبد، ایران.

4 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد. میبد، ایران.

چکیده

هدف: از آنجا که انگاره‌های نادرست از خداوند به شدت بر رفتار و تعامل ما با خداوند و انسانها اثرگذار است، این پژوهش با هدف شناسایی علل انگاره‌های نادرست از خداوند انجام شد و در پی آن بود به این سؤال پاسخ دهد که عوامل پیدایش تصورات نادرست از خداوند در بین افراد چیست. روش: بدین منظور از طریق مصاحبة نیمه‌ساختاریافته با 22 نفر از دانشجویان دختر مقطع لیسانس دانشگاه میبد که از طریق نمونه‌گیری مبتنی بر هدف با حداکثر تنوع انتخاب شدند، اطلاعات پژوهش جمع‌آوری شد. داده‌ها بعد از مصاحبه با 18 نفر به نقطة اشباع رسید، ولی برای حصول اطمینان تا 22 نفر ادامه یافت. پس از پیاده کردن مصاحبه‌های ضبط‌شده و گزاره‌نویسی، به تحلیل داده‌ها به روش تفسیری پرداخته شد و کدهای اولیه استخراج شدند. این کدها بر اساس شباهتها دسته‌بندی و طبقه‌بندی شده و در قالب مقولات شکل گرفتند. یافته‌ها: 75 مفهوم در کدگذاری اولیه و 32 مقوله در کدگذاری باز به دست آمد که با حذف موارد تکراری، به 52 مفهوم و 19 مقوله تقلیل یافت که علل خداانگاره‌های نادرست را تشکیل می‌دهند. نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج پژوهش، برخی از علل خداانگاره‌های نادرست عبارتند از: غلبة حس‌گرایی در معرفت‌شناسی، نقص اطلاعات، راحت‌طلبی، عدم آموزش/ عدم آموزش صحیح و ... .

کلیدواژه‌ها


-       قرآن کریم.

-       نهج‌البلاغه. محمد بن حسین شریف رضی(1414 ق). قم: هجرت.

-       اترک، حسین(1389). «وظیفهگرایی اخلاقی». اخلاق در علوم و فن‌آوری، سال پنجم، ش ۲-1.

-       امام جعفر صادق(ع)(منسوب به امام)(1400 ق). مصباح الشریعه. بیروت: اعلمی.

-       برابادی، حسین احمد(1394). «مقایسة کیفیت تصور از خدا در بیماران افسرده و افراد سالم».فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، سال ششم، ش 23: ۹۶-69.

-       بیات، عبدالرسول(1381). فرهنگ واژه‌ها. قم: مؤسسه اندیشه و فرهنگ دینى، چ دوم.

-       پرزور، پرویز؛ نیلوفر میکائیلی، کاظم معاضدی و اباصلت ابراهیمی(1394). «پیش‌بینی سلامت عمومی بر اساس تصور مثبت و منفی از خدا در دانشجویان». سلامت و مراقبت، دوره هفدهم، ش ۱: ۳۰-3۹.

-       حدادی کوهسار، علی‌اکبر و باقر غباری بناب(1390). «رابطة انگارة ذهنی از خدا و دلبستگی با افکار پارانوئیدی در دانشجویان». پژوهشهای نوین روان‌شناختی، سال ششم، ش 24: ۵۸-39.

-       حسین‌ثابت، فریده و مریم رادی(1394). «بررسی رابطه درک از خدا و رضایت از زندگی در دانشجویان دانشگاه شیراز». پژوهش در دین و سلامت، دورة اول، ش 2: ۵۶-25.

-       ﺧﺎﮐﺴﺎری، زهرا و زﻫﺮه ﺧﺴﺮوی(1391). «ﺧﺪا و ﺗﺼﻮر ﻣﺜﺒﺖ و ﻣﻨﻔﯽ از او و راﺑﻄﮥ آن ﺑﺎ ﻋﺰّت ﻧﻔﺲ و ﺳﻼﻣﺖ رواﻧﯽ داﻧﺶ‌آﻣﻮزان». روان‌شناسی و دین، سال پنجم، ش ۲: ۹۸-83.

-       زارعی، اقبال(1388). «بررسی رابطة بین تصور از خدا و افسردگی در دانشجویان دختر و پسر دانشگاههای پیام نور و آزاد شهر میناب در سال 1385». روان‌شناسی و دین، ش 6: 1۷۲-1۵7.

-       صادقی، منصوره‌سادات؛ محمدعلی مظاهری و سعاده ملک‌عسگر(1387). «والدین، خود و دیگران مهم: منابع تصور از خدا». علوم رفتاری، دورة دوم، ش 1: ۹۶-83.

-       علیانسب، سیدحسین(1390). «تصویر ذهنی از خدا و خاستگاه آن». روان‌شناسی و دین، ش 2: 63-77.

-       ﻏﺒﺎری ﺑﻨﺎب، باقر و علی‌اکبر ﺣﺪادی ﻛﻮﻫﺴﺎر(1389). «رابطة اﻧﮕﺎرة ذﻫﻨﻲ از ﺧﺪا ﺑﺎ روان‌ﭘﺮﻳﺸﻲ و ﺟﺴﻤﻲﺳﺎزی در داﻧﺸﺠﻮﻳﺎن». دستاوردهای روان‌شناختی، دورة چهارم، ش 2: ۳۴-19.

-       فیض، علیرضا(1394). مبادی فقه و اصول. تهران: دانشگاه تهران.

-       قدردان قراملکی، محمدحسن(1393). خدا در تصور انسان. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

-       کریمی، صدیقه و عبدالرضا نصر(1392). «روشهای تجزیه و تحلیل داده‌های مصاحبه». پژوهش، سال ششم، ش ۱: ۹۴-71.

-       کریمیان، علی(بی‌تا). «درسنامه جستاری در معرفت‌شناسی و معرفت دینی». تاریخ دریافت: 16/۳/1398. قابل دسترس در: https://staff.guilan.ac.ir/karimian/cv/284.pdf

-       مجلسى، محمدباقر(1403 ق). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چ دوم.

-       محمدی، داوود و مهناز مهرابی‌زاده هنرمند(۱۳۸۵). «ارتباط نگرش مذهبی با مکان کنترل و نقش جنسیت». پژوهشهای روان‌شناختی، دورة نهم، ش ۴-۳: ۶۴-47.

-       محمدی ری‌شهری، محمد(1416 ق). میزان الحکمه. قم: دار الحدیث.

-       مرکز اطلاعات و منابع اسلامی(1389). فرهنگنامه اصول فقه. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى.

-       مصباح یزدی، محمدتقی(1376). اخلاق در قرآن. ترجمة محمدحسین اسکندری. قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

-       نبی‌لو، عظیم‌اله(1395). «عوامل معرفتی ناپایداری حکومت علوی». حدیث و اندیشه، دورة دوازدهم، ش 23: ۱۰۰-85.

-       نورعلیزاده میانجی، مسعود و ابوالقاسم بشیری(1395). «ساخت مقیاس خداآگاهی و بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی آن». اسلام و پژوهشهای روان‌شناختی، سال دوم، ش 2: ۲۸-7.

-       نورعلیزاده میانجی، مسعود و همکاران(1391). «رابطة خداآگاهی با خودآگاهی». روان‌شناسی و دین، سال پنجم، ش 3: ۲۴-5.

-       The Holy Quran.

-       Nagj-ol-Balagheh.M.H. Sharif Razi (1993). Qom: Hejrat Publications.

-       Atrak, Hossein (2010). "Ethical Responsiveness". The Journal of Ethics in Science and Technology, 5th year, No. 1-2.

-       Barabadi, H.A. (2015). "A Comparative Study of How God is Imagined by the Depressed and the Healthy". The Journal of Counseling Culture and Psychotherapy, 6th year, No. 23: 69-96.

-       Bayat, A.R. (2002). Lexical Morphology (2nded.). Qom: The Institute of Thought and Religious Culture.

-       Feyz, A. (2015). Fundaments of Jurisprudence. Tehran: Tehran University Press.

-       Ghadrdan Gharamaleki, M.H. (2014). Man’s Imagination of God. Tehran: Islamic Culture and Thought Research Center Publications.

-       Ghobari Bonab, B. &A.A. Haddadi Kuhsar (2010). "The Relationship between Imagination of God and Depression and Incarnation in Students". The Journal of Psychological Achievements, 4(2): 19-34.

-       Haddadi Kuhsar, A.A. &B. Ghobari Bonab (2011). "The Relationship between Imagination of God and Paranoid thoughts of Students". The Journal of Modern Research in Psychology, 6th year, No. 24: 39-58.

-       Hossein Sabet, F. &M. Radi (2015). "Investigation of the Relationship between Imagination of God and Life Satisfaction in Shiraz University Students". The Journal of Research on Religion & Health, 1(2): 25-56.

-       Imam Jafar Sadeqh (assumed author) (1979). Mesbah-ol-Sharieh. Beirut: A’lami Publications.

-               Karimi, S. & A.R. Nasr (2013). "Techniques for the Analysis of the Data Collected from Interviews". The Biquarterly Journal of Reseach, 6th year, No. 1: 71-94.

-       Karimian, A. (2019, June 6). "A Research on Epistemology and Religious Cognition". Retrieved from:https://staff.guilan.ac.ir/karimian/cv/284.pdf.

-       Khaksari, Z. &Z. Khosravi (2012). "Negative and Positive Imaginations of God in Relation to Students’ Self-Esteem and Psychological Health". The Journal of Psychology and Religion, 5th year, No. 2: 83-98.

-       Majlesi, M.B. (1982). Bahar-ol-Anvar (2nded.). Beirut: Arabic Heritage Revival Publications.

-       Mesbah Yazdi, M.T. (1997). Ethics in the Quran.Translated by M.H. Eskandari. Qom: Imam Khomeini Institute of Research and Education.

-       Mohammadi, D. &M. Mehrabizadeh Honarmand (2006). "Relationship between Religiousness and Locus of Control and Gender". The Journal of Psychological Research, 9(3-4): 47-64.

-       Mohammadi Reyshahri, M. (1995). Mizan-ol-Hekmeh. Qom: Dar-ol-Hadith Publications.

-       Nabilu, A. (2016). "Ideological Factors Leading to the Instability of Ali’s Government". The Journal of Hadith and Thought, 12(23): 85-100.

-       Nour Alizadeh Mianji, M. (2012). "The Relationship between God-Consciousness and Self-Consciousness". The Journal of Psychology and Religion, 5th year, No. 3: 5-24.

-       Nour Alizadeh Mianji, M. &A. Bashiri (2016). "Designing a Scale of Self-Consciousness and its Psychometric Features". The Journal of Islam and Psychological Research, 2nd year, No. 2: 7-28.

-       Olyanasab, S.H. (2011). "Mental Image of God and its Origin". The Journal of Psychology and Religion, No. 2: 63-77.

-       Porzur, P.;N. Mikaili, K. Moazedi &A. Ebrahimi (2015). "Prediction of Public Health Based on Students’ Positive and Negative Imaginations of God". The Journal of Health and Protection, 17(1): 30-39.

-       Sadeghi, M.;M.A. Mazaheri &S. Malek Askar (2008). "Parents, Oneself, and the Others: The Sources of how to Imagine God". The Journal of Behavioral Sciences, 2(1): 83-96.

-       The Center of Islamic Data and Sources (2010). Encyclopedia of Jurisprudence. Qom: Islamic Science and Culture Research Center.

-       Zarei, E. (2009). "The Relationship between Imagination of God and Depression among the Boy and Girl Students of Minab Azad and Payame Noor Universities in 2006". The Journal of Psychology and Religion,No. 6: 157-172.