ملاحظاتی در باب تحول در علوم اجتماعی با تأکید بر بنیانهای تحلیل اقتصادی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری علوم اقتصادی ، استادیار دانشکده علوم انسانی دانشگاه شاهد

2 دکتری علوم اقتصادی ، استادیار دانشکده علوم انسانی دانشگاه شاهد.

چکیده

هدف: تحول در علوم اجتماعی، از جمله بسترهای تحول در ساخت اجتماعی جوامع است. تحقق جامعة اسلامی نیز متوقف بر تحول در علوم اجتماعی و ابتنای ساخت اجتماعی بر علومی اجتماعی برخاسته از مبانی اسلامی است؛ لذا امکان و چگونگی این تحول باید مورد مداقّه‏های علمی قرار گیرد. این مقاله با تمرکز بر حوزۀ مطالعات اقتصادی، دلایلی را برای موجّه بودن تحول در علم اقتصاد مبتنی بر آموزه‌های اسلامی ارائه داده است. روش: این مقاله با روش تحلیلی-توصیفی به ارائۀ ملاحظاتی دربارة تحول در علم اقتصاد پرداخته است. یافته‌ها: اعلام موضع صحیح و منطقی در باب تحول در علم اقتصاد، نیازمند سه ملاحظۀ مهم معرفت‌شناختی و روش‌شناختی است: 1. خاستگاه معرفت‏شناختی علوم اجتماعی مدرن؛ 2. کارکرد علم اقتصاد به عنوان یکی از علوم اجتماعی و نیز ماهیت فعالیت اقتصاددانان؛ 3. مبانی تحلیلهای اقتصادی متعارف و دوری از سطحی‏نگری در ارائة مطالعات منتسب به اقتصاد اسلامی. نتیجه‌گیری: با توجه به سه ملاحظۀ مذکور، می‌توان علم اقتصاد متعارف را دانش مبتنی بر قبول مبنایی اخلاقی برای حل تعارضات منافع تلقی کرد؛ لذا عرصه برای ورود ارزشها از مسیرهای مختلف به دستاوردهای علمی اقتصاددانان فراهم است. البته باید توجه داشت که تحول مدّ نظر در علم اقتصاد متعارف، در راستای تولید ایده‌ها و نظریات اقتصاد اسلامی، مستلزم دقتهایی است تا در این تحول مبنایی دچار خطاهای بنیادین معرفت‏شناختی و روش‏شناختی نشویم.

کلیدواژه‌ها


-      جوادی آملی، ع.(۱۳۸۶). منزلت عقل در هندسة معرفت دینی. تحقیق و تنظیم: احمد واعظی. قم: اسراء.

-      حیدری، م.؛ س. فراهانی‏فرد، ن. شایان‏نژاد و ا. کریمی امین‏آبادی(۱۳۹۵). «بهینه‏سازی رفتار اقتصادی افراد با توجه به اخلاق متأثر از اعتقاد به معاد». پژوهشهای اقتصادی، سال شانزدهم، ش ۴: ۱۶۷-۱۴۹.

-      خامنه‏ای، س.ع.(۱۳۸۴/الف). «بیانات در دیدار اساتید و دانشجویان دانشگاه امام صادق(ع)». در: http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3328

-      خامنه‏ای، س.ع.(۱۳۸۴/ب). «بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان استان کرمان». در: http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3290

-      خامنه‏ای، س.ع.(۱۳۹۱). «بیانات در دیدار جوانان استان خراسان شمالی». در: http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=21252

-      درخشان، م.(1391). «بومی‏سازی اقتصادی و اقتصاد اسلامی: ملاحظاتی در رویکردهای تطبیقی و مبنایی». پژوهشهای اقتصادی ایران، سال هفدهم، ش 52: ۷۱-33.

-      سهیلی، ک.؛ م. نظرپور و س.م. حسینیان(۱۳۸۹). «بررسی اصول موضوعة رفتار مصرف‏کننده در اقتصاد اسلامی و اقتصاد متعارف». مطالعات اقتصاد اسلامی، سال دوم، ش ۲: ۱۲۴-۹۹.

-      شومپیتر، جی.(۱۳۹۱). «علم و ایدئولوژی». در: دانیل هاوسمن(ویراستار). فلسفة اقتصاد: مروری بر ادبیات(۳۳۹-۳۶۴). ترجمة سیدحسین رضوی‏پور. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

-      عزتی، م.(۱۳۸۲). «اثر ایمان مذهبی بر رفتار مصرف‏کننده». اقتصاد اسلامی، سال سوم، ش ۱۱: ۳۴-۱۱.

-      فریدمن، ام.(۱۳۹۱). «روش‏شناسی اقتصاد اثباتی». در: دانیل هاوسمن(ویراستار). فلسفة اقتصاد: مروری بر ادبیات(۲۴۵-۲۹۷). ترجمة سیدحسین رضوی‏پور. تهران: دانشگاه امام صادق(ع).

-      فنائی اشکوری، م.(1388). «نگاهی گذرا به نقش اسلام در تمدن غربی». معرفت، سال هجدهم، ش 140: 13-34.

-       Backhouse, R.E. & S.G. Medema (2009). “Retrospectives: On The Definition of Economics”. The Journal of Economic Perspectives, Vol. 23, No. 1: 221-234.

-       Boulding, K.E. (1969). "Economics as a Moral Science". The American Economic Review, 59(1): 1-12. In: https://doi.org/10.2307/1811088

-       Derakhshan, M. (2012). “Economic Indigenization and Islamic Economics: Remarks on Comparative and Foundational Approaches”. Iranian Journal of Economic Research, 17(52): 33-71. Retrieved from: http://ijer.atu.ac.ir/article_2786.html

-       Ezzati, M. (2004). "Effects of Religious Belief on Behavior of Consumer". Islamic Economics, 3(11): 11-34.

-       Fanaei Ashkevari, M. (2009). "Negahi Gozara be Naqshe Eslam Dar Tamadone qarb". Marefat, No. 140: 13-34.

-       Friedman, M. (2012). "The Methodology of Positive Economics". In: D.M. Hausman (Ed.). The Philosophy of Economics: An Anthology (245-297). Translated by H. Razavipour. Tehran: Imam Sadiq University

-       Haidari, M.R.; S. Farahanifard, N. Shaian Nejad & E. Karimi Aminabadi (2016). “Optimizing the Economic Behavior of Muslims Based On the Ethics of Belief in the Hereafter”. QJER, 16(4): 149-167.

-       Javadi Amoli, A. (2007). The Role of the Intellect in the Geometry of Religious Knowledge. Qom: Asra. 99-124.

-       Kant, I. (1963). "What is Enlightenment?" (1784). In: L.W. Beck (Ed.). The Library of Liberal arts. On History (1st ed.: 202-208). Indianapolis, In: Bobbs-Merrill.

-       Khamenei, S.A. (2005). Retrieved from: http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3328

-       Khamenei, S.A (2012). Retrieved from: http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=21252

-       Khamenei, S.A (2005). Retrieved from: http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=32

-       Khamenei, S.A. (2011). Retrieved from: http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=16912

-       Root, M. (1993). Philosophy of Social Science: The Methods, Ideals, and Politics of Social Inquiry. Oxford, England, Cambridge, Mass: Blackwell Publishing Ltd.

-   Schumpeter, J. (2012). "Science and Ideology". In: D.M. Hausman (Ed.). The Philosophy of Economics: An Anthology (339-364). Translated by H. Razavipour. Tehran: Imam Sadiq University.

-       Varoufakis, Y. (1998). Foundations of Economics: A Beginner's Companion. London: Routledge.

-       Weber, M. (1949). The Methodology of the Social Sciences. Translated and Edited by Edward A. Shils and Henry A. Finch. Glencoe: Free Press.