چارچوب مفهومی منش هدایتگر اخلاقی متقاعدکننده؛ ارائه نظریه داده‌بنیاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری فلسفه و کلام اسلامی، استادیار گروه اخلاق و منابع اسلامی، دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری مدرسی معارف با گرایش اخلاق اسلامی، دانشگاه تهران

چکیده

هدف: مطلوب هر «هدایتگری اخلاقی»، این هدف است که مخاطب، آن ‌را بپذیرد؛ به گونه‌ای که «نگرش» یا «رفتار» او را تغییر دهد. یکی از عوامل متقاعدگری مخاطب، شخص هدایتگر است. این پژوهش کیفی به ‌دنبال شناسایی و تحلیل علمی ابعاد منش هدایتگر اخلاقی متقاعدکننده در جامعه کنونی بود. روش: این تحقیق از نوع کیفی است و به روش داده‌بنیاد با رویکرد دینی صورت پذیرفت. منابع داده‌ها عبارت بودند از قرآن، روایات و مصاحبه؛ که در سه مرحله کدگذاری شده و یافته‌های آن در نهایت، مدل پارادایمی منش هدایتگر اخلاقی متقاعدگر با رویکرد دینی را تبیین کردند. یافته‌ها: هدایتگری متقاعدگر، یک رابطه یاورانه مبتنی بر زمینه دوگانه خردمندی- قدرتمندی است؛ «مقوله مرکزی» منش هدایتگر متقاعدگر، اخلاق یاورانه است که شامل مقوله‌های مهرورزی، انصاف، خوش خلقی و صداقت می‌شود. همچنین توان دوگانه هدایتگر در خردمندی و قدرتمندی به عنوان «زمینه» تأثیرگذار بر فرایند متقاعدگری به عنوان «راهبرد» است و ساختار و محتوای ارتباط آنها به عنوان «شرایط میانجی» عمل می‌کنند و به «پیامد» اقناع مخاطب می‌انجامد. نتیجه‌گیری: منش هدایتگر اخلاقی با متقاعدسازی مخاطب ارتباط دارد و شکل‌دهی آن در چارچوب مفهومی ارائه شده، زمینه‌ساز تقویت نیروی انسانی هدایتگری در جامعه خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


-      قرآن کریم.
-      آذربایجانی ، مسعود و همکاران(1382). روان‌شناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی. تهران: سمت.
-      ابن اشعث، محمد بن محمد(بی‌تا). الجعفریات(الأشعثیات). تهران: مکتبة النینوى الحدیثة.
-      ابن فارس، احمد(بی‌تا). معجم مقاییس اللغه. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
-      استراوس، آنسلم و جولیت کوربین(1387). اصول روش تحقیق کیفی؛ نظریه مبنایی، رویّه‌ها و شیوه‌ها. ترجمه بیوک محمدی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، چ دوم.
-      پراتکانیس، آنتونی و الیوت ارونسون(1384). استفاده و سوءاستفاده‌های روزمره از اقناع. ترجمه کاووس سیدامامی و محمدصادق عباسی. تهران: سروش.
-      جامع‌الاحادیث؛ نرم‌افزار نسخه 3.5 (کافی، التهذیب، من لایحضره الفقیه، امالی صدوق، امالی طوسی، محاسن برقی، جعفریات، وسائل الشیعه، تحف العقول، غررالحکم، نهج‌البلاغه، مجموعه ورام).
-      حاجی‌پور، حسین و سید محمدجواد حسینی(١٣٩٢). قرآن و مبانی گفت وگو. قم: فرهنگ اهل بیت.
-      حکیم‌آرا، محمدعلی(1384). ارتباط متقاعدگرانه و تبلیغ. تهران: سمت.
-      خزاعی، زهرا(1383). مبانی نظری و عملی پژوهش. تهران: رشد.
-      خزاعی، زهرا(1389). اخلاق فضیلت. تهران: حکمت.
-      دانایی‌فرد، حسن و سید مجتبی امامی(1386). استراتژی‌های پژوهش کیفی: تأملی بر نظریه‌پردازی داده‌بنیاد. اندیشه مدیریت، سال اول، ش ۲: ۷۶-69.
-      دهخدا، علی‌اکبر(1385). لغت­نامه. به کوشش غلامرضا ستوده و دیگران. تهران: دانشگاه تهران.
-      رازقی، علیرضا(1395). بررسی تحلیلی مبانی نظری نوعدوستی به عنوان یک هدف تربیتی. پایان‌نامه دکتری دانشگاه شهید چمران اهواز.
-      سورین، ورنر و جیمز تانکارد(1384). نظریه‌های ارتباطات. ترجمه علیرضا دهقان. تهران: دانشگاه تهران.
-      شاکر، محمدکاظم و حسین حاجی‌پور(١٣٩١). «بازتعریف اقناع اندیشه مخاطب‌ از‌ منظر‌ قرآن کریم». پژوهشنامه قرآن‌ کریم‌، ش ١٥‌.
-      شبر، عبدالله(1374). الاخلاق. قم: مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه.
-      طباطبایی، محمدحسین(1390). المیزان فی تفسیرالقرآن. بیروت: جامعه اعلمی للمطبوعات.
-      عالم‌زاده نوری، محمد(1392). نقش مربی در تربیت اخلاقی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
-      کارولین سی. مورف و اوزلم ایدوک(1392). روان‎شناسی شخصیت: یافته‌های موجود، رهیافتهای نوین، چشم‌انداز آینده. ترجمه عطاءالله محمدی. تهران: کتاب ارجمند.
-      کیا، علی‌اصغر و رحمان سعیدی(١٣٩١). مبانی ارتباط، تبلیغ و اقناع. تهران: ایران، چ دوم.
-      لربینگر، اتو(1376). ارتباطات اقناعی. ترجمه علی رستمی. تهران: مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامه ای صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران.
-      مایرز، دیوید (1392). روان‌شناسی اجتماعی. ترجمه حمید شمسی‌پور. تهران: کتاب ارجمند.
-      محسنیان راد، محسن(1392). ارتباط شناسی. تهران: سروش، چ چهاردهم.
-      مصطفوی، حسن(1385). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: مرکز نشر آثار علامه مصطفوی.
-      هارجی، اون و همکاران(1393). مهارتهای اجتماعی در روابط میان‌فردی. ترجمه خشایار بیگی و مهرداد فیروزبخت. تهران: رشد.
-      هملین، سونیا(1392). چگونه حرف بزنیم که به ما گوش بدهند. ترجمه مهدی قراچه‌داغی. تهران: قطره.
-      هیوم، دیوید(1388). جستاری در باب اصول اخلاق. ترجمه محمد داودی. تهران: مرکز.
-      الیاسی، محمدحسین(1388). مبانی نظری و عملی اقناع و مجاب‌سازی. مطالعات راهبردی بسیج، ش 45.
 
-        The Holy Quran
-       Alamzadeh Nouri, Mohammad, (2013) The role of educator in moral education, Qom, Institute of Islamic Sciences and Culture
-       Azarbayjani, Masoud et al., (2003) Social Psychology with an Attitude Towards Islamic Resources, Tehran, Samt
-       Baker, S. Martinson, D. (2001), The TARES Test: Five Principlesfor Ethical Persuasion; Journal of Mass Media Ethics, 16(2&3): 148–175
-       Bein,Steve, (2013) Compassion and Moral Guidance, niversity of Hawaii Press
-       Caroline C. Murphy, Ozlem Idok, (2013), Personality Psychology: Existing Findings, New Approaches, Future Perspectives, translated by Ataullah Mohammadi, Tehran, Arjmand Book
-       Comprehensive Hadith Software; Version 3.5 (Kafi books, Al-Tahdhib, Man la yahzoroh of Alfaqih, , Amali Saduq, Amali Tusi, Mahasen barqi , Jafariat, Vasael Al-shia, Tohaf Al aoqhool , Ghorar al-Hekam, Nahj al-Balaghah, Varam collection)
-       Danaeifard, Hassan. Emami, Seyed Mojtaba. (2007). Qualitative Research Strategies: A Reflection on Database Theory. Management Thought, First Year, Second Issue - fall and winter. P-P 69 -76
-       Dehkhoda, Ali Akbar, (2006) Dehkhoda Dictionary, by Gholamreza Sotoudeh et al., Tehran, University of Tehran
-       Ebn Ash'ath, Muhammad ibn Muhammad, Al-Jafariyat (Al-Ash'athiyat), Tehran, Al-Anwi Al-Hadith School
-       Ebn Fars, Ahmad, Dictionary of Comparative Language, Qom, Islamic School
-       Eliassy, Mohammad Hossein, (2009), Theoretical and practical foundations of persuasion and persuasion, Basij Strategic Studies, p. 45
-       Hajipour, Hossein and Hosseini, Seyed Mohammad Javad, (2013), Quran and the Basics of Dialogue, Qom, Ahlul Bayt Culture
-       Hakim Ara, Mohammad Ali, (2005) Convincing Relationship and Propaganda, Tehran, Samt
-       Hamlin, Sonia (2013) How to talk to listen to us, translated by Mehdi Qaracheh Daghi, Tehran, Qatreh
-       Hargie Owen et al. (2014) Social Skills in Interpersonal Relationships, translated by Khashayar Beigi and Mehrdad Firoozbakht, Tehran, Roshd
-       Holt, Janet, Tony Longt, 1999, Moral guidance, moral philosophy, and moral issues in practice, Nurse Education Today, Volume 19, Issue 3, Pages 246-249
-       Hume, David, (2009) A Research on the Principles of Ethics, translated by Mohammad Davoodi, Tehran, Center
-       Khazaei, Zahra (2004), Theoretical and Practical Foundations of Research, Tehran, Roshd
-       Khazaei, Zahra (2010) The Ethics of Virtue, Tehran, Wisdom
-       Kia, Ali Asghar and Saeedi, Rahman (2012), Fundamentals of Communication, Propaganda and Persuasion, Tehran, Iran Publications, Second Edition
-       Lerbinger, Otto (1996). Persuasive Communication, translated by Ali Rostami, Tehran: Research, Study and Program Measurement Center of the Islamic Republic of Iran Radio and Television
-       Mohsenian Rad, Mohsen, (2013), Communication Studies, Tehran, Soroush, Fourteenth Edition
-       Mostafavi, Hassan, (2006) Research on the Words of the Holy Quran, Tehran, Allameh Mostafavi Publishing Center
-       Myers, David (2013), Social Psychology, translated by Hamid Shamsipoor, Tehran, Arjmand Book
-       Petty, R. E. & Cacioppo, J. T. (1986). Communication and persuasion: Central and peripheral routes to attitude change. New York: Springer-Verlag
-       Pratkanis, Anthony and Aronson Elliott, (2005), Daily Use and Abuse of Persuasion, translated by Kavous Seydamami and Mohammad Sadegh Abbasi, Tehran, Soroush
-       Razaghi, Alireza, (2016) Analytical study of theoretical foundations of altruism as an educational goal, PhD thesis of Shahid Chamran University of Ahvaz
-       Shabar, Abdullah (1995) Al-Akhlaq, Qom, Al-Ghadir Center for Islamic Studies
-       Shaker, Mohammad Kazem and Hajipour, Hossein, (2012), "Defining the persuasion of the audience's thought from the perspective of the Holy Quran", Holy Quran Research Journal, Vol.15
-       Sorin, Werner and James Tankard (2005), Theories of Communication, translated by Alireza Dehghan, Tehran, University of Tehran
-       Strauss, Anselm and Corbin, Juliet (2008) Principles of Qualitative Research Method; Basic Theory, Procedures and Methods, translated by Buick Mohammadi, Tehran, Institute of Humanities and Cultural Studies, Second Edition
-       Tabatabai, Mohammad Hussein (2011) Al-Mizan Fi Tafsir Al-Quran, Beirut, Scientific Society for the Press
-       Taylor, Sh. E. & et al (2001). Social Psychology, New Jersey, Prentice Hal