بررسی تأثیر هوش معنوی بر تربیت انسان شادکام در نظام تعلیم و تربیت اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفۀ تعلیم و تربیت دانشگاه علامه طباطبایی(نویسنده مسئول). نشانی: تهران؛ دهکده المپیک، میدان دهکده، دانشگاه علامه طباطبایی /. نمابر:۴۸۳۹۰۰۰۰ / Email: Mirzaee.gh@gmail.com..

2 دکتری تخصصی. دانشیار فلسفه و تاریخ آموزش و پرورش، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه علامه طباطبایی.

چکیده

هدف:هدف از انجام این پژوهش، بررسی تأثیر هوش معنوی در منایع دینی، به عنوان یکی از توانمندی‌های اساسی انسان بر شادکامی بود تا نظامهای تربیتی با پرورش آن بتوانند انسان شادکام تربیت کنند. روش: در این پژوهش از روش تحلیل اسنادی محتوای متون دینی از جمله قرآن کریم و روایات معصومین(ع) بهره گرفته شد. یافته‌ها: نتایج تحلیل اسنادی پژوهش، بیانگر تأثیر توانمندی‌های مختلف معنوی بر شادکامی بود که از جملۀ این توانمندی‌ها، درک معنای حقیت هستی، ایمان، اعتماد، امید به فضل، توکل و رضایت به خداوند متعال، درک قضا و قدر الهی و خرسندن بودن به آن، درک حقیقت وجود معصومین(ع) و توسل و پیروی از آنان، درک حقیقت دنیا و آخرت و پدیدۀ مرگ، درک معنای خود و دریافت معنای بلا و ... حائز اهمیت بود. هر چه معناهای جهان حقیقی بهتر درک شود، شادکامی انسان نیز بیشتر خواهد شد. نتیجه‌گیری: تربیت هوش معنوی انسان می‌تواند در تربیت انسان شادکام مؤثر واقع شود. لذا نظامهای تربیتی، از جمله: خانواده، مدارس و دانشگاهها برای تربیت انسان شادکام باید توانمندی و هوش معنوی را در متربیان خود پرورش دهند تا انسان شادکام برای زندگی در دنیا و آخرت تربیت کنند.

کلیدواژه‌ها


-       قرآن کریم.
-       ابراهیم‌زاده، عیسی(1383). فلسفۀ تربیت. تهران: پیام نور.
-       ابن أبی‌الحدید، عبدالحمید(1404 ق‏). شرح نهج‌البلاغه لابن أبی الحدید، ج 20. قم‏: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی.
-       ابن بابویه(صدوق)، محمد بن على‏(1376‏). الأمالی. تهران: ‏کتابچى.
-       ابن بابویه، محمد بن على(1362‏). الخصال. قم‏: جامعه مدرسین‏.
-       ابن بابویه، محمد بن على(1406 ق). ‏ثوابالأعمالوعقابالأعمال‏. قم: دار الشریف الرضی.
-       ابن بابویه، محمد بن على‏(1403 ق). معانی الأخبار. قم‏: دفتر انتشارات اسلامى‏.
-       ابن بابویه، محمد بن على(1413ق). من لا یحضره الفقیه. قم: انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏.
-       ابن حیون، نعمان بن محمد مغربى(1385 ق‏). دعائم الإسلام. قم‏: آل البیت.
-       ابن شعبه حرانى، حسن بن على(1363 ق‏). تحف العقول.‏ قم‏: جامعه مدرسین‏.
-       اربلى، على بن عیسى(1381 ق‏‏). کشف الغمه فی معرفه مفید الأئمه، ج 1. تبریز: بنى‌هاشمى.
-       امینی جاوید، لیلا(1392). تأثیر ارتقای هوش معنوی بر افسردگی و شادکامی دانش‌آموزان دختر سال اول متوسطه شهر کرمانشاه در سال تحصیلی 92-1391. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه الزهرا.
-       بحرانى‏، سید‌هاشم(1416 ق). البرهان فی تفسیر القرآن. تهران: بنیاد بعثت.
-       برقى، احمد بن محمد بن خالد(1371 ق‏‏). المحاسن‏. قم‏: دارالکتب الإسلامیه.
-       پاینده، ابوالقاسم(1382‏). نهجالفصاحه. تهران‏: دنیاى دانش‏.
-       پژوهشگاه حوزه و دانشگاه(1393). فلسفه تعلیم و تربیت، ج 1.تهران: سمت.
-       پسندیده، عباس(1397). الگوی اسلامی شادکامی با رویکرد روان‌شناسی مثبت‌گرا. قم: دارالحدیث.
-       تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد(1366). تصنیف غرر الحکم و درر الکلم‏. قم‏: دفتر تبلیغات.
-       حر عاملى، محمد بن حسن(1409 ق‏).‏ وسائل الشیعه. قم‏: آل البیت.
-       حیدری، اعظم؛ مریم کوروش‌نیا و سیده مریم حسینی(1394). «رابطۀ بین هوش معنوی و شادکامی به واسطۀ بهزیستی روان‌شناختی». روشها و مدلهای روان‌شناختی، سال ششم، ش 21.
-       دارستانی فراهانی، ‌هانیه(1393). اثربخشی آموزش هوش معنوی بر افزایش امید و شادکامی در سالمندان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. روان‌شناسی عمومی. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
-       دهداری، طاهره؛ رسول یاراحمدی، محمدحسین تقدیسی، ریحانه دانشور و جمال احمدپور(1392). «ارتباط بین داشتن معنا در زندگی با وضعیت استرس، اضطراب و افسردگی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی ایران». آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، سال اول، ش 3.
-       دیلمى، حسن بن محمد(1412 ق‏). إرشاد القلوب إلى الصواب. قم: الشریف الرضی‏.
-       دیلمى، حسن بن محمد(1408 ق‏). أعلام الدین فی صفات المؤمنین‏. قم‏: آل البیت.
-       ریو، جان مارشال(1393). انگیزش و هیجان. ترجمه یحیی سیدمحمدی. تهران: ویرایش.
-       ساعی، مسعود(1394). «بررسی رابطۀ بین هوش معنوی و هیجان در دانشجویان دانشگاه پیام نور نطنز». ویژه‌نامه چهارمین همایش ملی مدیریت وکارآفرینی. خوانسار: دانشگاه پیام نور، ش 17-16: 132-123.
-       سلیمانی، اسماعیل؛ محمود نجفی، سجاد بشرپور و علی شیخ‌الاسلامی(1394). «اثربخشی هوش معنوی بر کیفیت زندگی و شادکامی دانشجویان تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی». فرهنگ در دانشگاه اسلامی، سال پنجم، ش 17: 558-537.
-       شامى عاملى‏، محمود(بی‌تا). المجربات النبویه فی الطب الروحانی‏. بیروت‏: دارالبلاغه.
-             شریف رضی، محمد بن حسین(1406 ق). خصائص الأئمه علیهم‌السلام(خصائص أمیرالمؤمنین علیه‌السلام). مشهد: آستان قدس رضوی.
-       شریف رضی، محمد بن حسین(1414 ق‏). نهج‌البلاغه(للصبحی صالح). قم‏: هجرت‏‏.
-       شعیری، محمد بن محمد(بی‌تا). جامع الأخبار. نجف: مطبعه حیدریه.
-       طبرسى، على بن حسن(1344‏). مشکاه الأنوار فی غرر الأخبار. نجف: ‏المکتبه الحیدریه‏.
-       عقدا، مهناز(1397). «بررسی رابطه هوش معنوی با مسئولیت‌پذیری و شادکامی دانش‌آموزان مقطع متوسطه». تعلیم و تربیت، ش 142: 141-129.
-       کراجکى، محمد بن على(1410 ق‏). کنز الفوائد. قم‏: دارالذخائر.‏
-       کلینى، محمد بن یعقوب(1407 ق).‏ الکافی. تهران‏: دارالکتب الإسلامیه.
-       مجلسى، محمدباقر(1403 ق).‏ بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
-       محمدى رى‌شهرى، محمد و همکاران(1386). حکمت نامه پیامبر اعظم(ص). قم‏: دارالحدیث.
-       مشکات، محمد(1388). «اهمیت التفات به وجود در معناداری زندگی». اندیشۀ نوین دینی، ش 5(61): 181-161.
-       مطهری، مرتضی(1361). پیرامون انقلاب اسلامی. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه.
-       مفید، محمد بن محمد(1413 ق). الأمالی. قم: کنگره شیخ مفید.
-       نقیب‌زاده، سید عبدالحسین(1395). نگاهی به نگرشهای فلسفی سده بیستم. تهران: طهوری.
-       نقیب‌زاده، میرعبدالحسین(1394). نگاهی به فلسفۀ آموزش و پرورش. تهران: طهوری.
-       نورى، حسین بن محمدتقى(1408 ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: آل البیت.
-       وست، ویلیام(1383). روان‌درمانی و معنویت. ترجمۀ شهریار شهیدی و سلطانعلی شیرافکن. تهران: رشد.
-       یعقوبی، ابوالقاسم(1389). «بررسی رابطۀ هوش معنوی با میزان شادکامی دانشجویان بوعلی همدان». پژوهش در نظامهای آموزشی، دورۀ چهارم، ش 9: 95-85.
-       The Holly Quran.
-       Amini Javid, Leila (2013). The effect of promoting spiritual intelligence on depression and happiness of female first year high school students in Kermanshah in the academic year 2012-2013. Master Thesis. Tehran: Al-Zahra University.
-       Aqda, Mahnaz (2018). “Investigating the Relationship between Spiritual Intelligence and Responsibility and Happiness of High School Students”. Quarterly Journal of Education, No. 142: 129-141.
-       Assarniya, Ali Akbar; Majid Zargham Hajebi & Nader Monirpoor (2019). “The Effectiveness of Multidimensional Spiritual Education on Happiness and Responsibility of Male Students”. Iranian journal of educational Sociology, Vol. 2, No 1: 126-133.
-       Bahrani, Seyyed Hashem (1416 AH). Al-Burhan Fi Tafsir Al-Quran. Tehran: Be'sat Foundation.
-       Bardo, A.R. (2017). “A life course model for a domains-of-life approach to happiness: Evidence from the United States”. Advances in Life Course Research, 33: 11-22.
-       Barqi, Ahmad ibn Muhammad ibn Khaled (1371 AH). Al-Mahasen. Qom: Dar Al-Ketab Al-Islamiyeh.
-       Darestani Farahani, Haniyeh (2014). The effectiveness of spiritual intelligence training on increasing hope and happiness in the elderly. Master Thesis, General Psychology. Tehran: Allameh Tabatabaei University.
-       Daylami, Hassan Ibn Muhammad (1408 AH). Ershad Al-Golob Ela Alsavab. Qom: Al Al-Bayt Foundation, peace be upon them.
-       Dehdari, Tahereh; Rasool Yar Ahmadi, Mohammad Hussain Taqdisi, Reyhaneh Daneshvar & Jamal Ahmadpour (2013). “The relationship between having meaning in life with stress, anxiety and depression of students of Iran University of Medical Sciences”. Health Education and Health Promotion, First Year, No. 3.
-       Deylami, Hassan Ibn Muhammad (1412 AH). A'lam Al-Din Fi Sefat Al-Mo'menin. Qom: Al-Sharif Al-Radhi.
-              Easterlin, R.A. (1974). “Nations and Households in Economic Growth: Essays in Honor of Moses Abramovitz”. In: P.A. David & M.W. Reder (Ed.). Does economic growth improve the human lot? Some empirical evidence (89-125). New York: Academic Press.
-              Ebrahimzadeh, Isa (2004). Philosophy of education. Tehran: Payame Noor Publications.
-              Erbali, Ali Ibn Isa (1381 AH). Kashf Al-Ghommah. Tabriz: Bani Hashemi.
-              Fidrmuc, Jan & Çiğdem Börke Tunalı (2015). Happiness and Religion. CESifo Working Paper, No. 5437. https://www.researchgate.net/publication/280599229_Happiness_and_Religion.
-              Field and University Research Institute (2014). Philosophy of Education, Vol. 1. Tehran: Samat Publications.
-              Findler L.; A.K. Jacoby & L. Gabis (2016). “Subjective happiness among mothers of children with disabilities: The role of stress, attachment, guilt and social support”. Research in Developmental Disabilities, 55: 44-54.
-              Heydari, A'zam; Maryam Koroshnia & Seyedeh Maryam Hosseini (2015). “The relationship between spiritual intelligence and happiness through psychological well-being”. Psychological methods and models, sixth year, No 21.
-              Hills, P. & M. Argyle (2001). “Emotional stability as a major dimension of happiness”. Personality and Individual Differences, 31(8): 1357-1364.
-              Horre Ameli, Muhammad Ibn Hassan (1409 AH). Vasael Alshieh. Qom: Al-AlBeiyt Foundation, peace be upon them
-              Ibn Abi Al-Hadid, Abdul Al-Hamid (1404 AH). Explanation of the approach to rhetoric by Ibn Abi Al-Hadid, vol. 20. Qom: Library of Ayatollah Al-Marashi Al-Najafi.
-              Ibn Babavayh (Sadugh), Muhammad ibn Ali (1997). Al-Amali. Tehran: Ketabchi Publications.
-              Ibn Babavayh, Muhammad ibn Ali (1403 AH). The meanings of the news. Qom: Islamic Publications.
-              Ibn Babavayh, Muhammad ibn Ali (1406 AH). The reward of deeds and the punishment of deeds. Qom: Dar Al-Sharif Al-Razi.
-              Ibn Babavayh, Muhammad ibn Ali (1413 AH). Man La Yahzoroho Al-Faghih. Qom: Islamic Publications.
-              Ibn Babavayh, Muhammad ibn Ali (1983). Al-Khesal. Qom: Teachers Association.
-              Ibn Hayyun, Nu'man ibn Muhammad al-Maghrebi (1385 AH). Duaim al-Islam. Qom: institution of Al Al-Bayt.
-              Ibn Sho'beh Harrani, Hassan Ibn Ali (1363 AH). Tohaf Al-Oghol. Qom: Teachers Association.
-              Kanazawa, Satoshi (2014). “Why is intelligence associated with stability of happiness?”. British Journal of Psychligy,  Vol. 105, Issue 3, August: 316-337. https://doi.org/10.1111/bjop.12039
-              Kerajaki, Mohammad ibn Ali (1410 AH). Kanz al-Fawaid. Qom: Dar Al-Zakhaer.
-              Koleini, Mohammad Ibn Ya`qob (1407 AH). Al-Kafi. Tehran: Dar Al-Kotob Al-Eslamiyeh.
-              Majlesi, Mohammad Baqer (1403 AH). Behar Al-Anvar. Beirut: Dar Al-Ehya Al-Arabi.
-              Maltby, J.; C.A. Lewis & L. Day (1999). “Religious orientation and psychological well-being: The role of the frequency of personal prayer”. British Journal of Health Psychology, 4(Part 4): 363-378.
-              Meshkat, Mohammad (2009). “The importance of paying attention to existence in the meaning of life”. Journal of Modern Religious Thought, 5(61): 161-181.
-              Migheli, Matteo (2009). Religiosity and happiness: an ever-winning couple? An answer from India. UNIVERSITA 'DEL PIEMONTE ORIENTAL "Amedeo Avogadro" ALESSANDRIA, Online periodical "POLIS Working Papers" - Record n. 591 of 12/05/2006 - Alessandria Tribuna.
-              Miu-Chi Lun, Vivian & Michael Harris Bond (2013). “Examining the Relation of Religion and Spirituality to Subjective Well-Being Across National Cultures”. Psychology of Religion and Spirituality, Vol. 5, No. 4: 304-315.
-              Mofid, Mohammad Ibn Muhammad (1413 AH). Al-Amali. Qom: Sheikh Mofid Congress.
-       Mohammadi Rey Shahri, M. & et al. (1386). Wisdom Letter of the Great Prophet (PBUH). Qom: Dar Al-Hadith.
-       Mookerjee R. & K. Beron (2005). “Gender, religion and happiness”. J. Socio Econ., 34: 674-85.
-       Motahhari, Morteza (1982). About the Islamic Revolution. Qom: Seminary Teachers Association Publications.
-       Naqibzadeh, Mir Abdol Hossein (2015). A look at the philosophy of education. Tehran: Tahoori Library.
-       Naqibzadeh, Seyed Abdul Hussein (2016). A look at the philosophical attitudes of the twentieth century. Tehran: Tahoori Publishing.
-       Nori, Hosein Ibn Muhammad Taqi (1408 AH). Mostadrak al-Vasael va Mostanbat al-Masael. Qom: Al Al-Beyt Foundation, peace be upon them.
-       Pasandideh, Abbas (2018). The Islamic Model of Happiness with a Positive Psychological Approach. Qom: Dar al-Hadith Publishing Organization.
-       Payende, Abu al-Qasem (2013). Approach to eloquence. Tehran: World of Knowledge.
-       Pollner, M. (1989). “Divine relations, social relations, and well-being”. Journal of Health and Social Behavior, 30(1): 92-104.
-       Rio, John Marshall (2014). Motivation and excitement. translated by Yahya Seyed Mohammadi. Tehran: Editing Publishing.
-       Ross L; W. McSherry, T. Giske & R. Van Leeuwen (2018). “Nursing and midwifery students' perceptions of spirituality, spiritual care, and spiritual care competency: A prospective, longitudinal, correlational European study”. Nurse Education Today. 67: 64-71.
-       Saei, Massoud (2015). “Study of the relationship between spiritual intelligence and emotion in students of Payame Noor University of Natanz”. Special Issue of the 4th National Conference on Management and Entrepreneurship. Payame Noor University, Khansar Center, 16-17: 123-132.
-       Shami Ameli, Mahmoud (No Date). Al-Mojarrabat Al-Nabaviyyeh Fi Al-Teb Al-Rohaniyeh. Beirut: Dar Al-Balagheh.
-       Sharif al-Razi, Muhammad Ibn Hosein (1406 AH). Khasaes Al-Aemmeh (peace be upon him). Mashhad: Astan Qhods Razavi.
-       Sharif al-Razi, Muhammad Ibn Hosein (1414 AH). Nahjolbalagheh. Qom: Hijrat.
-       Shoeyri, Muhammad Ibn Muhammad (No Date). Jameo Al-Akhbar. Najaf: Heidariyeh Publications.
-       Soleimani, Ismail; Mahmoud Najafi, Sajjad Basharpour & Ali Shaykh al-Islami (2015). “The effectiveness of spiritual intelligence on the quality of life and happiness of students under the auspices of the Imam Khomeini Relief Committee”. Culture in Islamic University, Fifth Year, No. 17: 537-558.
-       Tabarsi, Ali Ibn Hossein (1965). Meshkat Al-Al-Anvar Fi Ghorar Al-Anvar. Najaf: Al-Haydari Library.
-       Tamimi Amedi, Abd Al-Wahed Ibn Muhammad (1987). Tasnif of Ghorar al-Hekam and Dorar al-Kalem. Qom: Advertising Office.
-       West, William (2004). Psychotherapy and Spirituality. translated by Shahriar Shahidi and Sultan Ali Shirafkan. Tehran: Roshd.
-       Yaghobi, Abolghasem (2010). “Study of the relationship between spiritual intelligence and the level of happiness of students of Boali Hamedan”. Research in Educational Systems, Vol. 4, No 9: 85-95.