تبیین تأثیر فضایل و رذایل بر ادراک از منظر آیات و روایات

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری الهیات و معارف اسلامی(گرایش اخلاق اسلامی). عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی- تهران مرکزی

چکیده

مبادی ادراکی، از عوامل بیرونی و درونی تأثیرات مثبت و منفی می‌پذیرند. بخشی از این تأثیرات باعث اعوجاج و محرومیت از معرفت و بخشی سبب ایجاد نوعی جدید از بصیرت یا تسریع در معرفت می‌شوند. هدف: هدف در این مقاله، تبیین تأثیرگذاری فضایل و رذایل به عنوان بخشی از عوامل غیر معرفتی تأثیرگذار بر معرفت بشری از منظر قرآن بود. روش: روش گردآوری داده‌ها به صورت کتابخانه‌ای و با رویکرد پژوهش تفسیری- اخلاقی انجام شد. یافته‌ها: رذایل اخلاقی باعث دگرگونی در عقل و حسّ تشخیص آدمی و زمینه‌ساز سقوط و سبب شُبهه در اندیشه و کج‌فهمی در بینش شده و فضیلت‌مندی زمینه‌ساز ارتقای فهم و ایجاد نوعی بصیرت می‌شود که وسعت دید را زیاد می‌گرداند. نتیجه‌گیری: اثرمندی مستقیم عوامل غیر معرفتی، نظیر ملکات اخلاقی و نیز عنایات ویژة الهی با زمینه‌سازی اختیاری خود انسان در کیفیت و میزان معرفت با تکیه بر ادلّة قرآنی و روایی اثبات شده است.

کلیدواژه‌ها


-      قرآن مجید. ترجمه بر اساس المیزان.

-      نهج‌البلاغه. ترجمة محمد دشتی(1386). قم: مسجد مقدس جمکران، چ دوم.

-      آمدی، عبدالواحد‌بن‌محمد تمیمی(1366). غررالحکم و دررالکَلِمْ. قم: دفتر تبلیغات.

-      ابن‌سینا، حسین بن عبدالله(1375). الإشارات و التنبیهات. قم: البلاغه.

-      بروجردی، حسین بن رضا(1416 ق). صراط‌المستقیم فی تفسیر القرآن الکریم. قم: انصاریان.

-      بندر ریگی، محمد(1389). فرهنگ جدید(عربی- فارسی)، ترجمۀ منجدالطّلاب به ضمیمۀ فرائد الادب. تهران: انتشارات اسلامی.

-      جعفری، محمدتقی(1376). ترجمه و تفسیر نهج‌البلاغه. تهران: نشر فرهنگ اسلامی.

-      جوادی آملی، عبدالله(1378). تسنیم، تفسیر قرآن کریم. قم، إسراء.

-      جوادی آملی، عبدالله(1386). منزلت عقل در هندسة معرفت دینی. قم: إسراء، چ سوم.

-       حسین‌زاده، محمّد، 1394، معرفت شناسی، قم، انتشارات موسسه آموزش و پژوهشی امام خمینی (ره)، چ هجدهم.

-      حرّانی، حسن‌بن‌شعبه(1404 ق). تحف العقول. قم: جامعة مدرسین، چ دوم.

-      خمینی، روح‌الله(1386). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چ یازدهم.

-      سبحانی، جعفر(1375). شناخت در فلسفة اسلامی. تهران: برهان.

-      سهروردی، شهاب‌الدین یحیی(1380). مجموعه مصنّفات شیخ اشراق. تصحیح هنری‌کُربن. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

-      طباطبایی، محمدحسین(بی‌تا). المیزان فی تفسیر القرآن. بی‌جا: دارالکتب الاسلامیه، چ سوم.

-      طبرسی، فضل بن حسن(1406 ق). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالمعرفه.

-      طوسی، نصیرالدین(1413 ق). اخلاق ناصری. تهران: علمیه اسلامیه.

-      طوسی، نصیرالدین(1367). اساس الاقتباس. تهران: دانشگاه تهران، چ سوم.

-      طوسی، نصیرالدین(1375). شرح اشارات و التنبیهات ابن سینا. قم: البلاغه.

-      فرید تنکابنی، مرتضی[گردآوردنده](1388). سیری دیگر در نهج‌الفصاحه: رهنمای انسانیت، کلمات قصار حضرت رسول اکرم(ص). تهران: نشر فرهنگ اسلامی، چ پانزدهم.

-      فیض کاشانی، محمد‌بن‌شاه مرتضی(۱۳۷۶). المحجّه البیضاء فی تهذیب الاحیاء. بی‌جا: النشر الاسلامی، چ چهارم.

-      قرشی، سید علی‌اکبر(1361). قاموس قرآن. طهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ افست مروی، چ سوم.

-      کلینی رازی، محمد بن یعقوب(1363). الاصول من الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیّه، چ پنجم.

-      مجلسی، محمدباقر(1404 ق). بحار الانوار. بیروت: مؤسسه الوفاء.

-      محمدی ری‌شهری، محمد(1385). علم و حکمت در قرآن و حدیث. قم: دارالحدیث، چ سوم.

-      محمدی ری‌شهری، محمد(1377). گزیده میزان الحکمه. ترجمة حمیدرضا شیخی. قم، دارالحدیث.

-      مسکویه، ابی‌علی احمد‌بن محمد(1384). تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق. بی‌جا: زاهدی، چ هفتم.

-      مطهری، مرتضی(1387). مسئلة شناخت. تهران: صدرا، چ بیست و دوم.

-      مکارم شیرازی، ناصر(1377). پیام قرآن(ج 1: معرفت و شناخت در قرآن مجید). تهران: دارالکتب الاسلامیه.

-      ملاصدرا، صدرالدین محمدبن ابراهیم شیرازی(2002 م). الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیّه الأربعه. بیروت: دار احیاء التراث العربی.

-      نراقی، ملاّ مهدی(بی‌تا). جامع السعادات. ترجمة کریم فیضی. بی‌جا: قائم آل محمد.

-       The Holy Quran, translation based on the book Al-Mizan.

-       Nahj al-Balaghah, 2007, translated by the late Mohammad Dashti, second edition, Qom, Jamkaran Holy Mosque Publications.

-       Ibn Sina, Abi Ali Hussein bin Abdullah, 1375 AH, Signs and Prophecies, Qom, Nashr al-Balaghah, Ch.

-       Bandar Rigi, Mohammad, 2010, Farhang-e Jadid (Arabic-Persian), translated by Manjad-e-Talab, supplemented by Fara-e-Adab, Tehran, Islamic Publications, Vol 1.

-       Boroujerdi, Hussein Ibn Reza, 1416 AH, Sarat Al-Mustaqim Fi Tafsir Al-Quran Al-Karim, Qom, Ansarian Institute.

-       Ghorashi, Seyyed Ali Akbar, 1982, Quran Dictionary, Tehran, Islamic Library, Marvi Offset Printing, Ch III.

-       Mahyar, Hossein, 1996, Abjadi Culture, (translated by Manjad Abjadi), Tehran, Islamic Publications, Vol.
Another journey in Nahj al-Fasaha, the guide of humanity, the short words of the Holy Prophet (PBUH), compiled by Morteza Farid Tonekaboni, 2009, Tehran: Farhang-e-Islami Publishing, 15th edition.

-       Khomeini, Ruhollah, 2007, Explanation of the hadith "Soldiers of Wisdom and Ignorance", 11th edition, Tehran, Institute for Organizing and Publishing the Works of Imam Khomeini.

-       Tamimiyah Amadi, Abdul Wahed Ibn Mohammad, 1987, Gharr al-Hakam and Dar al-Kalam, Qom, Daftar Tablighat Publications.

-       Javadi Ameli, Abdullah, 1378 AH (a), Tasnim Tafsir of the Holy Quran, first edition, Qom, Isra Publishing.

-       Javadi Ameli, Abdullah, 1378 AH (b), stages of ethics in the Quran, second edition, Qom, Isra Publishing.

-       Javadi Ameli, Abdullah, 1999 (c), Epistemology in the Quran, first edition, Qom, Isra Publishing.

-       Javadi Ameli, Abdullah, 2007, Interpretation of man to man, third edition, Qom, Isra Publishing.

-       Javadi Ameli, Abdullah, 2007, the Status of Reason in the Geometry of Religious Knowledge, Third Edition, Qom, Isra Publishing.

-       Jafari, Mohammad Taqi, 1981, Cognition from a scientific point of view and from the point of view of the Holy Quran, Vol.

-       Jafari, Mohammad Taqi, 1997, translation and interpretation of Nahj al-Balaghah, first edition, Islamic Culture Publishing.

-       Harrani, Hassan Ibn Shu'bah, 1404 AH, Tahfa al-Aqool, second edition, Qom, Teachers Association Publications.

-       Ragheba Isfahani, Hussein Ibn Ahmad, 1412 AH, Al-Mufradat Fi Gharib Al-Quran, first edition, Dar Al-Alam Al-Shamiya, Damascus.

-       Sobhani, Jafar, 1996, Cognition in Islamic philosophy, first edition, Tehran, Borhan Publications.

-           Suhrawardi, Shahab al-Din Yahya, 2001, Collection of works by Sheikh Ishraq, Correction of Carbon Art, Tehran, Institute of Humanities and Cultural Studies.

-       Tabatabai, Mohammad Hussein, Al-Mizan in the Interpretation of the Qur'an, third edition, published by Dar al-Kitab al-Islamiya.

-       Tabarsi, Fadl Ibn Hassan, 1406, Majma 'al-Bayyan fi Tafsir al-Quran, Beirut, Dar al-Ma'rifah.

-       Tusi, Nasir al-Din, 1375, explanation of Ibn Sina's signs and warnings, Qom, Balagha, Ch.

-       Tusi, Nasir al-Din, 1988, Basis of Quotation, Tehran, Tehran University Press, Ch III.

-           Tusi, Nasir al-Din, 1413, Nasiri ethics, Tehran, Islamic Theological Publications.

-       Faizakashani, Mohammad Ibn Shah Morteza, Al-Muhajja Al-Bayda Fi Tahdhib Al-Ahya, Islamic Publishing Institute, fourth edition, 1997.

-       Alkoleiny, alrazi, Mohammad Ibn Ya'qub, 1984, Principles of Sufficient, Fifth Edition, Tehran, Islamic Library.

-       Majlisi, Muhammad Baqir, 1404 AH, Bihar Al-Anwar, Lebanon, Beirut, Al-Wafa Foundation.

-       Mohammad Riyashahri, Mohammad, 2006, Science and Wisdom in Quran and Hadith (2 volumes), third edition, Qom, Dar al-Hadith Publishing.

-       Mohammad Riyashayri, Mohammad, 1998, Selected Scale of Wisdom, translated by Hamid Reza Sheikhi, Qom, Dar al-Hadith.

-       Motahari, Morteza, 1387, the issue of cognition, twenty-second edition, Tehran, Sadra.

-       Makarem Shirazi, Nasser, 1998, the Message of the Quran, Volume 1 (Knowledge and Cognition in the Holy Quran), Tehran, Islamic Library.

-       Mulla Sadra, Sadr al-Din Muhammad ibn Ibrahim al-Shirazi, 2002, The Transcendent Wisdom in the Four Rational Travels, Beirut, Dar Al-Ahya Al-Tarath Al-Arabi.

-       Naraqi, Mullah Mahdi, Bita, Jame 'al-Saadat, translated by Karim Faizi, first edition, Qaem Al-Mohammad Publications, two volumes.

-       Muskawiyyah, Abi Ali Ahmad Ibn Muhammad Ibn Ya'qub, 2005, Refinement of Ethics and Purification of Iraq, Zahedi Publications, Ch.