نقش و تأثیر بندگی الهی در نظام توزیع عادلانه از دیدگاه قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری مدرسی معارف اسلامی، گرایش مبانی نظری اسلام، استادیارگروه الهیات و معارف اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال(نویسنده مسئول)/ نشانی: تبریز؛ خ آزادی. دانشگاه هنر اسلامی / نمابر: 02177009848/ Email: asgharrajabi021@gmail.com.

2 دکتری فلسفۀ غرب، دانشیارگروه معارف اسلامی دانشگاه علامه طباطبائی.

3 دکتری علوم سیاسی، مسائل ایران، استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین- پیشوا و قرچک.

چکیده

 یکی از مهم‌ترین مباحث در نظامهای اقتصادی، نحوۀ توزیع ثروت در میان افراد جامعه است. نظامهای اقتصادی متناسب با مبانی خود، اغلب سعی کرده‌اند سازوکارهایی را برای توزیع ثروت معرفی کنند. نظام اقتصادی اسلام(که نظامی عدالت‌محور است) بر مبنای بندگی الهی به ارائۀ سازوکار و راهکارهایی برای توزیع ثروت میان افراد جامعه پرداخته است. هدف: بر این اساس، پژوهش حاضر در پی پاسخ به این پرسش بود که بندگی الهی چه نقش و تأثیری در توزیع عادلانۀ ثروت از دیدگاه قرآن پیشنهاد می‌دهد؟ روش: این پژوهش با روش تحلیلی- تفسیری انجام شد. یافته‌ها: نظام اقتصادی اسلام با توجه به بندگی الهی به ارائۀ سازوکار توزیع عادلانه مبتنی بر سه اصل(کار و تلاش، مالکیت، حد کفایت و نیاز) . همچنین راهکارهایی از دیدگاه قرآن می‌پردازد تا انسان به اهداف الهی خود در بعد مادی و معنوی نایل شود. نتیجه‌گیری: توزیع ثروت در نظام اقتصادی اسلام در قبل و بعد از تولید، بر اساس معیار کار و مالکیت از یک سو و حد کفایت و نیاز از سوی دیگر، تأمین‌کنندۀ عدالت است.

کلیدواژه‌ها


-       قرآن کریم.
-       نهج‌البلاغه.
-       امام خمینی، سید روح‌الله(1391). اسرار الصلوه(پرواز در ملکوت). ترجمۀ سید احمد فهری زنجانی. قم: فیض کاشانی.
-       جوادی آملی، عبدالله(1387). نسبت دین و دنیا. تحقیق تنظیم: علیرضا روغنی موفق. قم: اسراء.
-       خلیلیان، محمدجمال(1384). شاخصهای توسعۀ اقتصادی از دیدگاه اسلام. قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی.
-       خورشید، احمد(1374). مطالعاتی در اقتصاد اسلامی. ترجمۀ محمدجواد مهدوی. تهران:آستان قدس رضوی.
-       دادگر، یدالله و تیمور رحمانی(1380). مبانی و اصول اقتصاد. تهران: دفتر تبلیغات اسلامی.
-       دفتر همکاری حوزه و دانشگاه(1371). مبانی اقتصاد اسلامی. تهران: سمت.
-       رازی شاصفی، فخرالدین محمد(1411 ق). التفسیر الکبیر. بیروت: دارالمکتب الاسلامیه.
-       راغب اصفهانی، حسین(1416 ق). مفردات الفاظ قرآن. بیروت: دارالقلم.
-       رجایی، سید محمدکاظم(1386). معجم موضوعی آیات اقتصادی قرآن. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چ دوم.
-       رستم‌نژاد، مهدی(1387). «قرآن و نظام توزیع ثروت». قرآن و علم، ش 2: 150-135.
-       زمخشری، محمود بن عمر(1415 ق). الکشاف. قم: البلاغه.
-       سبحانی، جعفر(1379). مفاهیم القرآن. قم: مؤسسه امام صادق.
-       سرخسی(1387). المبسوط. مصر: دارالسعادت.
-       شاطبی(1341 ق). الموافقات. مصر: السلیقه.
-       شوقی فنجری، محمد(1402 ق). الاسلام و عداله توزیع. مجموعه ندوه الاقتصاد الاسلامی.
-       صدر، سید محمدباقر(1387). اقتصادنا. قم: دارالفکر.
-       طباطبایی، محمدحسین(1377). تفسیر المیزان. ترجمۀ محمدباقر موسوی. قم: دفتر نشر اسلامی.
-       طریحی، فخرالدین(1375). مجمع البحرین. تحقیق سید احمد حسینی. قم: کتابفروشی مرتضوی.
-       طوسی، ابوجعفر محمدبن حسن(1409 ق). التبیان فی تفسیر القرآن. تحقیق احمد حبیب قصیر العاملی. قم: مکتب اعلام الاسلامی.
-       عمید زنجانی، عباسعلی(1386). القواعد. تهران: سمت.
-       قرطبی، ابوعبدالله محمد(1401 ق). الجامع لاحکام القرآن. قاهره: دارالنشر.
-       ماوردی(1996 م). الاحکام السلطانیه. قاهره: مصطفی الجلسی.
-       محسنی، سید علی‌اکبر(1388). معیشت در زندگی دینی. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیه.
-             محمودی گلپایگانی، سید محمد(1385). «عدالت اجتماعی در نظام اقتصادی اسلام و لیبرالیسم». پژوهشهای دینی، ش 5.
-       مطهری، مرتضی(1374). مجموعه آثار. قم: صدرا.
-       مکارم شیرازی، ناصر و همکاران(1382). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
-       نصر، سید حسین(1386). اسلام سنّتی در دنیای متجدد. ترجمۀ محمد صالحی. تهران: سهروردی.
-       یزدی، سید محمدکاظم(1358). العروه الوثقی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
-       Quran.
-       Nahj al-Balagha(Approach to rhetoric.)
-       Amid Zanjani, Abbas Ali (2007). Rules. Tehran: position.
-       Dadgar, Yadollah & Timur Rahmani (2001). Principles and Principles of Economics. Tehran: Islamic Propaganda Office Publications.
-       Imam Khomeini, S. Rouh allah (2012). Secrets of Prayer (Flight in the Kingdom). translated by Seyyed Ahmad Fahri Zanjani. Qom: published by Feyz Kashani.
-              Javadi Amoli, Abdullah (2008). The Relationship between Religion and the World. Arranged Research: Alireza Roghani Mowaffaq. Qom: Esra 'Publishing.
-       Khalilian, Mohammad Jamal (2005). Indicators of Economic Development from the Perspective of Islam. Qom: Imam Khomeini Educational and Research Institute Publishing Center.
-       Khorshid, Ahmad (1995). Studies in Islamic Economics. translated by Mohammad Javad Mahdavi. Tehran: Astan Quds Razavi.
-       Mahmoudi Golpayegani, Seyed Mohammad (2006). “Social Justice in the Economic System of Islam and Liberalism”. Quarterly Journal of Religious Research, No. 5.
-       Makarem Shirazi, Nasser & et al. (2003). Sample Interpretation. Tehran: Islamic Library.
-       Mawardi (1996). Al-Ahkam Al-Sultaniya. Cairo: Mustafa Al-Majlisi Publications.
-       Mohseni, Seyyed Ali Akbar (2009). Livelihood in Religious Life. Qom: Islamic Propaganda Office of the seminary.
-       Motahari, Morteza (1995). Collection of works. Qom: Sadra Publications.
-       Nasr, Seyed Hossein (2007). Traditional Islam in the Modern World. translated by Mohammad Salehi. Tehran: Suhrawardi Research and Publishing Office.
-       Office of Cooperation between the seminary and the university (1992). Fundamentals of Islamic Economics. Tehran: Samat Organization.
-       Qurtubi, Abu Abdullah Muhammad (1401 AH). Al-Jame 'Lahkam Al-Quran. Cairo: Dar Al-Nashr.
-       Ragheb Isfahani, Hussein (1416 AH). Vocabulary of Quranic words. Beirut: Dar al-Qalam.
-       Rajaei, Seyyed Mohammad Kazem (2007). Thematic Dictionary of Economic Verses of the Quran. Second Edition. Qom: Imam Khomeini Educational and Research Institute Publications.
-       Razi Shasefi, Fakhreddin Mohammad (1411 AH). Al-Tafsir Al-Kabir. Beirut: Dar Al-Muktab Al-Islamiya.
-       Rostamnejad, Mehdi (2008). “Quran and Wealth Distribution System”. Journal of Quran and Science, No. 2: 135-150.
-       Sadr, Seyyed Mohammad Baqir (2008). Economics. Qom: Dar al-Fikr.
-       Sarakhsi (2008). Al-Mabsut. Egypt: Dar al-Saadat.
-       Shatibi (1341 AH). Agreements. Egypt: Taste.
-       Shoghi Fanjari, Mohammad (1402 AH). Islam and the Justice of Distribution. Collection of the Sorrows of Islamic Economy.
-       Sobhani, Jafar (2000). Concepts of the Qur'an. Qom: Imam Sadegh Institute.
-       Tabatabai, Mohammad Hussein (1998). Tafsir al-Mizan. translated by Mohammad Baqir Mousavi. Qom: Islamic Publishing Office.
-       Tarihi, Fakhreddin (1996). Bahrain Complex. Research Seyed Ahmad Hosseini. Qom: Mortazavi Bookstore.
-       Tusi, Abu Ja'far Muhammad ibn Hassan (1409 AH). Al-Tibyan Fi Tafsir Al-Quran. research: Ahmad Habib Qusair Al-Ameli. Qom: Islamic Propagation School.
-       Yazdi, Seyyed Mohammad Kazem (1979). Al-Urwa Al-Wathqi. Tehran: Islamic Library.
-              Zamakhshari, Mahmoud Ibn Umar (1415 AH). Al-Kashaf. Qom: Nashr-e Balagha.