دلایل مرتضی مطهری دربارۀ معناداری علم اجتماعی اسلامی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

مربی و عضو هیئت ‌علمی ‌پژوهشگاه ‌فرهنگ‌‌و‌اندیشۀ اسلامی. دانشجوی دکتری رشتۀ مدیریت راهبردی دانش

چکیده

هدف: هدف از نگارش این مقاله، بازسازی و صورت‌بندی دلایل مرتضی مطهری دربارۀ معناداری علم اجتماعی اسلامی بود. بر این اساس، هم نظر اثباتی و مستقل وی بیان شده است و هم گفته‌های نفی‌ای و انتقادی دیگران پاسخ داده شده‌اند. روش: گردآوری داده‌های این مقاله، متن‌مدار بود و در مرحلۀ تحلیل داده‌ها نیز روش استنباطی و استنتاجی مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی به کار گرفته شد. یافته‌ها: نقدهای مرتضی مطهری به بی‌معناانگاری علم اجتماعی اسلامی عبارتند از: اکثری‌انگاری مضمونهای اجتماعی اسلام، متداخل‌انگاری غایت‌ اسلام با علم اجتماعی، همساز‌انگاری منطق معرفتی اسلام با علم اجتماعی، عدم نسبی‌انگاری معرفت اسلامی و آمیخته‌انگاری تعلیل اسلامی با علم اجتماعی. نتیجه‌گیری: اولاً، علم اجتماعی اسلامی از لحاظ نقلی و درون‌دینی، موجّه است و اسلام دارای چنین پیوندی با علم اجتماعی است؛ ثانیاً، از لحاظ عقلی و برون‌دینی نیز مانع ابطال‌کننده‌ای در برابر معقولیت علم اجتماعی اسلامی وجود ندارد؛ ثالثاً، علم اجتماعی اسلامی افزون بر امکان و معناداری، ضروری و بایسته است و ما باید در پی نظریه‌پردازی دربارۀ آن باشیم.

کلیدواژه‌ها


-      قرآن کریم. ترجمۀ محمدمهدی فولادوند.

-      نهج‌البلاغه. م‍ح‍م‍دب‍ن‌‌ح‍س‍ی‍ن ش‍ری‍ف ال‍رض‍ی(1391). ترجمۀ سید جعفر شهیدی. تهران: علمی‌وفرهنگی.

-      آربلاستر، آنتونی(1388). ظهور و سقوط لیبرالیسم غرب. ترجمة عباس مخبر. تهران: مرکز.

-      آئوری، رابرت(1385). معرفت‌شناسی. ترجمة علی‌اکبر احمدی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ‌و‌اندیشة اسلامی.

-      بنتون، تد و یان کرایب(1391). فلسفة علوم اجتماعی. ترجمة شهناز مسمی‌پرست و محمود متّحد. تهران: آگه.

-      پاتنم، هیلری(1385). دوگانگی واقعیت/ ارزش. ترجمة فریدون فاطمی. تهران: مرکز.

-      پتریک، مسترسن(1389). الحاد و ازخودبیگانگی. ترجمۀ ابراهیم موسوی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

-      تریگ، راجر(1385). عقلانیت و ایمان. ترجمة حسن قنبری. قم: پژوهشگاه علوم‌وفرهنگ اسلامی.

- دامیکو، روبرت(1392). تاریخی‌گرایی و شناخت. ترجمة ابوالفضل رجبی. تهران: نقش جهان.

-      ژیلسون، اتین(1374). خدا و فلسفه. ترجمة شهرام پازوکی. تهران: حقیقت.

-      سروش، عبدالکریم(1386). ادب قدرت، ادب عدالت. تهران: صراط.

-      سروش، عبدالکریم(1385). «اسلاموعلوماجتماعی: نقدیبردینیکردنعلم». علمدینی: دیدگاههاوملاحظات. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

-      سروش، عبدالکریم(1378). بسط تجربۀ نبوی. تهران: صراط.

-      سروش، عبدالکریم(1372). فربه‌تر از ایدئولوژی. تهران: صراط.

-      سروش، عبدالکریم(1373). ق‍ب‍ض‌ و ب‍س‍ط ت‍ئ‍وری‍ک‌ ش‍ری‍ع‍ت‌: ن‍ظری‍ۀ‌ ت‍ک‍ام‍ل‌ م‍ع‍رف‍ت‌ دی‍ن‍ی‌. تهران: صراط.

-      سروش، عبدالکریم(1376). مدارا و مدیریت. تهران: صراط.

-      شارون، جوئل(1386). ده پرسش از دیدگاه جامعه‌شناسی. ترجمة منوچهر صبوری. تهران: نی.

-      م‍ج‍ت‍ه‍د ش‍ب‍س‍ت‍ری‌، م‍ح‍م‍د(1375). ه‍رم‍ن‍وت‍ی‍ک‌، ک‍ت‍اب‌ و س‍ن‍ّت‌: ف‍رای‍ن‍د ت‍ف‍س‍ی‍ر. ت‍ه‍ران‌: طرح‌ ن‍و.

-      مطهری، مرتضی(1395/الف).آیندۀ انقلاب اسلامی ایران. تهران: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1393/الف).اصول فلسفه و روش رئالیسم، ۲ جلد. تهران: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1394/الف).امامت و رهبری در اسلام‏. تهران: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1395/ب).بررسی اجمالی نهضتهای اسلامی در صد سالة اخیر. تهران: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1394/ب).حماسۀ حسینی، ج 1. تهران: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1394/ج).ختم نبوّت. تهران: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1395/ج).خدا در اندیشة انسان. تهران: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1395/د).خدا در زندگی انسان. تهران: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1393/ب).سیری در نهج‌البلاغه. تهران: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1394/د).شش مقاله. تهران: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1396).شناخت از نظر قرآن، ج 1. تهران: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1393/ج).علل گرایش به مادی‌گری. تهران: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1394/هـ).فلسفۀ تاریخ، ج 1. تهران: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1395/هـ).قیام و انقلاب مهدی از دیدگاه فلسفة تاریخ. تهران: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1394/و).کلیات علوم اسلامی. تهران: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1393/د).مقالات فلسفی. تهران: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1392).مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی، ۶ جلد. تهران: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1393/هـ)نظام حقوق زن در اسلام. تهران: صدرا.

-      مطهری، مرتضی(1393/و).نظری به نظام اقتصادی اسلام. تهران: صدرا.

-      ملکیان، مصطفی(1381). راهی به رهایی: جستارهایی در باب عقلانیت و معنویت. تهران: نگاه معاصر.

-      وبر، ماکس(1390). دانشمند و سیاستمدار. ترجمة احمد نقیب‌زاده. تهران: علم.

-       The Holy Quran. Translated by Mohammad Mahdi Foladvand.

-       Nahj Al-Balagheh. Mohammad bin Hassien Sharif Al-Razi (2012). Translated by Seyyed Jafar Shahidi. Tehran: Academic and Cultural.

-       Arbloster, Anthony (2009). The Rise and Fall of Western Liberalism. Translated by Abbas Mokhber. Tehran: markaz .

-       Auri, Robert (2006). Epistemology. Translated by Ali Akbar Ahmadi. Tehran: Cultural Research and Islamic Thought.

-       Benton, Ted & Jan Crib (2012). Philosophy of Social Sciences. Translated by Shahnaz Messimparast and Mahmoud Matehad. Tehran: Agah.

-       Damiko, Robert (2013). Historicalism and Cognition. Translated by Abolfazl Rajabi. Tehran: Naqsh-e Jahan.

-       Jillson, Etienne (1995). God and Philosophy. Translated by Shahram Pazouki. Tehran: The haghighat .

-       Malekian, Mustafa (2002). A Way to Emancipation: A Search for Rationality and Spirituality. Tehran: neghahe - moaser.

-       Mojtahed Shabestari, Mohammed (1996). Hermeneutics, Book and Synthesis: Effective Freemasonry. Tehran: Tarh-e No.

-       Motahhari, Morteza (2014). A Look at the Economic System of Islam. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, Morteza (2013). An Introduction to Islamic Worldview. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, Morteza (2014). Causes of Materialism. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, Morteza (2015). End of Prophecy. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, Morteza (2015). General of Islamic Sciences. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, Morteza (2016). God in Human Life. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, Morteza (2016). God in Human Thought. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, Morteza (2015). Hamas of Hosseini. Vol. 1. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, Morteza (2015). Imamate and Leadership in Islam. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, Morteza (2016). Mehdi Uprising and Revolution from the Philosophical Perspective of History. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, Morteza (2016). Overview of the Islamic Movement in the Recent Hundred Years. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, Morteza (2014). Philosophical Papers. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, Morteza (2015). Philosophy of History. Vol. 1. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, Morteza (2014). Principles of the Philosophy and Method of Realism. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, Morteza (2017). Recognition from the Viewpoint of the Koran; C.1. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, Morteza (2014). Siri in Nahj al-Balagha. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, Morteza (2015). Six Articles. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, Morteza (2016). The Future of the Islamic Revolution of Iran. Tehran: Sadra.

-       Motahhari, Morteza (2014). Women's Legal System in Islam. Tehran: Sadra.

-       Petrik, Masterson (2010). Atheism and Alienation. Translated by Ibrahim Mousavi. Qom: Islamic Studies Institute.

-       Putnam, Hillary (2006). Duality of Reality/ Value. Translated by Fereydoon Fatemi. Tehran: Center.

-       Soroush, Abdulkarim (1993). Beyond Ideology. Tehran: Serat.

-       Soroush, Abdulkarim (1999). Expansion of Prophetic Experience. Tehran: Serat.

-       Soroush, Abdulkarim )2006). "Islam and the Social Sciences: A Critique of the Religion of Science". Religious Science: Views and Considerations. Qom: Area and University Research.

-       Soroush, Abdulkarim (2007). Power Literature, Justice Literature. Tehran: Serat.

-       Soroush, Abdulkarim (1994). Theoretical Contraction and Expansion of Religion. Tehran: Serat.

-       Soroush, Abdulkarim (1997). Tolerance and Management. Tehran: Serat.

-       Sharon, Joel (2007). Ten Questions from a Sociological Perspective. Translated by Manouchehr Sabouri. Tehran: Ney.

-       Trigg, Roger (2006). Rationality and Faith. Translated by Hassan Ghanbari. Qom: Islamic Studies Institute.

-       Weber, Max (2011). Scientist and Politician. Translated by Ahmad Naqibzadeh. Tehran: Elm.