جاهلیت مدرن و الزامات تضمنی ایجاد دانشگاه اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم سیاسی، گرایش مسائل ایران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود.

2 دکتری علوم سیاسی، دانشگاه تربیت ‌مدرس/ استادیار گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

هدف: هدف از نگارش مقالۀ حاضر، ارائۀ مهم‏ترین الزامات برای ایجاد دانشگاه اسلامی و بیان وظایف دانشگاه اسلامی در شرایط حاکمیت جهالت مدرن بر جهان بود. روش: این مقاله با روش‌شناسی تفسیری بر مبنای آموزه‌های نظری تأویل متن و روش تحلیل گفتمان، ابتدا به تبیین نظری پدیدۀ جاهلیت در کلام و اندیشۀ علمای اسلامی پرداخته، سپس با بررسی گفتارها و متون مکتوب امام خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای، ضرورت پردازش مفهوم جاهلیت مدرن را برای صورتبندی و بازسازی گفتمان دانشگاه اسلامی نشان داده است. یافته‌ها: دانشگاه اسلامی بر مبنای تکلیف تمدنی و رسالت الهی باید حساسیت زیادی را برای ترویج باورهای خود به صورت عمیق و نه سطحی قائل باشد و ضمن توجه به پیچیدگی و ظرافتهای خاص در جهان معاصر باید بتواند افزون بر تبیین بیان مسئله، گامهای عملی برای نفی جهالت مدرن بردارد. دانشگاه اسلامی همچنین باید خود را مکلّف به تدارک و تهیۀ نقشۀ راهی کند که متناسب با پیچیدگی‌های مناسبات بین‌المللی الگویی اثربخش در میان‏‏مدت و بلندمدت محسوب شود. نتیجه‌گیری: نسخۀ موفق دانشگاه اسلامی را در مواجهه با «دگر» غربی، باید دانشگاهی توصیف کرد که بتواند با اتکا به عقل بومی، آموزه‌های حکمت متعالیه و نفی جهل مدرن، منشأ و مقصدی الهی داشته و غایتش هدایت جامعه به سمت نزدیکی و تقرّب به ساحت الهی و زندگی و زیست مؤمنانه باشد. در حقیقت؛ دانشگاه اسلامی باید نقشی را برای دانشجویان به عهده ‌گیرد که پیش‏تر پیامبران الهی ایفا می‌کردند.

کلیدواژه‌ها


-       قرآن کریم.
-       نهج‌البلاغه.
-       ابن اثیر، عزالدین(1370). تاریخ کامل. ترجمۀ سید حسین روحانی. تهران: اساطیر.
-       امام خمینی، سید روح‌الله(1386). صحیفۀ امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-       امام خیمنی، سید روح‌الله(1391). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-       آخوند، سکینه؛ سیده راضیه پورمحمدی و معصومه نجفی(1395). «بررسی تطبیقی شاخصه‌های اخلاقی جاهلیت اولی با جاهلیت مدرن». همایش ملی اسلام و جاهلیت مدرن؛ چالشها و بایسته‌ها. مشهد: جامعه‌المصطفی العالمیه، بهمن.
-       بدیع، برتران(1380). دو دولت؛ قدرت و جامعه در غرب و در سرزمینهای اسلامی. ترجمۀ احمد نقیب‌زاده. تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
-       برمن، مارشال(1386). تجربه مدرنیته. ترجمۀ مراد فرهادپور. تهران: طرح نو.
-       پالمر، ریچارد ای.(1389). علم هرمنوتیک. ترجمۀ محمدسعید حنایی کاشانی. تهران: هرمس.
-       جعفریان، رسول(1392). تاریخ سیاسی اسلام 1، سیرۀ رسول خدا(ص). قم: دلیل ما.
-       جونز، ویلیام توماس(1388). خداوندان اندیشۀ سیاسی. ترجمه علی رامین. تهران: امیرکبیر.
-       حسینی همدانی، سید محمد(1363). درخشان پرتوی از اصول کافی. قم: چاپخانه علمیه قم.
-       حقیقت، صادق و سید محمدعلی حسینی‌زاده(1387). «گفتمان». رهیافت و روش در علوم سیاسی. تهران: سمت.
-       داوری اردکانی، رضا(1354). فلسفۀ مدنی فارابی. تهران: زر.
-       رُرتی، ریچارد(1386). فلسفه و امید اجتماعی. ترجمۀ عبدالحسین آذرنگ و نگار نادری. تهران: نی.
-       رضایی، غلامرضا(1395). «اومانیسم، علت‌العلل معرفتی معنویت مدرن جاهلی». همایش ملی اسلام و جاهلیت مدرن؛ چالشها و بایسته‌ها. مشهد: جامعه‌المصطفی العالمیه، بهمن.
-       سبحانی، جعفر(1380). فروغ ابدیت/ تجزیه و تحلیل کاملی از زندگانی پیامبر اکرم(ص). قم: بوستان کتاب.
-       صیدی، محمود(1395). «جاهلیت مدرن در مدرنیته با نظر به مبنای قرآن کریم». همایش ملی اسلام و جاهلیت مدرن؛ چالشها و بایسته‌ها. مشهد: جامعه‌المصطفی العالمیه، بهمن.
-       عنایت، حمید(1381). بنیاد فلسفۀ سیاسی در غرب. تهران: زمستان.
-       فاتح راد، مهدی؛ محمدحسین نقوی و محمدرضا جلیلوند(1392). «دانشگاه حکمت‌بنیان نهاد مبنایی پیشرفت متعالی». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، دورۀ هفدهم، ش 56.
-       فدایی مهربانی، مهدی(1393). حکمت، معرفت و سیاست در ایران: اندیشۀ سیاسی عرفانی در ایران، از مکتب اصفهان تا حکمای الهی معاصر. تهران: نی.
-       فضل اللهی قمشی، سیف‌الله و سوده اسلامی‌فر، (1390). «معیارهای دانشگاه اسلامی از دیدگاه استادان دروس معارف اسلامی». ماهنامه معرفت، سال بیستم ، شماره 8 .
-       فوکو، میشل(1389). ایران: روح یک جهان بی‌روح و 9 گفتگوی دیگر با میشل فوکو. ترجمۀ نیکو سرخوش و افشین جهاندیده. تهران: نی.
-       قدوسی، زهرا(1395). «وجوه اشتراک و تمایز جاهلیت اولی با جاهلیت امروز». همایش ملی اسلام و جاهلیت مدرن؛ چالشها و بایسته‌ها. مشهد: جامعه‌المصطفی العالمیه، بهمن.
-       قربانی‌زاده، وجه‌الله و محمد امینی(1393). «آرمان‌گرایی و حرکت در دانشگاه اسلامی». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، سال هجدهم، ش 59.
-       قطب، محمد(1359). جاهلیت قرن بیستم. ترجمۀ محمدعلی عابدی. تهران: نشر مرکزـ نشر انقلاب.
-       کلینی، محمدبن یعقوب(1379). اصول کافی. ترجمۀ محمدباقر کمره‌ای. تهران: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی.
-       لوبون، گوستاو(1394). تمدن اسلام و عرب. ترجمه سید محمدتقی فخر داعی گیلانی. تهران: بدرقۀ جاویدان.
-       مارش، دیوید و جری استوکر(1388). روش و نظریه در علوم سیاسی. ترجمه امیرمحمد حاجی‌یوسفی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
-       محدثی، جواد(1387). بر کرانۀ شرح چهل حدیث امام خمینی. تهران: عروج.
-       مرتضوی، خدایار(1386). «تبیین روش‌شناسی اندیشۀ سیاسی از منظر کوئنتین اسکینر». پژوهشنامۀ علوم سیاسی، سال سوم، ش 1: 191-159.
-       معینی علمداری، جهانگیر(1389). روش‌شناسی نظریه‌های جدید در سیاست (اثبات‌گرایی و فرااثبات‌گرایی). تهران: دانشگاه تهران.
-       ملاصدرا، محمد بن ابراهیم(1366). ترجمه و تفسیر الشواهد الربوبیه. ترجمۀ جواد مصلح. تهران: سروش.
-       ملاصدرا، محمد بن ابراهیم(1384). ترجمۀ اسفار اربعه. ترجمۀ محمد خواجوی. تهران: مولی.
-       مهدی، رضا(1392). «نظریۀ دانشگاه اسلامی: الگوی فرهنگی منتج از روش نظریه مبنایی». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، دورۀ هفدهم، ش 54.
-       میرزایی، عبدالحمد(1395). «جاهلیت مدرن از نگاه آیات و روایات». همایش ملی اسلام و جاهلیت مدرن؛ چالشها و بایسته‌ها. مشهد: جامعه‌المصطفی العالمیه، بهمن.
-       میرسپاسی، علی(1393). تأملی در مدرنیتۀ ایرانی: بحثی دربارۀ گفتمانهای روشنفکری و سیاست مدرنیزاسیون در ایران. ترجمۀ جلال توکلیان. تهران: طرح نو.
-       ناظرزاده کرمانی، فرناز(1376). اصول و مبادی فلسفۀ سیاسی فارابی؛ شرح نظریۀ مدینۀ فاضله با تطبیق بر آرای افلاطون و ارسطو. تهران: دانشگاه الزهرا.
-       وبر، ماکس(1388). اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری. ترجمۀ مرتضی ثاقب‌فر. تهران: جامی.
-       یورگنسن، ماریان و لوئیز فیلیپس(1389). نظریه و روش در تحلیل گفتمان. ترجمۀ هادی جلیلی. تهران: نی.
-       Holy Quran.
-       Nahj Al_Balagha.
-       Akhund, S. & Others (2016). “Barresi Tatbiqi Shakesehaye Akhlaghi Jaheliyat-e Ola ba Jaheliyat-e Modern” (A Comparative Study of Moral Characteristics of the First Irrationality with Modern Ignorance). National Conference of Islam and Modern Ignorance. Mashhad: Jamia al Mustafa Alamia.
-       Badih, Bartaran (2001). Two states; power and society in West and Islamic countries; Translated to Persian by Ahmad Naghib Zadeh. Tehran: Islam and Iran recognition Pub.
-       Berman, Marshal (2007). All that is Solid Melts into Air: The Experience of Modernity. Translated to Persian by Morad Farhadpoor. Tehran: Tarh- e No Publishing.
-       Davari Ardakani, Reza (1975). Falsafe Siasi-e Farabi (Farabi Civic Philosophy). Tehran: Zar Publishing.
-       Enayat, Hamid (2002). Bonyad-e Falsafe Siasi Dar Gharb (The Foundation of Political Philosophy in the West). Tehran: Zemestan Publishing.
-       Fadaie Mehrbani, Mahdi (2014). Hekmat, Marefat va Siasat Dar Iran (Wisdom, Knowledge and Politics in Iran). Tehran: Ney Publishing.
-       Fateh Rad, Mehdi; Muhammad Hussein Naghavi & Mohammad Reza Jalilvand (2013). “Knowledge Based University; an Institution for Supreme Development”. The Knowledge Studies in the Islamic University, Vol. 17, Issue 56: 471-496.
-       Foucault, Michel (2010). Iran, Ruh-e Jahan-e Biruh (Iran: the Soul of a World Repulsions). Translated to Persian By Niko Sarkhosh and Afshin Jahandide, Tehran: Ney Publishing.
-       Ghodusi, Zahra (2016). "Vojuh-e Eshterak Va Tamayoz Jaheliat-e Ola and Jaheliat-e Modern" (Dimensions of The Similarity and Difference Between the First Irrationality and Today's Ignorance). National Conference of Islam and Modern Ignorance. Mashhad: Jamia al Mustafa Alamia.
-       Ghorbani Zadeh, Vajhollah & Muhammad Amini (2014). "Knowledge Based University; an Institution for Supreme Development". The Knowledge Studies in the Islamic University, Vol. 18, Issue 59.
-       Haghighat, Sadegh & Mohammad Ali Hossein Zadeh (2008). "Discourse". Approach and Method in Political Science. Tehran: Samt Publishing.
-       Hosseini Hamedani, S.M. (1984). Brilliant Beam of Osul-e Kafi. Qom: Elmieh Qom Publishing.
-       Ibn Al-Athir, Ez al-Din (1991). Tarikh Al-Kamel (The Complete History). Tehran: Asatir Publishing.
-       Imam Khomeini (2007). Sahife-ye Imam. Tehran: Imam Khomeini Publishing.
-       Imam Khomeini (2012). Jonud-e Aghl Va Jahl (Soldiers of Wisdom and Ignorance). Tehran: Imam Khomeini Publishing.
-       Jafarian, Rasoul (2013). Political Islam History, Vol. 1. Qom: Dalil e Ma Publishing.
-       Jones, William Thomas (2009). Translation Masters of Political Thought. Translated to Persian by Ali Ramin. Tehran: Amirkabir Publishing.
-       Jorgensen, Marianne & Louise Philips (2010). Discourse Analysis as Theory and Method. Translated to Persian by Hadi Jalili. Tehran: Ney Publishing.
-       Koleyni, Mohammad Ben Yaghub (2000). Osul-e Kafi. Translated to Persian By Mohammad Baqer Kamarei. Tehran: Daftar-e Motaleat-e Tarikh Va Maaref-e Islami.
-       Laclau, Ernesto & Chantal Muffe (1985). Hegemony & Socialist Strategy: Towards a Radical Democratic Politics. London - Now York: Verso.
-       Le Bon, Gustave (2015). The World of Islamic Civilization. Tehran: Javidan Publishing.
-       Mahdi, Reza (2013). "Knowledge Based University; an Institution for Supreme Development". The Knowledge Studies in the Islamic University, Vol. 17, Issue 56: 471-496.
-       Marsh, David & Gerry Stoker (2009). Theory and Method in Political Science. Translation to Persian by Amir Muhammad Hajiyusefi. Tehran: Motaleaat e Rahbordi Publishing.
-       Mirsepasi, Ali (2014). Negotiating Modernity in Iran: Intellectual Discourse and the Politics of Modernization. Tehran: Tarh e No Publishing.
-       Mirzaei, Abdolhamid (2016). “Jaheliat-e Modern Az Negah-e Ayat Va Revayat” (Modern Ignorance from the Perspective of Verses and Narrations). National Conference of Islam and Modern Ignorance. Mashhad: Jamia al Mustafa Alamia.
-       Moeini Alamdari, Jahangir (2010). Ravesh Shenasi Jadid dar Siyasat (Methodology of New Theories of Politics). Tehran: University of Tehran Press.
-       Mohaddesi, Javad (2008). Bar Karan-e Sharh-e Chehl Hadis Imam Khomeini (on the Bank of The Description of Forty Hadiths Imam Khomeini). Tehran: Oruj Publishing.
-       Molla Sadra (1987). Tarjome Va Tafsir-e Shavahed Al-Robubiya (Translation and Commentary on Al-Shavhed al-Robubiya). Tehran: Soroush Publishing.
-       Molla Sadra (2005). Tarjome Asfar-e Arbae (Translation of Asfar-e Arbae). Tehran: Mula Publishing.
-       Mortazavi, Khodayar (2007). “Understanding Political Thought”. Iranian Political Science Association, Vol. 3, No. 1: 151-191.
-       Nazerzade Kermani, Farnaz (1997). Osul Va Mabadi-e Falsafe Siasi Farabi (Principles of Farabi's Political Philosophy). Tehran: Al-Zahra University Publishing.
-       Palmer, Richard E. (2010). Hermeneutics: Interpretation Theory in Schleiermacher, Dilthey, Heidegger, and Gadamer. Translated to Persian by M.S.H. Kashani. Tehran: Hermes Publishing.
-       Qutb, Mohammad (1980). Jaheliyat al-qarn al-`Ishrin (Jahiliyya of the Twentieth Century). Tehran: Nashr-e Markaz – Nashr-e Enghelab.
-       Rezaei, Gholamreza (2016) “Humanism, the Epistemic Cause of Modern Ignorance”. National Conference of Islam and Modern Ignorance. Mashhad: Jamia al Mustafa Alamia.
-       Rorty, Richard (2007).Translation Philosophy and Social Hope. Tehran: Ney Publishing.
-       Seydi, Mahmud (2016). “Jaheliat –e Modern Dar Modernite ba Nazar be Mabani Quran” (Modern Ignorance in Modernity Based on the Holy Quran). National Conference of Islam and Modern Ignorance. Mashhad: Jamia al Mustafa Alamia.
-       Sobhani, Jafar (2001). Forogh e Abadiyat (Eternal Brightness, a Complete Analysis of the Life of Prophet Muhammad). Qom: Boostan- e Ketab.
-       Weber, Max (2009). Translation the Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism. Translated to Persian Morteza Saghebfar. Tehran: Jami.