ارزیابی ادلّة انکار علم دینی (بر اساس دیدگاه عبدالکریم سروش)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری فلسفه و کلام اسلامی، استادیار مؤسسة پژوهشی حکمت و فلسفه ایران

چکیده

هدف: مخالفان علم دینی از منظرهای گوناگونی تولید علم دینی را انکار کرده‌اند. از مشهورترین مخالفان علم دینی در جامعة ما، عبدالکریم سروش است. هدف از نگارش این مقاله، تبیین و ارزیابی دیدگاه وی در انکار علم دینی بود. روش: روش گردآوری اطلاعات، کتابخانه‌ای و در استنتاج، توصیف و تحلیل و نقد است. یافته‌ها: سروش برای انکار علم دینی از ادلّة مختلفی استفاده کرده که عمدة آنها عبارتند از: نفی علم دینی از طریق تحریف محل نزاع؛ امتناع علم دینی؛ نفی علم دینی از طریق موضوع، روش، غایت و فرایند تولید علم؛ تلقی تجربی از علم؛ جدایی دانش از ارزش و رویکرد حداقلی به دین. نتیجه‌گیری: ادلّة سروش در انکار علم دینی دارای اشکالات و چالشهای اساسی است.
 

کلیدواژه‌ها


-      برت، ادوین آرتور(۱۳۸۰). مبادی مابعدالطبیعی علوم نوین. ترجمة عبدالکریم سروش. تهران: بی‌جا

-      پیروزمند، علیرضا(بی‌تا). «چگونگی دستیابی به علم دینی». کد 139: http://isaq.ir/vdcgry9q4ak9w.pra.html

-      جوادی آملی، عبدالله(1390). منزلت عقل در هندسة معرفت دینی. قم: اسراء، چ پنجم.

-      جوادی آملی، عبدالله(1389). ویژگی فلسفه و نسبت آن با علوم. قم: اسراء، ش 5: ۲۰-7.

-      حسنی، حمیدرضا و همکاران(1390). «ملاحظاتی بر دیدگاه دکتر سروش در باب علم دینی». مجموعه مقالات علم دینی. قم: سبحان، چ پنجم.

-      خسروپناه، عبدالحسین(1393). در جستجوی علوم انسانی اسلامی. قم: نشر معارف.

-      خسروپناه، عبدالحسین(1392). کلام نوین اسلامی، ج 3. قم: تعلیم و تربیت اسلامی.

-      سروش، عبدالکریم(1373/الف). «آن که به نام بازرگان بود نه به صفت». کیان، ش 23.

-      سروش، عبدالکریم(1385/الف). «اسلام و علوم اجتماعی، نقدی بر دینی کردن علم». علم دینی؛ دیدگاهها و ملاحظات. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

-      سروش، عبدالکریم(۱۳۸۶). اوصاف پارسایان. تهران: صراط، چ نهم.

-      سروش، عبدالکریم(1373/ب). تفرّج صنع؛ گفتارهایی در اخلاق، صنعت و علم انسانی. تهران: صراط، چ سوم.

-      سروش، عبدالکریم(۱۳۸۵/ب). درسهایی در فلسفة علم‌الاجتماع: روش تفسیر در علوم اجتماعی. تهران: نی.

-      سروش، عبدالکریم(1389). «راز و ناز علوم انسانی». در: http://www.drsoroush.com/ Persian/By_DrSoroush/P-NWS-13890712-RazVaNazOloomEnsani.html

-      سروش، عبدالکریم(1388/الف). علم‌شناسی فلسفی گفتار‌هایی در فلسفه علوم تجربی. تهران: صراط، چ دوم.

-      سروش، عبدالکریم(1384). فربه‌تر از ایدئولوژی. تهران: صراط، چ هشتم.

-      سروش، عبدالکریم(1388/ب). مدارا و مدیریت. تهران: صراط.

-      مصباح یزدی، محمدتقی(1392). رابطة علم و دین. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).

-      مطهری، مرتضی(1391). مجموعه آثار(ج ۲۰): نظام حقوق زن در اسلام. تهران: صدرا، چ شصت و هشتم.

-      ملکیان، مصطفی(1379). «امکان و چگونگی علم دینی». حوزه و دانشگاه، ش 22.

-      ملکیان، مصطفی(1390). «پیش‌فرضهای بازسازی اسلامی علوم انسانی». مجموعه مقالات علم دینی؛ دیدگاهها و ملاحظات. قم: سبحان، چ پنجم.

-      میرباقری، محمدمهدی(1392/الف). «جریان‌شناسی تولیدی علوم انسانی اسلامی». مجموعه مقالات تحول در علوم انسانی. قم: فردا.

-      میرباقری، محمدمهدی(1387). گفتارهایی پیرامون تحول در علوم انسانی. قم: فرهنگستان علوم اسلامی.

-      میرباقری، محمدمهدی(1392/ب). گفتگوی علمی پیرامون مفهوم علم دینی. قم: فرهنگستان علوم اسلامی.

-      نصر، سید حسین(1383). «قرآن و حدیث به عنوان دو سرچشمة فلسفة اسلامی». مجموعه مقالات تاریخ فلسفه اسلامی، ج 1. تهران: حکمت.

-      نصر، سید حسین(1393). نیاز به علم مقدس. ترجمة حسن میانداری. قم: طه.

-      سوزنچی، حسین(۱۳۸۹). معنا، امکان و راهکارهای تحقق علم دینی. تهراان : پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

-      موحد ابطحی، محمد تقی(۱۳۹۱). بررسی دلایل مخالفت با علم دینی. مجله راهبرد فرهنگ. سال۵. شماره 20

-       مهدوی، محمد(۱۳۹۵). بررسی نقادانه دیدگاه مخالفان در ملاک تمایز علم دینی از علم غیر دینی. مجله اندیشه نوین دینی. سال ۱۲. شماره 47

-       جوادی آملی، عبدالله(۱۳۹۲). فلسفه الهی و محال بودن علم غیر دینی. مجله کتاب نقد. شماره 69

-       جوادی آملی، عبدالله(۱۳۸۶). شریعت در آینه معرفت. قم: اسراء.چ پنجم.

-      سروش، عبدالکریم(۱۳۶۵). تفرّج صنع؛ موضوع، روش، اعتبار، مسائل و مشکلات علوم انسانی. تهران: صراط.چ اول.

-      سروش، عبدالکریم(۱۳۶۰). تفرّج صنع؛ علوم انسانی در نظام دانشگاهی. تهران: صراط.چ اول.

-      Bert, Edwin Aurort (2001). The Metaphysical Foundations of Modern Science. Trans. By: Abdolkarim Soroush. Tehran: No Place.

-      Hasani, Hamid Reza & et al. (2011). "Observations on Dr Soroush's View of Religious Science". Proceedings of Religious Science. Fifth Edition. Qom: Sobhan.

-      Javadi Amoli, Abdullah (2010). The Characteristic of Philosophy and its Relation to Science. Qom: Asra, 5: 7-20.

-      Javadi Amoli, Abdullah (2007). Shariah in the mirror of knowledge (Shariat dar ayeneh marefat). Qom: Asra, 5 Th. Editions.

-      Javadi Amoli, Abdullah (2013). Theological Philosophy and impossibility of       none religious Science. Critics book magazine: ,N: 69.

-      Javadi Amoli, Abdullah (2011). The Place of Reason in Religious Knowledge. Fifth Edition. Qom: Asra.

-      Khosrowpanah, Abdul Hussein (2014). In Search of Islamic Human Sciences. Qom: Maaref.

-      Khosrowpanah, Abdul Hussein (2013). New Islamic Theology. Vol. 3. Qom: Islamic Talim Va Tarbiat Pub.

-      Mahdavi , mohammad (2016). "Critical analysis of opponent's opinions in distinguishing the Religious Science and none Religious Science". Quarterly Journal of modern Religious thought No. 47.

-      Malekian, Mostafa (2011). "The Assumptions of Islamizing Human Sciences". Qom: Sobhan.

-      Malekian, Mostafa (2000). "The Possibility of Religious Science". Quarterly Journal of the School, No. 22.

-      Mesbah Yazdi, Mohammad Taghi (2013). Relationship between Religion and Science. Qom: Publications of Imam Khomeini Institute of Education and Research.

-      Mir Bagheri, Mohammad Mehdi (2008). Discussions about Evolution in the Humanities. Qom: Academy of Islamic Sciences.

-      Mir Bagheri, Mohammad Mehdi (2013). Discussion about Religious Science. Qom: Islamic Sciences Academy.

-      Mir Bagheri, Mohammad Mehdi (2013). "Movements of Islamic Human Science". Qom: Tomorrow.

-      Motahari, Morteza (2012). The Law System of Woman in Islam, Vol. 20. Printing   Sixty-eight. Tehran: Sadra.

-      Movahhed abtahi, mohammad taghi (2011). "Analysis of Reasons for denial of religious science ". Quarterly Journal of culture strategy, No. 20.

-      Nasr, Seyyed Hossein (2004). "Qur'an and Hadith as Two Sources of Islamic Philosophy". In: Proceedings of the History of Islamic Philosophy. Vol. 1. Tehran: Hekmat.

-      Nasr, Seyyed Hossein (2014). The Need for Sacred Science. Pershian Translation by: Hassan Miandari. Qom: Taha.

-      Piroozmand, Alireza (Bita). "How to Achieve Religious Science". Code 139: http://isaq.ir/vdcgry9q4ak9w.pra.html

-      Soroush, Abdolkarim (2005). Fatter than Ideology. Eighth Edition. Tehran: Serat.

-      Soroush, Abdolkarim (1994). "He was Named Bazargan not to Adjectives". Kian Magazine, No. 23.

-      Soroush, Abdolkarim (2006). "Islam and Social Sciences…". Qom: Institute of Hawaii and University.

-      Soroush, Abdolkarim (2006). Lessons in Philosophy of Social Sciences. Tehran: Publishing Ney.

-      Soroush, Abdolkarim (2009). Philosophical Scienceology. Second Edition. Tehran: Serat.

-      Soroush, Abdolkarim (1994). Tafarruj-e Sun; Speeches in Ethics, Industry and Human Science. Third Edition. Tehran: Serat Cultural Institute.

-      Soroush, Abdolkarim (2007). The Properties of Puritans. Ninth Edition. Tehran: Serat.

-      Soroush, Abdolkarim (2010). "The Secret of Human Sciences". October http://www.drsoroush.com/Persian/By_DrSoroush/P-NWS-13890712-RazVaNazOloomEnsani.html.

-      Soroush, Abdolkarim (2009). Tolerance and Management. Tehran: Serat.

-      Soozanchi , hossein  (2010). "Meaning, possibility and methods to Achieve Religious Science". Tehran: social and cultural studies research school