گفتگوهای پدر و فرزند در قرآن از منظر رتوریک

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکترای تخصصی زبان و ادبیات عربی،علوم و تحقیقات تهران، دانشیار گروه عربی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

چکیده

اسلوب گفتگو در قرآن، یکی از بارزترین شیوه‌های بیان و روشی حکیمانه برای برقراری ارتباط و دعوت به اسلام و تبلیغ آن است. هر گفتگو به عنوان یک ترکیب زبانی، دارای ویژگی‌ها و اسرار بلاغی، لغوی و اسلوبی است که نیاز به واکاوی دارد. یکی از مصادیق گفتگوها، گفتگوی پدر و فرزند است. زیبایی‌های ادبی و بلاغی آنها به گونه‌ای است که هم واجد آثار تربیتی سازنده است و هم ایده و الگوی ادبی- بلاغی ارزنده‌ای دارد. هدف: هدف از این جستار، ارائۀ خوانشی زیباشناسانه از گفتگوی پدر و فرزند در قرآن بود. روش: پژوهش حاضر مطالعه‌ای کیفی است که به شیوة تحلیلی- توصیفی با تکیه بر روش استنطاقی انجام شده است. یافته‌ها: در گفتگوهای قرآنی، مسائل خداشناسی با استفاده از اطناب، مسائل تشریعی با اسلوب حکمی، اعمال ناپسند با کنایه و تعریض و مسئلة معاد با زبان استعاری بیان شده و گاهی اسلوب انشایی طلبی مدّ نظر بوده است. نتیجه‌گیری: در گفتگوهای قرآنی به طور کلی فرزندان با پدران خود با دید تعظیم و حفظ شأن و منزلت پدری که یک امر اخلاقی است و لو اینکه کافر باشند، صحبت می‌کنند؛ لذا وجود الفاظ عاطفیِ دال بر حفظ حرمت، تقریباً در همة موارد مشهود است که می‌تواند به عنوان الگوی رفتاری در جامعه بیشتر برجسته شود. در مواردی که پدران، فرزندان خود را خطاب قرار می‌دهند، باز الفاظ بیانگر محبت و عاطفه بر زبان جاری می‌شود، هر چند فرزند از گمراهان باشد.

کلیدواژه‌ها


-     قرآن کریم.

-       آلوسى، محمود بن عبدالله(1415 ق). روح‌المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. بیروت: دار الکتب العلمیه.

-     ابن عاشور، محمدطاهر(۱420 ق). تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور. بیروت: مؤسسه التاریخ العربی.

-     ابوحیان، محمد بن یوسف(1420 ق). البحر المحیط فى التفسیر. بیروت: دار الفکر.

-     السامرائی، فاضل صالح(2010 م). التعبیر القرآنی. عمان: دار عمّار، چ هفتم.

-     ایزدی، محمد(1387). رتوریک در رسانه­های جمعی. مجله رسانه­های دیداری شنیداری.ش6.

-     باقری، خسرو(1387). هویت علم دینی. سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد.

-     تفتازانی، سعد الدین(1421ق). المطول. تحقیق عبدالحمید هنداوی. بیروت: دار الکتب.

-     خطیب قزوینی (2010م). الایضاح فی علوم البلاغه. بیروت: دار الکتب العلمیه.

-     رجائی، محمدخلیل(1372). معالم البلاغه. شیراز:‌ دانشگاه شیراز.

-     زمخشرى، محمود بن عمر(1407 ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل. بیروت: دارالکتاب العربی.

-     شاه‌عبدالعظیمی، حسین(1363). تفسیر اثناعشری. قم: میقات.

-     شفیعی کدکنی، محمدرضا(1392). زبان شعر در نثر صوفیه. تهران: سخن.

-     صابونی، محمد علی(بی­تا). صفوة التفاسیر. قاهره: دار صابونی.

-     طبرسی، فضل بن حسن(1375). ترجمة تفسیر جوامع الجامع. مشهد: آستان قدس رضوى.

-     فخر رازى، محمد بن عمر(1420 ق). التفسیر الکبیر(مفاتیح الغیب). بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چ سوم.

-     فضل‌الله، محمدحسین(1379). «ضرورت گفت وگوی ادیان و مذاهب». هفت آسمان، ش 7.

-     قرطبی، محمد بن احمد (1940م). تفسیر القرطبی. قاهره: دار الکتاب العربی.

-     قیسی، ایوب جرجیس عطیه(2004). الاختیارت النحویه. اسکندریه: دار الایمان.

-     مکارم شیرازی، ناصر(بی‌تا). تفسیر نمونه. قم: مؤسسة تحقیقات و نشر معارف اهل بیت.

-     یاکوبسن، رومان(1993). النظریه الألسنیه. ترجمة فاطمه الطبال برکه. بیروت: مؤسسه الجامعیه للدراسات و النشر والتوزیع.

-       The Holy Quran.

-       Abu Hayyan, Muhammad bin Youssef (1420 Lunar). Al-Bahr al-Mihat al-Tafsir. Beirut: Dar al-Fakir.

-       Al-Samarrai, Fazel Saleh (2010). Al-Ta'bir al-Qurani. Oman: Dar Ammar, T. 7.

-       Alusi, Mahmoud ibn Abdullah (1415 Lunar). The Spirit of the Interpretation of the Holy Quran and al-Saba al-Muthani. Beirut: Dar al-Kutob al-Umayyah.

-       Bagheri, Khosrow (2008). The identity of religious science. Printing and Publishing Organization of the Ministry of Culture and Guidance.

-       Fakhr Razi, Muhammad ibn Omar (1420 Lunar). Tafsir al-Kabir (Mafatih Al-Gheyb). Beirut: Dar al-Ahiya al-Tharath al-Arabi, Print 3.

-       Fazlullah, Mohammad Hussein (2000). "The Necessity of Dialogue on Religions". Seven Heavens, No. 7.

-       Ibn Ashour, Muhammad Tahir (1420 Lunar). Tafsir al-Tahrir and al-Tannouir's Famous Commentary by Ibn al-Ashour. Beirut: Al-Arabi Institute of History.

-       Izadi, Mohammad (2008). Rhetoric in the Mass Media. Journal of Audio-Visual Media.sh6.

-       Jacobsen, Roman (1993). Al-Nusayri al-Lusani. Translation by Fatemeh Taleb Burke. Beirut: Al-Massei al-Lassar al-Wassir and al-Tawizi.

-       Khatib Qazvini (2010). Illustrations in the science of rhetoric. Beirut: Dar Al-Kitab Al-Almiyeh.

-       Makarem Shirazi, Nasser (Bita). Sample Commentary. Qom: Ahl al-Bayt Educational Research Institute.

-       Qaisi, Ayub Jergis Atiyah (2004). Al-Akhyatyar al-Nawawi. Alexandria: Dar al-Aiman.

-       Qurtubi, Muhammad ibn Ahmad (1940). Tafsir al-Qurtubi. Cairo: Dar Al-Kitab Al-Arabi.

-       Rajaee, Mohammad Khalil (1993). Moalem al-Balagheh. Shiraz University Press.

-       Sabuni, Mohammad Ali (Bita). Safvat ol Tafassir. Cairo: Soap Dar.

-       Shafiee Kadkani, Mohammad Reza (2013). The Language of Poetry in Sofia Prose. Tehran: Speech.

-       Tabarsi, Fazl ibn Hassan (1996). Translating of the Interpretation of Al-Jama'ah Communities. Mashhad: Astan Quds Razavi.

-       Taftazani, Saad al-Din (1421 Lunar). Al Motavval . Research by Abdul Hamid Hindawi. Beirut: Dar al-Kitab.

-       Zamakhshari, Mahmoud bin Omar (1407 Lunar). The Discovery of the Truthful Tanzil and Ayun al-Qawil in the Forms of Al-Tawil. Beirut: Al-Arab Book.