ایمان به مثابه مفسّر تجربۀ زیبایی در عرفان علامه طباطبایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تهران، گرایش فلسفه متعالیه.

2 استادیار علوم قرآنی دانشگاه ادیان و مذاهب.

3 دکتری حکمت هنرهای دینی، دانشگاه ادیان و مذاهب(نویسنده مسئول)/ نشانی: تهران؛ اتویان نیایش، دانشگاه صداوسیما. نمابر: 02122014651/ Email: ali_motamedi110@yahoo.com

چکیده

ایمان از مقولۀ معرفت است و می‌توان آن را اوج تجربۀ مؤمنانه محسوب کرد. از سویی، تجربۀ زیباشناختی، نیرومندترین تجربۀ زیستی است که زندگی آدمی را معنادار و پویا می‌سازد. یکی از سؤالات مطرح در این باب، این است که تجربیات زیبایی‌شناختی چه رابطه‌ای با تجربیات مؤمنانه دارند. هدف: مقالۀ حاضر، به این پرسش در قلمرو عرفان علامه طباطبایی با روش نظری(توصیفی- تحلیلی) پاسخ داده است. روش: روش تحقیق در این مقاله، اسنادی و با توجه به فرضیۀ اتخاذ شده، در زمرۀ تحقیقات توصیفی(غیر آزمایشی) است. تکنیک کار به روش نظری(توصیفی-تحلیلی) و گردآوری اطلاعات به شیوۀ کتابخانه‌ای صورت گرفته است. یافته‌ها: این مقاله با واکاوی روابط سه‌گانۀ زیبایی، ایمان و عرفان شروع می‌شود و نسبت آنها را در نحوۀ تفکر و اندیشیدن انسان و وسعت دنیای او می‌یابد. نتیجه‌گیری: تجربۀ زیبایی، پرتویی از تجلی حقیقت است در ساحت خیال؛ اما امر زیبا، در افقی بالاتر از تجربۀ زیبایی، تنها با دل‌آگاهی یافت می‌شود که از مقولۀ ایمان و معرفت است. ایمان در نظر علامه، برآمده از محبت به خداست و تجربه‌های زیباشناختی هم با جذبه‌ای هم‌سنخ با محبت همراه‌اند. پس برای رابطۀ ایمان و امر زیبا، باید به واکاوی معنای محبت پرداخت. اما امر زیبا محدود به محسوسات نیست، بلکه حقیقت زیبایی امری معقول است؛ وانگهی، همان زیبایی محسوس هم از باطنی برخورداراست که باید آن را کشف کرد.

کلیدواژه‌ها


-       قرآن کریم.
-       آونر، زایس(1363). زیبایی‌شناسی علمی و مقوله‌های هنری. ترجمۀ شایان فریدون. تهران: بامداد.
-       افلاطون(1380). دورۀ آثار افلاطون. ترجمۀ محمدحسن لطفی. تهران: خوارزمی.
-       ترنس استیس، والتر(1381). فلسفۀ هگل. تهران: ع‍لمی و ف‍ره‍ن‍گ‍ی.
-       حر عاملی، محمدحسین(1371). الجواهر السنی. ترجمۀ زین‌العابدین کاظمی. تهران: دهقان.
-       شیپاچف، استیوان(1395). «مسائل زیبایی‌شناسی». چهارمین کنفرانس سراسری توسعه محوری مهندسی عمران، برق و مکانیک ایران.
-       طباطبایی، سید محمدحسین(۱۳۶۸). اصول فلسفه و روش رئالیسم. تهران: صدرا.
-       طباطبایی، سید محمدحسین(۱۳۷۴). ترجمه تفسیر المیزان. ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی (وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم)، چ پنجم.
-       طباطبایی، سید محمدحسین(بی‌تا/ب). رسایل العلامه الطباطبایی. قم: باقیات.
-       طباطبایی، سید محمدحسین(1423 ق). طریق عرفان(ترجمه رساله الولایه). ترجمۀ صادق حسن‌زاده. [بی‌جا]: بخشایش.
-       طباطبایی، سید محمدحسین(بی‌تا/الف). نهایت الحکمه. قم: النشر الاسلامی التابعه لجماعه المدرسین.
-       عبادیان محمود(1386). «هگل زیبا: تأملی در آرای زیبایی‌شناسانۀ هگل». خردنامۀ همشهری، س 20.
-       عبده، مصطفی(1999 م). المدخل الی فلسفه الجمال. [بی‌جا]: مدبولی.
-       فهیمی‌فر، اصغر(1383). «خاستگاههای هنر در دین: نظریه‌های فلسفی شهید مطهری در باب هنر». سایت نور، ش 11.
-       کانت، ایمانوئل(1397). نقد قوۀ حکم. ترجمۀ عبدالکریم رشیدیان. تهران: نی.
-       کروچه، بندتو(1388). کلیات زیبایی‌شناسی. تهران: علمی و فرهنگی.
-       گات، بریس و مک آیور لویس(1391) دومینیک. دانشنامه زیبایی‌شناسی. تهران:  فرهنگستان هنر.
-       گروتر، یورگ(1397). زیبایی‌شناسی در معماری. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
-       گلدمن، آلن(1385). زیبایی‌شناسی. ترجمۀ روح‌الله عطایی. تهران: رواق هنر و اندیشه.
-       گلیک، جیمز(1384). تئوری نظم در آشفتگی. ترجمۀ مسعود نیازمند و محسن قدمی. تهران: سیمای جوان.
-       مددپور، محمد(1390). آشنایی با آرای متفکران دربارۀ هنر. تهران: سورۀ مهر.
-       مددپور، محمد(1393). تجلیات حکمت معنوی در هنر اسلامی. تهران: بین‌الملل.
-       مطهری، مرتضی(1361). ده گفتار. تهران: صدرا.
-       مطهری، مرتضی(1367). فلسفۀ اخلاق. تهران: صدرا.
-       مفید، محمد بن محمد(1416 ق). الارشاد. قم: آل البیت لاحیاء التراث.
-       هاسپرز و اسکراتن(1393). فلسفۀ هنر و زیبایی‌شناسی. تهران: دانشگاه تهران.
-        Holy Quran.
-        Abdo, Mustafa (1999). Introduction to the philosophy of beauty. [n.p.]: Madbouly.   
-        Avner, Zeiss (1984). Scientific aesthetics and artistic categories. Translated by Shayan Fereydoun. Tehran: Bamdad  .
-        Croce, Bandto (1388). Generalities of Aesthetics. Tehran: Scientific and cultural.
-        Ebadian Mahmoud (1386). "Beautiful Hegel: A Reflection on Hegel's Aesthetic Opinions." Hamshahri,.    
-        Fahimifar, Asghar (2004). "Origins of Art in Religion: Shahid Motahari's  Philosophical Theories on Art". Site Noor, N:11   
-        Kant, Immanuel (2018). Criticism of the power of judgment. Translated by Abdul Karim Rashidian. Tehran: Ney.
-        Gat, Bryce and McIver Lewis (2012) Dominic. Encyclopedia of Aesthetics. Tehran: Academy of Arts.
-        Grotter, (2018). Aesthetics in architecture. Tehran: Shahid Beheshti University.
-        Goldman, Allen (2006). Aesthetics. Translated by Ruhollah Atai. Tehran: Art and Thought Porch.
-        Glick, James (2005). Theory of order in turbulence. Translated by Massoud Niazmand and Mohsen Ghadami. Tehran: simaye javan
-        Hore ameli( 1992) . aljavaher al sonni .( Sunni jewelry) Translated by Zina Al-Abedin Kazemi. Tehran: Dehghan
-        Hospers, John and Scratten (2014). Philosophy of Art and Aesthetics. Tehran: University of Tehran.
-        Shipachev, Stevan (2015). "Aesthetic issues". Fourth National Conference on Development of Civil, Electrical and Mechanical Engineering of Iran.
-        Plato (1380). The works of Plato. Translated by Mohammad Hassan Lotfi. Tehran: Kharazmi.
-        Madadpour, Mohammad (2011). Familiarity with the opinions of thinkers about art. Tehran: Surah Mehr.
-        Madadpour, Mohammad (2014). Manifestations of spiritual wisdom in Islamic art. Tehran: International.
-        Motahari, Morteza (1982). Ten speeches. Tehran: Sadra.
-        Motahari, Morteza (1988). Philosophy of ethics. Tehran: Sadra.
-        Mufid, Muhammad bin Muhammad (1995). Al ershad. Qom: Aal al-Bayt for the Revival of Heritage
-        Tabatabai, Seyed Mohammad Hossein (1989). Principles of Philosophy and Method of Realism. Tehran: Sadra.
-        Tabatabai, Seyed Mohammad Hossein (1995). Translation of Tafsir Al-Mizan. Translated by Seyed Mohammad Baqer Mousavi Hamedani, ghom: Islamic publication office
-        Tabatabai, Seyed Mohammad Hussein (n.d.). Rasael al-Allameh al-Tabatabai. Qom: baghiat
-        Tabatabai, Sayyid Muhammad Hussein (2002). Through mysticism (translation of resalat alvelayah) Translated by sadegh  hasanzadeh,
-        Tabatabai, Sayyid Muhammad Hussein (n.d.). nahayatol hekmah. Qom: Islamic Publishing for the Teachers Association.
-        Terence Stacey, Walter (2002). Hegel's philosophy. Tehran: Scientific and Cultural.