بررسی قاعدۀ فقهی عدالت در ارزشیابی آموزشی (با تأکید بر آموزش عالی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 طلبۀ حوزۀ علمیۀ قم و دکتری فقه تربیتی، جامعةالمصطفی العالمیه

2 طلبۀ حوزۀ علمیۀ قم و دانشجوی دکتری علوم اقتصادی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه قم.

3 استاد درس خارج و دانش‏آموخته سطح 4 حوزۀ علمیۀ قم و استادیار جامعه المصطفی العالمیه

چکیده

هدف: یکی از مقاطع مهم نظام آموزشی هر کشور، مقطع آموزش عالی است که وظیفۀ آن تربیت نیروی متخصص در زمینه‌های مختلف اقتصادی، مدیریتی و... می‌باشد. در این میان، شیوۀ ارزشیابی، نقش کلیدی در به ثمر رسیدن اهداف آن دارد. هدف از انجام این تحقیق، بررسی قاعدۀ فقهی عدالت در ارزشیابی آموزش عالی بود. روش: در این تحقیق، ارزشیابی آموزش عالی از منظر تعالیم اسلامی با روش اجتهادی بررسی شده است. پرسش اصلی این بود که از نظر فقه، شیوۀ ارزشیابی چه ویژگی‏هایی باید داشته باشد. یافته‏ها: یکی از مهم‏ترین دستورات فقه در عرصۀ ارزشیابی، قاعدۀ عدالت است که بر لزوم اعطای حقوق افراد، تأکید و متناسب با اهداف آموزش عالی و اهداف هر نوع از ارزشیابی، الزاماتی را برای چگونگی ارزشیابی در آموزش عالی به همراه دارد. نتیجه‏گیری: ارزشیابی آموزشی صحیح با توجه به مقاصد یک فعالیت آموزشی تعیین می‏شود و بعد از آن ارزشیابی به عمل می‏آید تا نشان داده شود که آن مقاصد تا چه اندازه تحقق یافته‏اند. همچنین معیار برابری فرصتها برای دستیابی به معیارهای مورد ارزیابی نیز در تحقق عدالت مؤثر است.

کلیدواژه‌ها


  • قرآن کریم.
  • نهج‏البلاغه. سید جعفر شهیدی(1379). تهران: علمی فرهنگی، چ هفدهم.
  • آخوند خراسانی، محمدکاظم(1417 ق). کفایه الأصول. قم: مؤسسه آل‏البیت، لإحیاء التراث، چ دوم.
  • اخلاقی، فائزه؛ محمدحسین یارمحمدیان، معصومه خوشگام و نوشین محبی(1390). «ارزشیابی کیفیت برنامه‏های آموزشی در آموزش عالی با استفاده از الگوی CIPP». مدیریت اطلاعات سلامت، دورۀ هشتم، ش 5.
  • اصغری، سید محمد(1388). «عدالت به مثابه قاعدۀ فقهی و حقوقی». مطالعات حقوق خصوصی(حقوق)، دورۀ سی و نهم، ش 1: 21-1.
  • اعرافی، علیرضا(1394). روشهای تربیت. قم: مؤسسه اشراق و عرفان.
  • اعرافی، علیرضا(1399). وظایف حکومت در تربیت. قم: مؤسسه اشراق و عرفان.
  • ایروانی، باقر(1384). دروس التمهدیه القواعدالفقهیه، ج 1. قم: مؤسسة الفقه للطباعه و النشر.
  • بازرگان، عباس(1382). «ظرفیت‌سازی برای ارزیابی و ارتقای کیفیت نظام آموزش عالی: تجربه‌های بین‌المللی و ضرورتهای ملی در ایجاد ساختار مناسب». مجلس و پژوهش، سال دهم، ش 41: 158-141.
  • تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد(1366). غرر الحکم و درر الکلم. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
  • جمالی زواره، بتول؛ احمدرضا نصر و حوریه شادفر(1392). «مدلهای ارزیابی کیفیت در آموزش عالی بر اساس نیاز مشتریان». نامۀ آموزش عالی، سال ششم، ش 23: 23-7.
  • داودآبادی فراهانی، محسن(1399). الگوی آموزش عالی در فقه تربیتی. رسالۀ دکتری رشتۀ فقه تربیتی. قم: جامعه المصطفی العالمیه، مجتمع آموزش عالی فقه.
  • رحمانی، رمضان و کورش فتحی واجارگاه(1387). «ارزشیابی کیفیت در آموزش عالی». راهبردهای آموزش در علوم پزشکی، جلد ۱، ش ۱: 39-۲۸.
  • سیف ، علی‏اکبر(1381). روشهای اندازهگیری و ارزشیابی آموزشی. ویرایش دوم. تهران: دوران.
  • شاهرضائی، سیدرسول(1389). «بررسی وضعیت ارزیابی در آموزش عالی کشور به منظور ارائۀ یک چارچوب ادراکی». پژوهش و برنامه‏ریزی در آموزش عالی، ش 56: 60-41.
  • صادق‏زاده طباطبایی، سیدمحمود(1393). «درآمدی بر تطبیق قاعدۀ عدالت». مطالعات اسلامی: فقه و اصول، سال چهل و ششم، ش ٩٨: 158-١٤٣.
  • صدری نوش‏آبادی، سید صدرالدین؛ تیمور مرجانی و ابراهیم حاجیانی(1397). «طراحی نظام دیدبانی آموزش عالی با رویکرد کارآفرینانه». مدیریت فرهنگ سازمانی، سال شانزدهم ش ۴(پیاپی ۵۰): 805-825.
  • طباطبایی، سید محمود(1395). «نسبت قاعدۀ عدالت با قواعد فقهی دیگر». فقه، ش ۸۷: 172-۱۵۱.
  • علم‏الهدی، جمیله(1393). نظریۀ اسلامی تعلیم و تربیت مبانی آموزش رسمی. تهران: دانشگاه امام صادق.
  • فراستخواه، مقصود(1387). «بررسی وضع موجود و مطلوب ارزیابی نظام علمی در ایران با تأکید بر بخش آموزش عالی». سیاستنامه علم و فنّاوری، سال اول، ش 2.
  • قورچیان، نادرقلی و حسن شهرکی‏پور(1389). «بررسی نظامهای ارزیابی آموزش عالی در جهان به منظور ارائۀ مدل مناسب برای آموزش عالی کشور». پژوهشهای مدیریت واحد علوم و تحقیقات، ش 85.
  • کافمن، راجر و جری هرمن(1374). برنامه‏ریزی استراتژیک در نظام آموزشی. ترجمه فریده مشایخ و عباس بازرگان. تهران: مدرسه.
  • کیامنش، علیرضا(1383). روشهای ارزشیابی آموزشی، رشتۀ علوم تربیتی. تهران: دانشگاه پیام نور.
  • لطف‏آبادی، حسین(1378). سنجش و اندازه‏گیری در علوم تربیتی. مشهد: دانشگاه فردوسی.
  • مصطفوی، سید محمدکاظم(1421 ق). القواعد مئة قاعدة فقهیه. قم: دفتر انتشارات اسلامی، چ چهارم.
  • مطهری، مرتضی(1370). اسلام و مقتضیات زمان. تهران: صدرا.
  • مطهری، مرتضی(1403 ق). بررسی اجمالی مبانی اقتصاد اسلامی. تهران: حکمت.
  • مکارم شیرازی، ناصر(1387). سلسله القواعد الفقهیه. قم: کتابخانه صدر.
  • مهریزی، مهدی(1376). «عدالت به مثابه قاعده فقهی». نقد و نظر، ش 10.
  • واعظی، احمد(1393). نقد و بررسی نظریههای عدالت. قم: مؤسسه امام خمینی.
  • هاشمی شاهرودی، محمود(1393). «روش استدلال در علم فقه». فقه اهل بیت، ش 79.
  • Akhlaghi, Faezeh; Mohammad Hussein Yarmohammadian, Masoumeh Khoshgam & Nooshin Mohebbi (2011). “Evaluation of the quality of educational programs in higher education using the CIPP model”. Health Information Management, Vol. 8, No. 5.
  • Akhund Khorasani, Mohammad Kazem (1417 AH). Kefayat al-Osul. second edition. Qom: Aalulbayt Institution (peace be upon him) for the revival of heritage.
  • Alam al-Huda, Jamileh (2014). Islamic Theory of Education and Fundamentals of Formal Education. Tehran: Imam Sadegh University.
  • Tamimi Amedi, Abdul Wahed bin Mohammad (1987). Ghorar al-Hekam and Dorar al-Kalem. Qom: Islamic Propagation Office Qom Seminary.
  • Arafi, Alireza (2020). Government Duties in Education, Qom: Institute of enlightenment and mysticism.
  • Arafi, Alireza (2015). Methods of Education. Qom: Institute of enlightenment and mysticism.
  • Asghari, Seyed Mohammad (2009). “Justice as a jurisprudential and legal rule”. Studies of Private Law (Law), Vol. 39, No. 1: 1-21.
  • Bazargan, Abbas (2003). “Capacity Building to Evaluate and Improve the Quality of the Higher Education System: International Experiences and National Needs in Creating an Appropriate Structure”. Majles va rahbord, Vol. 10, No. 41: 141-158.
  • Davoodabadi Farahani, Mohsen (2020). The Model of Higher Education in Educational Jurisprudence. PhD Thesis in Educational Jurisprudence. Qom: Al-Mustafa International University, Higher Education Jurisprudence Complex.
  • Farasatkhah, Maghsoud (2008). “Study of the current and favorable situation of evaluation of the scientific system in Iran with emphasis on higher education”. Science and Technology Policy, First Year, No. 2.
  • Ghoorchian, Nader Gholi & Hassan Shahrakipour (2010). “Study of higher education evaluation systems in the world in order to provide a suitable model for higher education in the country”. Journal of Management Research, Science and Research Unit, No. 85.
  • Hashemi Shahroudi, Mahmoud (2014). “Method of reasoning in the science of jurisprudence”. Ahl al-Bayt (AS) jurisprudence quarterly, No. 79.
  • Irvani, Baqir (2005). Lessons of the Study of the Rules of Jurisprudence, Vol. 1. Qom: Institute of Jurisprudence for Printing and Publishing.
  • Jamali Zavareh, Batool; Ahmad Reza Nasr & Houria Shadfar (2013). “Quality Assessment Models in Higher Education Based on Customer Needs”. Letter of Higher Education, Vol. 6, No. 23: 7-23.
  • Kaufman, Roger & Jerry Herman (1995). Strategic Planning in the Educational System. Translated by Farideh Mashayekh & Abbas Bazargan. Tehran: Madrasa.
  • Kiamanesh, Alireza (2004). Educational Evaluation Methods. Department of Educational Sciences. Tehran: Payame Noor University.
  • Lotfabadi, Hossein (1999). Measurement in Educational Sciences. Mashhad: Ferdowsi University.
  • Makarem Shirazi, Nasser (2008). Series of Jurisprudential Rules. Qom: Sadr Library Publications.
  • Mehrizi, Mehdi (1997). “Justice as a Jurisprudential Rule”. Quarterly Journal of Criticism and Opinion, No. 10.
  • Motahari, Morteza (1991). Islam and the requirements of time. Tehran: Sadra Publications.
  • Motahari, Morteza (1403 AH). Overview of the principles of Islamic economics. Tehran: Hekmat Publications.
  • Mustafavi, Seyyed Mohammad Kazem (1421 AH). Al-Qawa'd (the rule of jurisprudence). fourth edition. Qom: Islamic Publications Office.
  • Rahmani, Ramezan & Kourosh Fathi Vajargah (2008). “Quality Assessment in Higher Education”. Education Strategies in Medical Sciences, Vol. 1, No. 1: 28-39.
  • Sadeghzadeh Tabatabai, Seyed Mahmoud (2014). “An Introduction to the Application of the Rule of Justice”. Islamic Studies: Jurisprudence and Principles, Vol. 46, No. 2: 148-158.
  • Sadri Nooshabadi, Seyed Sadroddin; Teymour Marjani & Ebrahim Hajiani (2018). “Designing a higher education watchdog system with an entrepreneurial approach”. Organizational Culture Management, Year 16, No. 4(50 consecutive) 805-825.
  • Seif, Ali Akbar (2002). Educational Measurement and Evaluation Methods. Second Edition. Tehran: Doran Publishing.
  • Shahrezaei, Seyed Rasool (2010). “Study of the status of evaluation in higher education in order to provide a perceptual framework”. Quarterly Journal of Research and Planning in Higher Education, No. 56: 41-60.
  • Shahidi, Seyed Jafar (1998). Nahj al-Balaghah. Tehran: Scientific and Cultural Publications, 17th edition.
  • Tabatabai, Seyed Mahmoud (2016). “Relationship between the rule of justice and other jurisprudential rules’. Jurisprudence Quarterly, 87: 151-172.
  • Vaezi, Ahmad (2014). Critique and Study of Theories of Justice. Qom: Imam Khomeini Institute.