آیا فنّاوری از لحاظ ارزشی جهت دارد؟

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکترای مدرسی معارف اسلامی، ازدانشگاه معارف اسلامی قم .استادیار گروه معارف دانشگاه صنعتی اصفهان

چکیده

هدف:هدف از نگارش این مقاله، پاسخ به این پرسش مهم بود که آیا فنّاوری ابزاری خنثی است یا جهت و بار ارزشی و اخلاقی دارد. روش: روش نگارش مقاله، تحلیل اسنادی است. برای پاسخ، ضمن ارائة تعریف مختار از فنّاوری و جهت‌داری، با ذکر چهار دلیل از طرفداران خنثی بودن فنّاوری(ابزارگرایان) و نقد ادلّة آنان(مثل پیت، مطهری، رحیم‌پور) به ادلّة طرفداران جهت‌دار بودن فنّاوری با شش گرایش متفاوت پرداخته شده است(مثل‌هایدگر، فینبرگ، نصر، پستمن، گلشنی، آیدی، وندپول، کروز، سروش و...). سپس ادلّة کسانی مثل ذات‌گرایان و تعیّن‌گرایان را جبری و افراطی دانسته و در نهایت، با پذیرش سخن طرفداران تأثیر علوم پیشینی و فرهنگ در فنّاوری و پذیرش مشروط نظریة «وساطت فنّاوری» و «طرح کاربرد» فنّاوری، به موضعی میانه و معتدل می‌رسد. یافته‌ها و نتیجه‌گیری: نویسنده هم افراط ذات‌گرایان را رد می‌کند و هم تفریط ابزارگرایان را و خود موضعی اصلاحی در بین آن دو اتخاذ می‌کند.

کلیدواژه‌ها


-     آهنی، امینه زهرا و سهیلا بورقانی فراهانی(1395). «چالشهای اخلاقی در حوزه فنّاوری». اخلاق در علوم و فنّاوری، سال یازدهم، ش 2.

-     آیدی، دن(1391). «آیدی، فنومنولوژی و تکنولوژی؛ فلسفة تکنولوژی هایدگر». ترجمة شاپور اعتماد. فرهنگ، وی‍ژة پدیدارشناسی، ش 11.

-     ابراهیمی دینانی، غلامحسین(1370). قواعد کلی فلسفی در فلسفة اسلامی، ج 1. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

-     باربور، ایان(1363). علم و دین. ترجمه بهاءالدین خرمشاهی. تهران: مرکز نشردانشگاهی.

-     برنشتاین، ریچارد(1373). «تکنولوژی و منش اخلاقی». ترجمه یوسف‌علی اباذری. ارغنون، سال چهارم، ش 1.

-     پستمن، نیل(1375). تکنوپولی. ترجمة صادق طباطبایی. تهران: سروش.

-     پستمن، نیل(1386). زندگی در عیش، مردن در خوشی. ترجمة صادق طباطبایی. تهران: اطلاعات، چ پنجم.

-     تقوی، مصطفی(1391). بررسی امکان‌پذیری و چگونگی تحقق نظام علم و تکنولوژی مبتنی بر دین. پایان‌نامه دکتری، گروه فلسفه علم. تهران: دانشگاه صنعتی شریف.

-     حسنی، حمیدرضا و همکاران(1386). علم دینی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

-     حسین‌پور، حسام(1395). بررسی نقش اخلاقی مصنوعات تکنیکی بر اساس نظریة ارزشبار بودن تکنولوژی. پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد، گروه فلسفة علم. تهران: دانشگاه صنعتی شریف.

-     خسروپناه، عبدالحسین(1393). در جستجوی علوم انسانی اسلامی. قم: دفتر نشر معارف.

-       خلیلی، مهدی(1397). «آیا مصنوعات فنّاورانه می‌توانند خوب یا بد باشند؟». سیاست علم و فنّاوری، سال دهم، ش ۳: ۲۹-17.

-     خوشنویس، یاسر(1397). «نگاهی به دیدگاه لانگدن وینر دربارة بی‌طرفی تکنولوژی». علوم صدرا، ش 24: 49-47.

-     زیباکلام، سعید(1386). «تعلقات و تقویم دین علم». در: علم دینی. سید حمیدرضا حسنی و همکاران. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

-     سبزواری، ملا هادی(1348). شرح منظومه منطق. تهران: ناصری.

-     سروش، الهه(1397). «پساپدیدارشناسی دن آیدی». صدرا، ش 24: ۴۱-35.

-     سروش، عبدالکریم(1380). تفرّج صنع. تهران: صراط، چ پنجم.

-     شریف‌زاده، رحمان و غلامحسین مقدم حیدری(۱۳۹۴). «خروج از دوگانگی تکنولوژی خودمختار و تکنولوژی به مثابة وسیلة صرف بر اساس دیدگاه برونو لاتور». فلسفة علم، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال پنجم، ش ۱: 51-29.

-     کاجی،حسین(1392)،فلسفه تکنولوژی دون آیدی:پاسخی به دترمینیسم تکنولوزیک،تهران:هرمس.

-     کاپالدی، نیکلاس(1390). فلسفة علم. ترجمة علی حقی. تهران: سروش.

-     گلشنی، مهدی(1377). از علم سکولار تا علم دین. تهران: پژوهشگاه علوم اسلامی و مطالعات فرهنگی.

-     گلشنی، مهدی(1398). علم و دین در جهان‌بینی توحیدی. تهران: دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی.

-     گلیس، دانالد(1380). فلسفة علم در قرن بیستم. ترجمة حسن میانداری. تهران: سمت.

-     لیدمن، جیمز(1390). فلسفة علم. ترجمه حسین کرمی. تهران: حکمت.

-     محمدی، بیوک و ناهید نوید حکمت(1392). «بررسی واکنشهای ایرانیان به عناصر فرهنگ غرب». غرب‌شناسی بنیادی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال چهارم، ش ۱: ۱۱۱-81.

-     مطهری، مرتضی(1374). اسلام و مقتضیات زمان، جلد دوم. تهران: صدرا، چ دهم.

-     مطیع، حسین(1395). رابطة دین و فنّاوری. قم: دفتر نشر معارف.

-     نصر، سید حسین(1389). تکنولوژی و چالشهای فرارو. زیر نظر داود رجبی‌نیا. قم: مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما.

-       Ahani, Amineh Zahra & Soheila Boorghani Farahani (2016). “Moral Challenges in Science and Technology”. The Eleventh year, No. 2.

-       Aidi, Doon (2012). “Aidi, Phenomenology and Technology, Heidegger Technologic Philosophy”. Translated by Shapoor Etemad. Culture, the Special for Phenomenology, No. 11.

-       Barboor, Eian (1984). Science and Religion. Translated by Bahaoldin Khoramshahi. Tehran: The Center of University Publication.

-       Berneshtine, Richard (1994). "Technology and Morality". Yoosefali Abazari. Arghanoon, the fourth year, No. 1.

-       Ebrahimi Dinani, Gholamhosein (1991). The General Philosophic Rules in Islamic Philosophy, Vol. 1. Tehran: Cultural Study and Research Institiute.

-       Feenberg Andrew (2009). "Critical Theory of Technology". In: A Companion to the Phylosoply of Technology. Edited by J.k Bolsen, S.A. Pederson & V.F. Hendricks, Blackwell Publishing Ltd. West Sussen. P. 146-153.

-       Feenberg, Andrew (1999). Questhning Technology. Rontledge, London and Newyork.

-       Feenberg, Andrew (2005). "Critial Theory of Technology an Overview". Tailoring Biotechnoloy, Vol. 1, Issue 1: 47-64.

-           Feenberg. Andrew (2010). Between Reason and Eperience: Essaj in Technology and Modernity the Mit Press. Combridge, Massachusetts, London.

-       Glis, Danald (2001). Science Philosophy in the 20th Century. Translated by Hossein Miandari. Tehran.

-       Golshani Mahdi (2019). Science and Technology in Monotheistic Worldview. Tehran: Khajenasir University Publication.

-       Golshani, Mahdi (1998). From Secular Science to Religious Science. Tehran: Cultural Studies and Islamic Science Institute.

-       Gorge, Susan (2006). Religion and Technology in the 21 st Centary. Australia University of South Australia.

-       Hasani, Hamidreaza & et al. (2007). Religious Science. Qom: The Institute of University and Hawzah.

-       Hosseinpoor, Hesam (2016). Investigating the Ethical Role of Technical Artifacts Based on the Theory of Value of Technology. Master Thesis of Sharif University, the Science Philosophic Group, Tehran

-       Kaji , Hussein (2013) philosophy of Don Ihde technology .Tehran:Hermes.

-       Kapaldi, Nicolas (2011). Science Philosophy. Translated by Ali Haqi. Tehran: Soroosh.

-       Khalili, Mahdi (2-18). “Can Technological Artifacts be Good or Bad?”. The Science and Technology Policy, the Tenth year, No. 3: 17-29.

-       Khoshnevis, Yaser (2018). “Take a Look at Langden Wiener's View of Technology Neutrality”. Sadra Professional Magazine of Islamic Human Science, No. 24: 47-49.

-       Khosropanah, Abdolhossein (2014). Looking for Islamic Human Science. Qom: Maaref Publication Office.

-       Lidman, James (2011). Science Philosophy. Translated by Hossein Karami. Tehran: Hekmat.

-       Mohammadi, Biook & Nahid Navid Hekmat (2013). “The Study of Iranian Reaction to Western Culture Elements”. Fundamental Western Studies Magazine, Cultural Studies and Human Science Institute, the Forth year, No. 1: 81-111.

-       Motahari Morteza (1995). Islam and the Requirements of the Time. Second Volume. Tenth Publication, Sadra Publication, Tehran.

-       Motie, Hossein (2016). The Relation between Religion and Science. Qom: Maaref Publication.

-       Nasr, Seyyed Hossein (2010). Technology and the Challenges. Under Supervision of Davood Rajabinia. Qom: the Cener of Islamic Researches of IRIB.

-       Pitt, J.C. (2014). "Guns Don't kill, People Kill: Vames in and or Around Technologies". In: The Moral Statue of Technical Arfacrs (P. 98-101). Springer Netherlands.

-       Postaman Neel (2007). Live Lively and Die in Happiness. Translated by Sadeq Tabatabie. the fifth Publication, Etelaat Publication, Tehran.

-       Postaman, Neel (1995). Technopoly. Translated by Sadeq Tabatabie. Tehran: Soroosh.

-       Sabzevari, Mola Hadi (1969). Description of Logic System. Tehran: Naseri Publication.

-       Sharifzadeh, Rahman & Gholamhossein Heidari Moqadam (2015). “Exit from the Dichotomy of Autonomous Technology and Technology as a Mere Means Based on the Bruno Lator View”. Science Philosophy, Cultural Studies and Human Science Institute, the Fifth year, No. 1: 29-51.

-       Soroosh, Elaheh (2018). “Post-Phenomenology of Doon Aidi”. Sadra Professional Magazine of Islamic Human Science, No 24: 35-41.

-       Soroush, Abdolkarim (2001). Tafarruj-e Sun; Speeches in Ethics, Industry and Human   Science. Fifth Edition. Tehran: Serat Cultural Institute.

-       Taghavi, Mostafa (2012). The Study of Feasibility and Fruition of Religon-Based Science and Technology. PhD. Thesis of Sharif University, the Science Philosophy Group, Tehran.

-           Vermaas, P.; P. Kroes, P. Vandopoell, M. Franssen & W. Houkes (2011). "Aphilosphy of Technology from Technical Art Efacs, to Socion Technical System". Synthesis Lecturson Engineers, Technology and Society (1-6):1-134.

-       Zibakalam, Saeed (2007). "Belongings and Reinforcing the Religious Science Quoted". In: Seyyed Hamidreza Hasani & et al. Science of Religion. Qom: The Institute of Hawzah and University.