تحلیل دیدگاه ناصرخسرو پیرامون دو مفهوم عقل و دین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری فلسفه و منطق؛ استاد گروه علوم تربیتی دانشگاه ازاد واحد اصفهان(خوراسگان)/ ایران.

2 دکتری برنامه‌ریزی؛ دانشیار گروه علوم تربیتی- برنامه‌ریزی درسی دانشگاه آزاد واحد اصفهان(خوراسگان)/ ایران.

3 دانشجوی دکتری فلسفۀ تعلیم وتربیت(نویسنده مسئول)/ نشانی: اصفهان؛ خیابان جی شرقی، ارغوانیه، بلوار دانشگاه دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان(خوراسگان)/ نمابر: 35354060-۰۳۱/ Email: phd_kazemi20@yahoo.com

چکیده

هدف: این مقاله درصدد تحلیل دیدگاه ناصرخسرو پیرامون دو مفهوم عقل و دین بود. از این رو، نخست محورهای دوگانۀ عقل در جهان‌بینی ناصرخسرو بررسی، سپس عقل در دیوان اشعار و خوان‌الاخوان ناصرخسرو و نیز مفهوم دین و دینداری تحلیل شده است. روش: در این تحقیق از روش کتابخانه‌ای و ابزار فیش‌برداری استفاده شد. یافته‌ها: به عقیدۀ ناصرخسرو، عقل از چیزی آفریده نشده است؛ در غیر این صورت مبدع خوانده نمی‌شد: «وگر پیش از مبدع چیزی بودی، از دو بیرون نبودی؛ یا مبدع بودی نه از چیزی پدید آمده یا چیزی بودی از چیزی پدید آمده» و این امر محال است. همچنین از نظر وی، نخستین صادر از ذات باری‌تعالی، خرد است و انسان خردمند را به گرفتن از خرد فرا می‌خواند؛ خردی که در بند نیازهای حیوانی بشر، چون خور و خواب نباشد و نیازهای روحی و روانی او را بر طرف سازد. ایشان دوزخ را به جهل و نادانی و بهشت را به خردمندی و دانایی تأویل می‌کند. علم و دانش از نظر ناصرخسرو، همان دین است. در پناه شریعت بودن مایة دولت، رحمت، آسایش و بقای در دو جهان می شود. عمل به شریعت، به علم و حکمت منتهی می‌شود. هرکس حکمت یافته باشد، به او خیر عظیم و منفعت بسیار می‌رسد. نتیجه‌گیری: ناصرخسرو خرد را به عنوان عالی‌ترین مفهوم برای دستیابی به اسرار و رموز آفرینش می‌داند که به همراهی دین و دانش، موجب سعادت و رستگاری انسان می‌شود.

کلیدواژه‌ها


منابع
-       ابراهیمی دینانی، غلامحسین(1385). دفتر عقل و آیت عشق. جلد اول. تهران: طرح نو.
-       اعلایی، غلامحسین(1391). تحلیل معرفت عقلانی مطرحشده در آیات قرآن کریم(بر اساس تفسیر المیزان) و دلالتهای تربیتی آن بر برنامۀ درسی. پایان‌نامۀ دکتری. خوراسگان: دانشگاه آزاد اسلامی.
-       ایلخانی محمد(1390). «فلسفه و دین نزد ناصرخسرو». مجموعه مقالات همایش حکیم ناصرخسرو. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
-       پارسانسب، محمد(1388). «از عقل ناصرخسرو تا عقل سنایی». نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، دوره جدید، ش 26: 114-87.
-       فرزاد، عبدالحسین(1384). «نقد و بررسی اندیشۀ خردگرایی و آزاد اندیشی در شعر متنبّی عرب و ناصرخسرو قبادیانی». پژوهشنامه علوم انسانی، ش 46-45: 188-175.
-       گلستانی، سید ‌هاشم(1368). فلسفۀ اسلامی. تهران: مشعل، ج دوم.
-       مسکوب، شاهرخ(1368). «منشأ و معنای عقل در اندیشۀ ناصرخسرو». ایران‌نامه، ش 27-26.
-       مسبوق، سید مهدی؛ هادی نظری منظم و کبری والوار(1391). «از عقل ناصرخسرو تا عقل ابوالعلا؛ پژوهشی تطبیقی در حوزۀ موضوعات و مضامین». ادبیات تطبیقی، ش 6.
-       ناصرخسرو قبادیانی(1338). خوانالاخوان. تهران: کتابخانه بارانی.
-       ناصرخسرو قبادیانی(1370). دیوان اشعار. تصحیح مینوی و محقق. تهران: دانشگاه تهران.
-       ناصرخسرو قبادیانی(1341).زاد المسافرین. محمد بذل الرحمن. تهران: کتابفروشی محمودی.
-       ناصرخسرو قبادیانی(1348). وجه دین. تهران: کتابخانه طهوری، چ دوم.
-       نظری، جلیل(1384). «جهان‌بینی ناصرخسرو». مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، ش 3.
-       ولی‌نژاد، شریفه(1385). «خرد و خردستایی در دیوان ناصرخسرو». نشریه ادبیات فارسی، ش 7.
-       A'layi, Gholam Hossein (2012). Analysis of Rational Knowledge Mentioned in the Qur'an Signs (Based on Al-Mizan Exegesis Book) and its Educational Reasons on Curriculum. Doctoral Thesis. Azad University of Khorasgan County.
-       Farzad, Abd-al-Hossain (2005). “Review of Rationalism Thought and Liberal-Thinking in Arab Poetry and Naser Khosrow Ghobadiani”. Journal of Human Sciences, No. 45-46: 175-188.
-       Golestani, S. Hashem (1989). Islamic Philosophy. Vol. II. Tehran: Mash’al Publications.
-       Ibrahimi Dinani, Gholam Hossein (2006). Wisdom Book and the Sign of Love. Volume I, Tehran: Tarhe No.
-       Ilkhani, Mohammad (2011). “Philosophy and Religion by Naser Khosro”. Articles of Hakim Naser Khosrow Conference. Tehran: Martyr Beheshti University.
-       Masboogh, S. Mehdi; Hadi Nazari Monazzam & Kobra Valvar. (2012). “From Nasser Khosrow Wisdom to Abol-Ala Wisdom, a Comparative Research in the Field of Subjects and Concepts”. Journal of Comparative Literature, Issue 6.
-       Maskoob, Shahrokh (1989). “Region and Meaning of Wisdom in the Thought of Naser Khosrow”. Iran Nameh Journal, Issues 26 and 27.
-       Naser Khosrow Ghobadiani (1991). Book of Poetry. Correction of Mojtaba Minovi and Mehdi Mohaghegh. Tehran: Tehran University.
-       Naser Khosrow Ghobadiani (1959). Khan-Al-Akhavan. Tehran: Barani Library Publications.
-       Naser Khosrow Ghobadiani (1969). The Religion Face. Second Edition, Tehran: Tahoori Library Publications.
-       Naser Khosrow Ghobadiani (1962). Zad-Al-Mosaferin. Mohammad Bazl-Al-Rahman. Tehran: Mahmoudi Bookstore Publications.
-       Nazari, Jalil (2005) “Naser-Khosrow Worldview”. Social and Human Sciences Journal, Shiraz University, Issue 3.
-       Parsa Nasab, Mohammad (2009). “From Nasser Khosrow’s Wisdom to Sanaei Wisdom”. Journal of Literature and Human Sciences College, Kerman’s Martyr Bahonar University, The New Round, No. 26: 87-114.
-       Vali Nejad, Sharifeh (2006). “Wisdom and Wisdom Glorification in Naser Khosrow Book of Poetries”. Persian Literary Journal, Issue 7.