پیشگیری و درمان حسد با تکیه بر منابع اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری فقه و اصول، استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه ارومیه

2 دکتری روان‌شناسی تربیتی، استادیار گروه روان‌شناسی، موسسه امام خمینی(ره) قم.

3 دانشجوی کارشناسی ارشد اخلاق اسلامی، دانشگاه معارف اسلامی و دانش‌آموخته سطح سه حوزه علمیه قم.

چکیده

هدف: از تحقیق حاضر، معرفی راهکارهای پیشگیری و درمان حسد از منظر اسلام بود. روش: تحقیق، توصیفی- تحلیلی بود. در این پژوهش که از نوع تحقیقات کاربردی است، با استفاده از قرآن کریم، تفاسیر و کتب روایی، راهکارهایی برای پیشگیری و درمان حسد شناسایی شد و پس از عنوان‌دهی، دسته‌بندی و تجزیه و تحلیل شد. تفکیک راهکارهای درونی و بیرونی و نیز ارائه راهکارهای شناختی، عاطفی و رفتاری(طبق الگوی نظریه الیس) از ابتکارات این تحقیق است. برای این منظور، راهکارها به دو دسته درونی و بیرونی تقسیم شد. یافتهها: با توجه به آیات و روایات، در خصوص راهکارهای درونی، شش راهکار شناختی، سه راهکار عاطفی و هفت راهکار رفتاری و در زمینه راهکارهای بیرونی، چهار راهکار خانوادگی و سه راهکار اجتماعی برای پیشگیری و درمان شناسایی و معرفی شد. نتیجهگیری: بینش صحیح نسبت به خدا و جهان هستی و نیز آموزه‌های دینی همچون: تقوا، توکل، صبر، دعا و ... نقش مهمی در کاهش و درمان حسد دارند. البته با توجه به اینکه راههای پیشگیری و درمان در بیشتر موارد همپوشانی داشتند، از این رو، پیشگیری و درمان از هم تفکیک نشده است.

کلیدواژه‌ها


-      قرآن کریم. ترجمه ناصر مکارم شیرازی.
-      نهج‌البلاغه. نسخه معجم، ترجمه محمد دشتی.
-      ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید( 1418 ق). شرح نهج‌البلاغه. بیروت: دارالکتب العلمیه.
-      ابن بابویه قمی(شیخ صدوق)، محمد بن علی(1413 ق). من لا یحضره الفقیه. تحقیق علی‌اکبر غفاری. قم: مؤسسه النشر الاسلامی، چ دوم.
-      ابن شعبه حرّانی، ابومحمد(1385). تحف‌العقول. ترجمه صادق حسن‌زاده. قم: آل علی، چ پنجم.
-      ابن منظور، محمد بن مکرم(1414 ق). لسان‌العرب. بیروت: دار صادر، چ سوم.
-      ایلینگورث، رونالد استانلی( 1382). کودک و مدرسه. ترجمه شکوه نوابی‌نژاد. تهران: رشد، چ چهارم.
-      بحرانی، سیدهاشم(1419 ق). البرهان فی تفسیر القرآن، ج 8. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات.
-      پهلوان، حمید(1383). حسادت، زمینه‌های رشد و راههای جلوگیری از آن. تهران: مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما.
-      پیشوایی، مهدی(1381). سیره پیشوایان. مقدمه جعفر سبحانی. قم: مؤسسه امام صادق، چ سیزدهم.
-      تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد(1346). غرر الحکم و درر الکلم. تنظیم سید جلال‌الدین ارموی. تهران: دانشگاه تهران.
-      جلال‌الدین السیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌بکر( 1352 ق). الجامع الصغیر من حدیث البشیر النذیر. تحقیق و نگارش محمد محی‌الدین عبدالحمید. مصر: مکتبه التجاریه الکبری.
-      حرّ ‌عاملی، محمد بن حسن(1412 ق). وسائل الشیعه. قم: آل البیت.
-      حسام‌الدین هندی، علی المتقی(1397 ق). کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال. تصحیح صفوه السقا. بیروت: مکتبه التراث الاسلامی.
-      دیلمی، حسن بن محمد(1372). ارشاد القلوب. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
-      ذوفقاری، شهاب‌الدین؛ زکیه نجاریان و بتول نجاریان، بتول(1393). «راهکارهای درمان حسادت از دیدگاه اسلام و روان‌شناسی». معرفت، سال بیست و سوم، ش ۲۰۵: ۱۱۴-۹۹.
-      راغب اصفهانی، حسین بن محمد(1416 ق). المفردات فی غریب القرآن. تحقیق صفوان عدنان داوودی. بیروت: دارالشامیه.
-      سروش، محمدعلی(1385). شعله‌های سرد. قم: دارالحدیث.
-      سعدی، مصلح‌الدین(1342). کلیات سعدی. مقدمه عباس اقبال. تهران: اقبال.
-      شعاری‌نژاد، علی اکبر(1385). روان‌شناسی رشد. تهران: اطلاعات، چ هفدهم.
-      صحیفه سجادیه. ترجمه و چاپ آستان قدس رضوی.
-      صدر، سید رضا(1378). حسد. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، چ دوم.
-      صفورایی، محمدمهدی(1379). حسادت، زمینه‌های رشد و راههای جلوگیری از آن. معرفت، سال نهم، ش 38.
-      طباطبایی، محمدحسین(1393 ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: اسلامی، چ سوم.
-      طبرسی، فضل بن حسن(1406 ق)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالمعرفه.
-      علم‌الهدی، سید محمدحسین(1394). «تحلیل روش قرآن کریم در درمان حسد». پژوهشنامه اخلاق، سال هشتم، ش 27: ۸۲-۶۷.
-      غزالی، ابوحامد محمد بن محمد(1406 ق). احیاء علوم‌الدین، ج 3. بیروت: دارالکتب العلمیه.
-      فیض کاشانی، ملا محسن(بی‌تا). محجّة البیضاء فی تهذیب الاحیاء، ج 5. قم: اسلامی، چ دوم.
-      قمی، شیخ عباس(1368). کلیات مفاتیح الجنان. ترجمه مهدی الهی قمشه‌ای. تهران: علمی.
-      کلینی، محمدبن یعقوب(1381 ق). الکافی. تصحیح و تعلیق علی‌اکبر غفاری. تهران: مکتبة الصدوق، چ دوم.
-      کویلیام، سوزان(1386). مثبت‌اندیشی و مثبت‌گرایی. ترجمه فرید براتی سده و افسانه صادقی. تهران: جوانه رشد.
-      گورنیه، بئاتریس و اگنس روسو( 1384). غلبه بر حسادت. ترجمه فروزان تجویدی. تهران: جیحون.
-      ماسن و پاول، هنری(1370). رشد و شخصیت کودک. ترجمه مهشید یاسایی. تهران: مرکز.
-      مجلسی، محمدباقر(1403 ق). بحارالانوار. بیروت: موسسه الوفاء، چ دوم.
-      محمدی، سید کاظم و محمد دشتی(1369). المعجم المفهرس لالفاظ نهج‌البلاغه. قم: امام علی، چ دوم. 
-      مفید، محمد بن محمد(1412 ق). امالی. تصحیح حسین استاد ولی و علی اکبر غفاری. قم: موسسه النشر الاسلامی.
-      مکارم شیرازی، ناصر و همکاران(1378). اخلاق در قرآن، ج 2. قم: مدرسه امام علی(ع).
-      نراقی، محمدمهدی(1383 ق). جامع‌السعادات. تعلیق و تصحیح سید محمد کلانتر، ج 2. نجف: مطبعة النجف، چ سوم.
-      نوری طبرسی، حسین(1408 ق). مستدرک الوسائل. قم: آل البیت.
-      ولی‌زاده، ابوالقاسم(1390). تحلیل روان‌شناختی آیات و روایات مربوط به حسد. پایان‌نامه سطح 4 (دکتری). قم: مرکز مدیریت حوزه های علمیه.
-      الهی، بهرام(1379). طب روح. تهران: جیحون.
-      الیس، آلبرت و رابرت آلن هارپر(1387). زندگی عاقلانه. ترجمه مهرداد فیروزبخت. تهران: رشد.
-      الیس، آلبرت؛ مایکل آبرامس و لیدیا دنگلجی(1385). هنر و علم عاقلانه خوردن. ترجمه مهرداد فیروزبخت. تهران: رسا.
 
-       Alam al-Huda, Seyyed Mohammad Hossein (2015), "Analysis of the Holy Quran's Method in Treating Jealousy", Quarterly Journal of Ethics Research, Vol. 8, No. 27, pp. 67-82.
-       Al-Ghazali, Abu Hamid Muhammad ibn Muhammad (1985), Revival of the Sciences of Religion, vol. 3, Ch. 1, Beirut: Dar al-Kitab al-Alamiya.
-       Bahrani, Seyyed Hashem (1998), Al-Burhan Fi Tafsir Al-Quran, vol. 8, Ch. 1, Beirut: Al-A'lami Institute for Press.
-       Deylami, Hassan Ibn Mohammad (1993), Guidance of the Hearts, Qom: Islamic Publications Office.
-       Dojan, K. & P.V. Robert (2001). "Managing Envy and Jealousy in the Workplace". Compensation and benefits review, Vol. 33. Issue 2. Mar.1: 57-64.
-       Elahi, Bahram (2000), Spiritual Medicine, Tehran: Jeyhun.
-       Ellis, Albert and Alan Harper, Robert (2008), Wise Life, translated by Mehrdad Firoozbakht, Tehran: Roshd.
-       Ellis, Albert, Abrams, Michael and Dangleji, Lydia (2006), The Art and Wisdom of eating wisely, translated by Mehrdad Firoozbakht, Tehran: Rasa.
-       Faiz Kashani, Mullah Mohsen (Beita), Al-Bayda Al-Fida in Tahdhib Al-Ahya, Vol. 5, Ch 2, Qom: Islamic Publications.
-       Gornie, Beatrice and Rousseau, Agnes (2005), Overcoming Jealousy, translated by Forouzan Tajvidi, Tehran: Jeyhun.
-       Harr-e-Ameli, Muhammad ibn Hassan (1991), Shiite means, Ch 1, Qom: Al-Bayt.
-       Hurlock, E.B. (1978). Child Dvelopment. 6Thed, McGraw Hill.
-       Hurlouk, E.B. (1959). Developmental Psychology. 2nded. McGraw Hill.
-       Ibn Abi al-Hadid, Abdul Hamid (1997), Sharh Nahj al-Balaghah, Beirut: Dar al-Kitab al-Alamiya.
-       Ibn Babawiyyah Qomi (Sheikh Saduq), Muhammad ibn Ali (1992), Man La Yahdhra al-Faqih, research by Ali Akbar Ghaffari, Ch 2, Qom: Islamic Publishing Institute.
-       Ibn Hussam al-Din al-Hindi, Ali al-Muttaqi (1976), Kanz al-Amal fi Sunan al-Aqwal wa al-Af'al; Correction of Safwa Al-Saqqa, Beirut: School of Islamic Heritage.
-       Ibn Manzoor, Muhammad ibn Makram (1993), Language of the Arabs, Ch 3, Beirut: Dar Sader.
-       Ibn Shuba Harrani, Abu Muhammad (2006), Tahf al-Aqool, translated by Sadegh Hassanzadeh, Ch 5, Qom: Al Ali.
-       Ilingworth, Ronald Stanley (2003), Child and School; Translated by Shokooh Nawabinejad, Ch 4, Tehran: Roshd.
-       Jalal al-Din al-Suyuti, Abd al-Rahman ibn Abi Bakr (1921), Al-Jame 'al-Saghir min Hadith al-Bashir al-Nazir; Research and writing by Mohammad Mohi-ud-Din Abdul Hamid, Egypt: Al-Kubra Al-Kubra School.
-       Klini, Mohammad Ibn Yaqub (1960), Al-Kafi; Correction and Commentary by Ali Akbar Ghaffari, Ch 2, Tehran: Al-Sadough School.
-       Majlisi, Mohammad Baqir (1982), Bihar Al-Anwar, Ch 2, Beirut: Al-Wafa Institute.
-       Makarem Shirazi, Nasser et al. (1999), Ethics in the Quran, Vol. 2, Ch. 1, Qom: Imam Ali School.
-       Mason and Powell, Henry (1991), Child Development and Personality, translated by Mahshid Yasai, Tehran: Markaz Publishing.
-       Mofid, Mohammad Ibn Mohammad (1991), Amali, edited by Hussein Ustad Vali and Ali Akbar Ghaffari, Qom: Islamic Publishing Institute
-       Mohammadi, Seyyed Kazem and Dashti, Mohammad (1990), Al-Mujam Al-Mufahres in the Words of Nahj al-Balaghah, Ch 2, Qom: Imam Ali Publishing.
-       Nahj al-Balaghah, dictionary version, translated by Mohammad Dashti
-       Naraghi, Mohammad Mehdi (1962), Jame 'al-Saadat, Commentary and Correction of Sayyid Muhammad Kalantar, vol. 2, Ch 3, Najaf: Al-Najaf Press.
-       Nouri Tabarsi, Hussein (1987), Mustadrak al-Wasa'il, Ch 1, Qom: Al-Bayt.
-       Pahlavan, Hamid (2004); Jealousy, the grounds for growth and ways to prevent it, Ch 1, Tehran: Islamic Research Center of Radio and Television.
-       Pishvaei, Mehdi (2002), Sira Pishvaian, with an introduction by Jafar Sobhani, Ch 13, Qom: Imam Sadegh Institute (AS).
-       Qomi, Sheikh Abbas (1989), General Keys of Keys of Al-Jannan, translated by Mehdi Elahi Ghomshei, Tehran: Scientific
-       Quilliam, Susan (2007), Positive Thinking and Positivism; Translated by Farid Barati Sedeh and Afsaneh Sadeghi, Tehran: Javaneh Roshd.
-       Ragheb Isfahani, Hussein Ibn Muhammad (1995), Al-Mufradat Fi Gharib Al-Quran, Safwan Adnan Davoodi's research, Beirut: Dar Al-Shamiya.
-       Saadi, Mosleh al-Din (1963), Saadi's generalities, with an introduction by Abbas Iqbal, Tehran: Iqbal.
-       Sadr, Seyed Reza (1999), Jealousy, Ch 2, Qom: Advertising Office.
-       Safouraei, Mohammad Mehdi (2000), Journal of Jealousy, Growth Fields and Ways to Prevent It, Maaref Monthly, Ninth Year, No. 38.
-       Sahifa Sajjadieh, translated and published by Astan Quds Razavi
-       Salovey, P. & J. Rodin (1988). "Coping with envy and jealousy". Journal of social.
-        Salovey, P. (1991). The Psychology of Jealousy and Envy.
-       Shaari Nejad, Ali Akbar (2006), Psychology of Growth, Ch 17, Tehran: Information.
-       Soroush, Mohammad Ali (2006), Cold Flames, Qom: Dar al-Hadith.
-       Tabarsi, Fadl Ibn Hassan (1985), Majma 'al-Bayan fi Tafsir al-Quran, Ch 1, Beirut: Dar al-Ma'rifah.
-       Tabatabai, Mohammad Hussein (1972), Al-Mizan Fi Tafsir Al-Quran, Ch 3, Qom: Islamic Publications.
-       Tamimi Amadi, Abdul Wahed bin Mohammad (1967), Gharr al-Hakam wa Darr al-Kalam, edited by Seyyed Jalaluddin Ermavi, Ch 1, Tehran: University of Tehran.
-       The Holy Quran, translated by Nasser Makarem Shirazi
-       Valizadeh, Abolghasem (2011), Psychological analysis of verses and narrations related to jealousy, Level 4 dissertation (PhD), Qom: Seminary Management Center.
-       Zofaghari, Shahabuddin, Najarian, Zakia and Najarian, Batool (2014), "Strategies for Treating Jealousy from the Perspective of Islam and Psychology", Maaref Monthly, Vol. 23, No. 205, pp. 99-114.