شاخصه‌های عقلانیت شیعی در مواجهه با عقلانیت مدرن در مقایسه با عقلانیتهای اسلامی غیر شیعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکترای فلسفۀ اسلامی، استادیار و مدیرگروه فلسفه و عرفان پردیس خواهران جامعه المصطفی العالمیه

چکیده

هدف: این نوشتار با هدف بررسی توان‌سنجی عقلانیت شیعی در مقایسه با عقلانیتهای اسلامی غیر شیعی در مواجهه با عقلانیت مدرن نگاشته شد. روش: در این نوشتار با تمسّک به روش توصیفی و تحلیلی، مؤلفه‌های عقلانیت مدرن و سه عقلانیت اعتزالی، اشعری و نواعتزالی در اهل سنّت، به علاوۀ عقلانیت شیعی، به عنوان عقلانیت اسلامی بررسی شد. یافته‌ها: بررسی شاخصه‌های عقلانیتهای سه‌گانه، به علاوۀ عقلانیت شیعی نشان داد غلبۀ اشعریت بر جهان اسلام، خلأ عقلانی حادّی را پدید آورد که سبب اقبال نواندیشان مسلمان به عقلانیت مدرن، به عنوان راهکار برون‌رفت از عقب‌ماندگی‌های این جوامع شد؛ در حالی که عقلانیت مدرن با ابتنا بر مادی‌گرایی و نسبیت‌گرایی، در تقابل با عقلانیت اسلامی است. نتیجه گیری: بررسی شاخصه‌های عقلانیت شیعی نشان داد این عقلانیت، واجد توان لازم در برخورد با عقلانیت مدرن است.

کلیدواژه‌ها


  • نهج‌البلاغه.
  • اکبریان، رضا(1386). مناسبات دین و فلسفه در جهان اسلام. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  • الزحیلی، وهبه(1416 ق). اصول الفقه الاسلامی. بیروت: دارالفکر.
  • انصاری، شیخ مرتضی(1420 ق). فرائد الأصول. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
  • انصاری، شیخ مرتضی(1383). مطارح الانظار. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
  • بوذری‌نژاد، یحیی(1397). روش‌شناسی دانش اجتماعی مسلمین. تهران: دانشگاه تهران.
  • پارسانیا، حمید(1395). روش‌شناسی انتقادی حکمت صدرایی. قم: کتاب فردا.
  • تهرانی، آقابزرگ(1403ق). الذریعه الی تصانیف الشیعه. بیروت: دارالأضواء.
  • تهرانی، آقابزرگ(1373). طبقات اعلام الشیعه. نجف: المطبعه العلمیه.
  • جناتی، محمدابراهیم(1370). منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی. تهران: کیهان.
  • حلبی، علی‌اصغر(1389). تاریخ علم کلام در ایران و جهان اسلام. تهران: اساطیر.
  • شرت، ایوون(1395). فلسفۀ علوم اجتماعی قاره‌ای. تهران: نی.
  • شیروانی، علی(1373). منابع اندیشۀ مذهبی شیعه. تهران: شفق.
  • صالحی، محمدعرب(1393). جریان‌شناسی اعتزال نو. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  • صدوق، محمد بن علی(بی‌تا). التوحید. تحقیق سید هاشم حسینی. قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
  • طنطاوی جوهری(بی‌تا). الجواهر فی تفسیر القرآن الکریم. تهران: آفتاب.
  • طهطاوی(1848 م). تلخیص الأبریز من تلخیص باریز. قاهره: دارالطباعه الأمیره.
  • عبدالجبار، قاضی ابن الحسن اسدآبادی(1966 م). المغنی فی ابواب التوحید و العدل. مصر: [بی‌نا).
  • علم‌الهدی، علی بن الحسین(1376). الذریعه الی اصول الشریعه. تصحیح ابوالقاسم گرجی. تهران: دانشگاه تهران.
  • عنایت، حمید(1370). سیری در اندیشۀ سیاسی عرب. تهران: امیرکبیر.
  • فارابی، ابونصر(1996 م). احصاءالعلوم. مقدمه و شرح دکتر علی بو ملحم. بیروت: مکتبه الهلال.
  • کراجکی، محمدبن علی بن عثمان(1410 ق). کنزالفوائد. قم: [بی‌نا].
  • کلینی، محمد بن یعقوب(1413 ق). الکافی. بیروت: دارالاضواء.
  • مجلسی، محمدباقر(بی‌تا). بحارالانوار. بیروت: مؤسسه الوفا.
  • مطهری، مرتضی(1374). مجموعه آثار، ج13. تهران: صدرا.
  • مفید، محمدبن نعمان(بی‌تا). رسائل فی الغیبه. تحقیق علاء آل جعفر. [بی‌جا]: [بی‌نا].
  • میرزای قمی(1378). قوانین الاصول. ابوالقاسم بن محمدبن حسن. [بی‌جا]: مکتبه العلمیه.
  • هادوی تهرانی، مهدی(1385). تاریخ علم اصول. تهران: خانه خرد.
  • Gadamer, Hans Georg (2004). Truth and Method. Translation by Joel Marshall. London: Continuum Publishing Group.
  • Approach to rhetoric.
  • Abdul Jabbar, Qazi Ibn Al-Hassan Asadabadi (1966). Al-Mughni Fi Abwab Al-Towhid wa Al-Adl. Egypt.
  • Akbarian, Reza (2007) The Relationship between Religion and Philosophy in the Islamic World. Tehran: Institute of Islamic Culture and Thought.
  • Alam al-Huda, Ali ibn al-Hussein (Sayyed Murtadha) (1997). Al-Dari'ah al-Usul al-Shari'ah. Edited by Abolghasem Gorji. Tehran: University of Tehran.
  • Al-Zuhaili, Wahba (1416 AH). Principles of Islamic Jurisprudence. Beirut: Dar al-Fikr.
  • Ameli, Seyed Mohsen Amin (1421 AH). Dar al-Ta'rif.
  • Ansari, Sheikh Morteza (1420 AH). Faraid al-Osul. Qom: Majlis al-Fikr al-Islami.
  • Ansari, Sheikh Morteza (2004). Matareh Al-Anzar. Qom: Islamic Thought Association.
  • Bouzarinejad, Yahya (2018). Methodology of Muslim Social Knowledge. Tehran: University of Tehran Press.
  • Enayat, Hamid (1991). A Look at Arab Political Thought. Tehran: Amirkabir.
  • Farabi, Abu Nasr (1996). Ehsa al-Ulum. Introduction and Explanation of Dr. Ali Bo Malham. Beirut: Maktab al-Hilal.
  • Hadavi Tehrani, Mehdi (2006). History of the Science of Principles. Tehran: Khane Kherad Publications.
  • Halabi, Ali Asghar (2010). History of Theology in Iran and the Islamic World. Tehran: Asatir Publishing.
  • Janati, Mohammad Ibrahim (1991). Sources of Ijtihad from the Perspective of Islamic Religions. Tehran: Kayhan Institute.
  • Karajki, Mohammad Ibn Ali ibn Uthman (1410 AH). Kanz al-Fawid. Qom.
  • Kolini, Muhammad ibn Ya'qub (1413 AH). Al-Kafi. Beirut: Dar al-Azwa.
  • Majlisi, Mohammad Baqir (No Date). Bahar al-Anwar. Beirut: Al-Wafa Institute.
  • Mirza Qomi (1999). Laws of Principles. Abu al-Qasim ibn Muhammad ibn Hassan. Maktab al-Almiya.
  • Motahhari, Morteza (1995). Collection of Works, Vol. 13. Tehran: Sadra.
  • Mufid, Muhammad ibn Nu'man (No Date). Rasa'il fi al-Ghaybah. Research by Ala al-Ja'far. unpublished.
  • Parsania, Hamid (2016). Critical Methodology of Hekmat Sadraei. Qom: Tomorrow's Book.
  • Saduq, Muhammad ibn Ali (No Date). Al-Towhid. Research by Sayyed Hashim Husseini. Qom: Islamic Publishing Foundation.
  • Salehi, Mohammad Arab (2014). New Etzal Flow Studies. Tehran: Institute of Islamic Culture and Thought.
  • Shirt, Yvonne (2016). Philosophy of Continental Social Sciences. Tehran: Ney Published.
  • Shirvani, Ali (1994). Sources of Shiite Religious Thought. Tehran: Shafaq Publications.
  • Tahtawi (1848). Summarizing the Abriz from Summarizing Bariz. Cairo: Amir Printing House.
  • Tantawi Johari (No Date). Al-Jawahir Fi Tafsir Al-Quran Al-Karim. Tehran: Aftab Publications.
  • Tehrani, Agha Bozorg (1403 AH). Al-Dari'ah al-Tasanif al-Shi'a. Beirut: Dar al-Azwa.
  • Tehrani, Agha Bozorg (1994). Classes of the Declaration of Shiism. Najaf: Scientific Press.