واکاوی کارکردهای عفو در روابط اجتماعی از منظر قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی گروه معارف اسلامی دانشگاه الزهرا

چکیده

هدف: عفو و گذشت، یکی از توصیه‌های اخلاقی است که در تعاملات اجتماعی کاربرد فراوان دارد. دغدغۀ اصلی این پژوهش، تبیین آثار عفو در روابط اجتماعی از طریق بازخوانی آیات قرآن کریم بود. روش: این تحقیق با روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است؛ یعنی پس از گردآوری اطلاعات با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، به تحلیل یافته‌های تحقیق پرداخته است. یافته‌ها: اغلب مفسّران اجتماعی در تفسیر آیات مرتبط با عفو اجتماعی، به خصوص آنچه ناظر به مسائل حقوقی و کیفری نظیر مسئلۀ قصاص و عفو یا مشکلات خانوادگی و طلاق می‌باشد، با رویکرد اجتماعی به تفسیر پرداخته‌اند. با این وجود، اغلب اهمیت، خاستگاه، مراتب و شرایط عفو مورد توجه بوده و کمتر کارکردها و آثار عفو اجتماعی به طور مفصّل بررسی شده است. نتیجه‌گیری: این پژوهش نشان داد آثار عمدۀ عفو در روابط اجتماعی از منظر قرآن عبارتند از: تنش‌زدایی، تبدیل دشمن به دوست، انسجام جامعۀ اسلامی، تبلیغ اسلام، کسب محبوبیت، اصلاح خاطی و همزیستی مسالمت‌آمیز.

کلیدواژه‌ها


  • قرآن کریم.
  • آرین‌پور، مهلا و ناهید محرابی(1395). «الزامات و راهبردهای اخلاق حرفه‌ای در نظام آموزش عالی». اخلاق در علوم و فنّاوری، سال یازدهم، ش 4: 7-1.
  • ابن اثیر، عزّالدین ابوالحسن علی بن ابی الکرم(بی‌تا). اسد الغابه فی معرفه الصحابه. تهران: اسماعیلیان.
  • ابن فارس، احمد(1404 ق). معجم مقاییس اللغه. تحقیق: عبدالسلام محمد هارون. قم: مکتب الاعلام الاسلامی‏.
  • ایروانی، جواد(1384). «خاستگاه مدارا و عفو از دیدگاه قرآن و حدیث». الهیات و حقوق، ش 17.
  • ایمانی‌پور، معصومه(1391). «اصول اخلاق حرفه‌ای در آموزش». اخلاق و تاریخ پزشکی، دورۀ پنجم، ش 6: 41-27.
  • ایمانی‌فر، حمیدرضا؛ جمیله فاطمی و فاطمه امینی(1391). «بخشش از دیدگاه روان‌شناسی و قرآن کریم». انسان‌پژوهی دینی، ش 27: 175-149.
  • بابایی میبدی، حمید و محمدحسن بابایی دره(1396). کنفرانس ملی پژوهشهای نوین در مدیریت و حسابداری با رویکرد نوآوری‌های تحقیقاتی. اصفهان، سوم اسفند.
  • بهرامیان، امید؛ شفیع بهرامیان و بیانه مام‌الهی(1394). «بررسی پتانسیل عفو و بخشش در جامعه و تأثیر سرمایۀ اجتماعی بر آن». مطالعات علوم اجتماعی ایران، ش 46: 69-46.
  • تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد(1366). تصنیف غرر الحکم و درر الکلم. قم: دفتر تبلیغات.
  • جوادی آملی، عبدالله(1388). تفسیر تسنیم. قم: اسراء.
  • خجسته کاشانی، امیر و محمد بخشی محبی(1397). «جایگاه عفو در دین اسلام و رابطۀ آن با سلامت روان». رویش روان‌شناسی، ش 30: 228-213.
  • راغب اصفهانى، حسین بن محمد(1412 ق). مفردات الفاظ قرآن. تهران: مرتضوی، چ دوم‏.
  • زحیلی، وهبه بن مصطفی(1422 ق). التفسیر الوسیط. دمشق: دارالفکر.
  • سید قطب، ابراهیم شاذلی(1412 ق). فی ظلال القرآن. بیروت: دارالشروق.
  • صالحی شامی، محمد بن یوسف(1414 ق). سبل الهدی و الرشاد. بیروت: دارالکتب العلمیه.
  • طالقانی، محمود(1362). پرتوی از قرآن. تهران: شرکت سهامی انتشار، چ چهارم.
  • طباطبایی، محمدحسین(1417 ق). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزۀ علمیه.
  • طیب حسینی، محمود و راضیه مشک‌مسجدی(بی‌تا). آثار تربیتی عفو از منظر قرآن مجید. [بی‌جا]: [بی‌نا].
  • عادلی مقدم، محمدعلی(1395). آثار فردی و اجتماعی عفو در قرآن و حدیث از دیدگاه شیخ طوسی و طبری. پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشکده ادبیات و علوم انسانی. استاد راهنما: قاسم‌علی مظاهری. تهران: دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی.
  • عباسی دره‌بیدی، احمد(1397). «عفو و گذشت(بخشش) به عنوان اصلی اساسی در سند الگوی پیشرفت». هفتمین کنفرانس الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت؛ از الگوی پایه به سوی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت. 20-19 اردیبهشت: 4-1.
  • فرامرز قراملکی، احد(1388). «مبانی ترویج اخلاق حرفه‌ای در دانشگاه». پژوهش‌نامه اخلاق، سال یکم، ش 3: 24-9.
  • فراهیدى، خلیل بن احمد(1409 ق). کتاب العین. قم: هجرت، چ دوم.
  • فضل‌الله، محمدحسین(1419 ق). تفسیر من وحی القرآن. بیروت: دارالملاک للطباعه و النشر.
  • فهیمی رحیمی، محمد(1394). «موهبتی به نام عفو و آثار آن در جامعه». کنفرانس بین‌المللی مدیریت، اقتصاد و علوم انسانی. قابل دسترس در: https://civilica.com/doc/625189
  • فیروزمهر، محمدمهدی(1393). تربیت اخلاقی با نگاهی قرآنی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
  • فیض کاشانى، محمدمحسن بن شاه‌مرتضى‏(1415 ق). تفسیر الصافی‏. تحقیق: حسین اعلمى. تهران: مکتبه الصدر.
  • قرائتی، محسن(1383). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، چ یازدهم.
  • کلینى، محمد بن یعقوب(1407 ق). الکافی. تحقیق: على‌اکبر غفارى و محمد آخوندى. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
  • لسانی فشارکی، محمدعلی؛ زهرا حاج شیخ و علی زهرایی(1396). «عفو و صفح در کتاب و سنّت». بصیرت اسلامی، ش 41: 135-166.
  • محصص، مرضیه؛ کاظم قاضی‌زاده و محمدعلی ایازی(1394). «علامه محمدحسین فضل‌الله و اندیشۀ همزیستی اجتماعی در تفسیر آیات قرآن». تحقیقات علوم قرآن و حدیث، دانشگاه الزهرا، سال دوازدهم، ش 1.
  • مدرسی، محمدتقی(1419 ق). من هدی القرآن. تهران: دارالمحبی الحسین.
  • مصطفوى، حسن(1430 ق). ‏التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. بیروت: دارالکتب العلمیه، چ سوم.
  • مغنیه، محمدجواد(1425 ق). التفسیر المبین. قم: دارالکتاب الإسلامی، چ سوم.
  • مکارم شیرازى، ناصر و همکاران(1374). تفسیر نمونه. تهران: ‏دارالکتب الإسلامیه.
  • نوروزی، سمیرا(بی‌تا). «بررسی عفو و بخشش در اجتماع از دیدگاه قرآن و روایات». سایت ریحانه اصفهان.
  • هاشمى رفسنجانى، اکبر(1386). تفسیر راهنما: روشى نو در ارائۀ مفاهیم موضوعات قرآن. قم: بوستان کتاب.
  • Quran.
  • Abbasi Darreh Bidi, Ahmad (2018). “Amnesty and forgiveness (forgiveness) as a basic principle in the document of the model of progress”. The seventh conference of the Iranian Islamic model of progress; From the basic model to the Iranian Islamic model of progress. 9-10 May: 1-4.
  • Adeli Moghadam, Mohammad Ali (1395). Individual and social effects of amnesty in the Qur'an and hadith from the perspective of Sheikh Tusi and Tabari. Master Thesis of the Faculty of Literature and Humanities. Supervisor: Qasem Ali Mazaheri. Tehran: Tarbiat Dabir Shahid Rajaei University.
  • Arianpour, Mahla & Nahid Mehrabi (2016). “Requirements and strategies of professional ethics in the higher education system”. Quarterly Journal of Ethics in Science and Technology, Year 11, No. 4: 1-7.
  • Babaei Meybodi, Hamid and Mohammad Hassan Babaei Darreh (1396). National Conference on New Research in Management and Accounting with a Research Innovation Approach. Isfahan, the third of Esfand.
  • Bahramian, Omid; Shafi Bahramian & Bayaneh Mam Elahi (2015). “Study of the potential of pardon and forgiveness in society and the impact of social capital on it”. Iranian Journal of Social Science Studies, No. 46: 46-69.
  • Fahimi Rahimi, Mohammad (1394). "A gift called forgiveness and its effects on society." International Conference on Management, Economics and Humanities. Available at: https://civilica.com/doc/625189
  • Farahidi, Khalil bin Ahmed (1409 AH). Kitab al-Ain. Qom: Hejrat, Chap Dom.
  • Faramarz Gharamaleki, Ahad (2009). “Principles of promoting professional ethics in the university”. Quarterly Journal of Ethics Research, First Year, No. 3: 9-24.
  • Fayd Kashani, Muhammad Mohsen bin Shah Mortada (1415 AH). Tafsir Al-Safi. Edited by: Hussain Alami. Tehran: Al-Sadr Library.
  • Fazlullah, Mohammad Hussein (1419 AH). Interpretation of the revelation of the Qur'an. Beirut: Dar al-Malak for printing and publishing.
  • Firooz Mehr, Mohammad Mehdi (2014). Moral education with a Quranic perspective. Qom: Research Institute of Islamic Sciences and Culture.
  • Hashemi Rafsanjani, Akbar (2007). Tafsir Rahnama: A New Method in Presenting the Concepts of Quranic Issues. Qom: Book Garden.
  • Ibn Athir, Izz al-Din Abu al-Hasan Ali ibn Abi al-Karam (Bita). Asad al-Ghabeh fi Maarefa al-Sahaba. Tehran: Ismailis.
  • Ibn Fares, Ahmad (1404 AH). A Dictionary of Language Measures. Edited by: Abd al-Salam Muhammad Harun. Qom: Islamic Information Office.
  • Imanipour, Masoumeh (2012). “Principles of professional ethics in education”. Journal of Medical Ethics and History, Vol. 5, No. 6: 27-41.
  • Imanifar, Hamid Reza; Jamileh Fatemi and Fatemeh Amini (2012). "Forgiveness from the perspective of psychology and the Holy Quran." Human Religious Research, pp. 27: 175-149.
  • Irvani, Javad (2005). “The Origin of Tolerance and Forgiveness from the Perspective of the Quran and Hadith”. Specialized Journal of Theology and Law, No. 17.
  • Lesani Fesharaki, Mohammad Ali; Zahra Haj Sheikh and Ali Zahraei (1396). "Amnesty in the book and tradition". Islamic Insight, pp. 41: 135-166.
  • Javadi Amoli, Abdullah (2009). Tafsir Tasnim. Qom: Esra.
  • Khojasteh Kashani, Amir & Mohammad Bakhshi Mohebbi (2018). “The place of amnesty in Islam and its relationship with mental health”. Journal of Psychological Development, No. 30: 213-228.
  • Koleyni, Muhammad ibn Yaqoub (1407 AH). Al-Kafi. Edited by: Ali Akbar Ghaffari & Muhammad Akhundi. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyah.
  • Makarem Shirazi, Naser & et al. (1995). Tafsir Nemoune. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyah.
  • Modarressi, Mohammad Taqi (1419 AH). From Hoda Al-Quran. Tehran: Dar Al-Mohabi Al-Hussein.
  • Mohasses, Marzieh; Kazem Ghazizadeh & Mohammad Ali Ayazi (2015). “Allame Mohammad Hussein Fazlullah and the idea of social coexistence in the interpretation of Quranic verses”. Quarterly Journal of Quranic Sciences and Hadith Research, Al-Zahra University, Vol. 12, No. 1.
  • Mostafavi, Hassan (1430 AH). An investigation into the words of the Noble Qur’an. Beirut: Dar al-Kutub al-Islamiyah, Chap Som.
  • Mughniyeh, Muhammad Jawad (1425 A.H). Tafsir al-Mubin. Qom: Dar al-Kitab al-Islami, Chap Som.
  • Nowruz, Samira (Bita). "Study of forgiveness in society from the perspective of the Qur'an and hadiths." Reyhaneh Isfahan site.
  • Qaraati, Mohsen (2004). Tafsir Noor. Tehran: Cultural Center of Lessons from the Quran, 11th edition.
  • Ragheb Isfahani, Hussein Ibn Mohammad (1412 AH). Quranic words. Tehran: Mortazavi, second edition.
  • Salehi Shami, Mohammad Ibn Yusuf (1414 AH). Sabal Al-Huda and Al-Rashad. Beirut: Dar Al-Kitab Al-Almiyeh.
  • Sayyed Qutb, Ibrahim Shazli (1412 AH). In the shadow of the Qur'an. Beirut: Dar al-Shorouk.
  • Tabatabai, Mohammad Hussein (1417 AH). Al-Mizan Fi Tafsir Al-Quran. Qom: Islamic Publications Office affiliated with the Society of Teachers of the Seminary of Qom.
  • Taleghani, Mahmoud, (1983). A ray of the Quran. fourth edition, Tehran: Anteshar Co.
  • Tamimi Amedi, Abd al-Wahed bin Muhammad (1987). Classification of Ghorar al-Hakam and Durar al-Kalam. Qom: Reporting Book.
  • Tayeb Hosseini, Mahmoud and Razieh Meshkmasjdi (N.D.). The educational effects of amnesty from the perspective of the Holy Quran.
  • Zahili, Wahabah ibn Mustafa (1422 AH). Al-Tafsir al-Awsat. Damascus: Darul Fakir.