تحلیلی بر تفکر انتقادی در شکوفایی خودآگاهی فطری با تمرکز در آموزه‌های کلامی امام علی(ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری الهیات و معارف اسلامی، استادیار و عضو هیئت علمی گروه معارف اسلامی دانشگاه اصفهان(نویسنده مسئول)/ نشانی: اصفهان؛ خیابان دانشگاه، دانشگاه اصفهان/ نمابر: 0313۷۹۳۲۵۹۵/ Email: bahrame1918@gmail.com.

2 دکتری فلسفه تعلیم و تربیت، استادیار و عضو هیئت علمی گروه علوم تربیتی دانشگاه اصفهان.

3 کارشناس ارشد معارف نهج‌البلاغه.

چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف آشکارسازی جایگاه و نقش تفکر انتقادی در شکوفایی خودآگاهی فطری انجام شد. روش: با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، ابتدا تعریف و مفهومی مشترک، برگرفته از دیدگاههای گوناگون فلسفی، تربیتی و روان‌شناسی استخراج شد. یافته‌ها: در راستای آشکارسازی جایگاه این معنای مشترک در کلام امام علی(ع)، مصادیقی چون خودانتقادی، نداشتن پیش‌داوری ذهنی، دوراندیشی و تجربه‌اندوزی، به عنوان مهم‌ترین اوصاف برای تفکر انتقادی شناسایی شدند که نیازمند مهارتهایی چون: حقیقت‌یابی، راه حل‌یابی و توانایی هجرت از گذشته بود. نتیجه‌گیری: در نتایج پژوهش آشکار شد که مهارتهای سه‌گانه در تفکر انتقادی، نقش بسزایی در خودآگاهی فطری دارند و جزء جدایی‌ماپذیر آن محسوب می‌شوند؛ چراکه مفهوم خودآگاهی فطری، از مفهوم توانایی درک مطابق با واقع که در تفکر انتقادی مطرح شد، جدا نبود؛ بلکه اعم ازآن بود؛ به دلیل اینکه مبنا قرار گرفتن آگاهی‌های باطنی در تفکر انتقادی به شیوۀ امام علی(ع) عاملی اساسی برای شکوفایی خودآگاهی فطری محسوب می‌شود و در نهایت، دسترسی انسان را به حقیقت محض در توجه به ماورای واقعیات ممکن ساخته است.

کلیدواژه‌ها


-       قرآن کریم. ترجمۀ محمدمهدی فولادوند.
-       نهج‌البلاغه. محمد دشتی(1387). تهران: اسوه.
-       آمدی، عبدالواحد(1337). غررالحکم‏ و دررالکلم. ترجمۀ محمدعلی انصاری. تهران: افست.
-       آمدی، عبدالواحد(1378). غررالحکم‏ و دررالکلم. ترجمۀ‏ هاشم رسولى محلاتی. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامى.
-       بحرانی، میثم بن علی بن میثم(1362). شرح نهج‌البلاغه. بی‌جا: دفتر نشر الکتاب.
-       بختیار نصرآبادی، حسنعلی و همکاران(1384). انگاره‌های جدید در فلسفۀ تعلیم و تربیت. قم: سماء قلم.
-       جعفرى، محمدتقى و همکاران(1360). یادنامۀ کنگرۀ هزارۀ نهج‌البلاغه. [بى‌جا]: بنیاد نهج‌البلاغه.
-       ژاله‌فر، تقی(1379). مقدمه‌ای بر معرفه‌النفس از دیدگاه امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب(ع). زنجان: زرنگار.
-       سماهیجی، عبدالله بن صالح(1369). الصحیفه العلویه. تهران: الاسلامیه.
-       شوشتری، محمدتقى(1376). بهج‌ الصباغه فى شرح نهج‌البلاغه. تهران: امیرکبیر.
-       طباطبایی، محمدحسین(1366). ولایت‌نامه. ترجمۀ همایون همتی. تهران: امیرکبیر.
-       مایرز، چت(1374). آموزش تفکر انتقادی. ترجمۀ خدایار ابیلی. تهران: سمت.
-       محمودی، ایوب(1390). «ویژگی‌ها و ثمرات تفکر انتقادی از دیدگاه امام علی(ع)». پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، دانشگاه امام حسین(ع)، ش 13: 111-93.
-       مقتدایی، لیلا(1395). «جایگاه و اهمیت تفکر انتقادی از دیدگاه قرآن و امام علی». اسلام و علوم اجتماعی، ش 15: 133-167.
-       مطهری، مرتضی(1369). فطرت. تهران: صدرا.
-       مکارم شیرازی، ناصر(1380). شرح تازه و جامعی بر نهج‌البلاغه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
-       ناظم‌زاده قمى، اصغر(1375). جلوه‌های حکمت. قم: دفتر تبلیغات اسلامى.
-       نجفی، محمد؛ هادی حکیم شفاهی و پیمان یارمحمدزاده(1388). رهبری و مدیریت از دیدگاه اسلام. اصفهان: دانشگاه علوم پزشکی.
-       نیستانی، محمدرضا و داوود امام‌وردی(1392). تفکر انتقادی(مبانی و مؤلفه‌ها). اصفهان: دانشگاه اصفهان.
-       The Holy Quran. Translated by Mohammad Mehdi Fooladvand.
-       nahjolbalaqe( Approach to rhetoric). Translated by Mohammad Dashti
-       Brunner, J. (1984), “Critical thinking in teacher education: Towards a demythologization”. Journal of teacher education, 40(3): 14-19.
-       Ennis, R.H (1985). “A logical basis for measuring critical thinking skills”. Educational Leadership, 43: 44-48.
-        (2008). Tehran: Aswa.
-       Amedi, Abdul Wahed (1919). Ghorar Al-Hakam and Durar Al-Kalam. Translated by Muhammad Ali Ansari. Tehran: Offset.
-       Amedi, Abdul Wahed (1958). Ghorar Al-Hakam and Durar Al-Kalam. Translated by Hashem Rasouli Mahalli. Tehran: Islamic Farhang Publication Book.
-       Bahrani, Maysam Ibn Ali ibn Maysam (1983). Explanation of the rhetorical approach. Bija: Book Publishing Office.
-       Bakhtiar Nasrabadi, Hassan Ali & Others (2005). New ideas in the philosophy of education. Qom: Sama-e Qalam.
-       Jafari, Mohammad Taghi & Others (1981). Memorandum of the Millennium Congress. [Bija]: Nahj al-Balaghah Foundation.
-       Jalehfar, Taghi (2000). An Introduction to the Knowledge of the Soul from the Viewpoint of Amir al-Mu'minin Ali ibn Abi Talib (as). Zanjan: Zarnegar.
-       Mahmoudi, Ayub (2011). “Characteristics and fruits of critical thinking from the perspective of Imam Ali (as)”. Quarterly Journal of Research in Islamic Education. Imam Hussein University, 13: 93-111.
-       Makarem Shirazi, Nasser (2001). A fresh and comprehensive description of Nahj al-Balaghah. Tehran: Islamic Library.
-       Motahhari, Morteza (1990). Fetrat. Tehran: Sadra.
-       Muqtada'i, Leila (2016). “The status and importance of critical thinking from the perspective of the Qur'an and Imam Ali (as)”. Quarterly Journal of Islam and Social Sciences. 15: 133-167.
-       Myers, Chat (1995). Teaching critical thinking. Translated by Khodayar Abili. Tehran: Samt.
-       Najafi, Mohammad; Hadi Hakim Shafahi & Peyman Yar Mohammadzadeh (2009). Leadership and management from the perspective of Islam. Isfahan: University of Medical Sciences.
-       Nazemzadeh Qomi, Asghar (1996). Manifestations of Wisdom. Qom: Islamic Propaganda Office.
-       Neyestani, Mohammad Reza & Davood Imamverdi (2013). Critical thinking (basics and components). Isfahan: Isfahan University Press.
-       Shoushtari, Mohammad Taqi (1997). Bahj al-Sabaghah in the explanation of Nahj al-Balaghah. Tehran: Amir Kabir Publications.
-       Tabatabai, Mohammad Hossein (1987). Province letter. Translated by Homayoun Hemmati. Tehran: Amir Kabir.