بررسی و تبیین باور به توحید در میان ایرانیان قبل از اسلام (موردپژوهی دین زردشت)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری تاریخ و تمدن اسلامی؛ دانشیار گروه تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر،دانشگاه هنر

چکیده

مطالعه و بررسی ظرفیتهای فکری، فرهنگی ایرانیان که به عنوان مجوس در میان مسلمانان شناخته می‌شوند، علاوه بر فایدۀ علمی، می‌تواند نتایج فقهی و حقوقی نیز داشته باشد. هدف: هدف این پژوهش، بررسی و تبیین و اثبات باور به توحید در میان ایرانیان باستان با استفاده از منابع اسلامی، تاریخی و فقهی بود. روش: روش این پژوهش، مطالعۀ کتابخانه‌ای از طریق اسناد و مدارک مکتوب اسلامی و تحلیل آنهاست. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد در قرآن، روایات، منابع تاریخی و فقهی مسلمانان، ایرانیان زردشتی دارای جایگاه اهل کتاب‌اند. نتیجه‌گیری: بررسی‌ها نشان می‌دهد قبل از ورود اسلام به سرزمین ایران، ایرانیان با دعوت زردشت به خداوند یکتا ایمان آورده بودند و در مکه به انجام آیین مذهبی می‌پرداختند. زردشت، دارای کتاب آسمانی بوده که بخشهایی از آن از بین رفته و به لحاظ انحراف به وجود آمده پس از او، آثار اعتقاد به ثنویت در میان ایرانیان نمودار شد.

کلیدواژه‌ها


-      قرآن کریم.
-      نهج‌البلاغه.
-      انجیل متی(895).
-      ابن اثیر، ع.ب.م.(1385 ق). الکامل فی التاریخ. بیروت: دار صادر.
-      ابن خلدون، ع.ا.ب.م.(1408 ق). تاریخ إبن خلدون. بیروت: دار الفکر.
-      ابن شعبه، ح.ب.ع.(1376). تحف العقول عن آل الرسول(ص). تهران: فرزان روز.
-      ابن عبد ربه، ا.ب.م.(1404 ق). العقد الفرید. بیروت: دارالکتب العلمیه.
-      ابن منظور، م.ب.م.(1408 ق). لسان العرب. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
-      ابن ندیم، م.ب.ا.(1417 ق). الفهرست لإبن الندیم. بیروت: دارالمعرفه، الطبعه الثانیه.
-      اسکالا، اسپنسر دی(1387). نقد تواریخ هرودوت، جنگهای ایران و یونان. تهران: یادآوران.
-      التونجی(1998). معجم المعربات الفارسیه. ترجمه سباعی. بیروت: مکتبه لبنان- ناشرون.
-      الهامی، د.(1352). «اسلام و ایران». درسهایی از مکتب اسلام، ش 12.
-      بروجردی، ح.(1386). جامع أحادیث الشیعه. تهران: [بی‌نا].
-      بلاذری، ا.ب.ی.(1412 ق). فتوح البلدان. بیروت: دار الکتب العلمیه.
-      توفیقی(1379). آشنایی با ادیان بزرگ. تهران: سمت.
-      ثقفى، م.ب.س.ب.ه.(1395). الغارات. تهران: انجمن آثار و مفاخر ملى.
-      جناتی، م.ا.(1374). ادوار فقه و کیفیت بیان آن. تهران: کیهان.
-      حر عاملی، م.ب.ح.(1412 ق). وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
-      خورشیدیان، ا.(1387). پاسخ به پرسشهای دینی زرتشتیان. تهران: فروهر.
-      دورانت، و.(1380). تاریخ تمدن، مشرق گهواره تمدن. ترجمۀ ا. آرام و عسکری پاشایی. تهران: علمی و فرهنگی.
-      دینوری، ا.ب.د.(1373). الأخبار الطوال. قم: الشریف الرضی.
-      زراری، ا.ب.م.(1369). رساله أبی غالب الزراری إلی ابن ابنه فی ذکر آل أعین. قم: مرکز البحوث و التحقیقات الاسلامیه.
-      سخایی، ‌مژگان(1382). «آموزۀ توحید در دین زرتشتی». حکمت سینوی: 152-130.
-      سلیم بن قیس هلالی(1380).«اسرار آل محمد علیهم السلام».هادی، قم.
-      شریف الرضی، م.ب.ح.(1418 م). شرح نهج‌البلاغه. بیروت: دارالرسول الاکرم(ص).
-      شهرستانی، م.ب.ع.(1995 م). الملل و النحل. بیروت: دارالمعرفه.
-      شهید ثانی(1413 ق). مسالک الافهام فی شرح شرائع الاسلام. قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه.
-      طباطبایی، م.ح.(1973 م). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، چ سوم.
-      طبری، م.ب.ج.(1412 ق). جامع البیان فی تفسیر القرآن (تفسیر الطبری). بیروت: دار المعرفه.
-      طریحی، ف.(1375). مجمع البحرین و مطلع النیرین. تهران: مرتضوی.
-      عماره، م.(1430 ق). قاموس المصطلحات الإقتصادیه فی الحضاره الإسلامیه. قاهره: دارالسلام.
-      فرمین، ن.(1391). گاتا‌ها، سرود‌های مینوی زرتشت. فرانسه: فرهنگ ایران.
-      قرشى، ی.ب.آ.(1987 م). کتاب الخراج. بیروت: دارالمعرفه.
-      کلینی، م.ب.ی. و ع.ا. غفاری(1407 ق). الکافی. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
-      مؤمن، م.(1393). تاریخ ادبیات فارسی. قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی.
-      مجلسی، م.ب.(1421). بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
-      مجلسی، م.ب.(1363). مرآه العقول فی شرح أخبار آل الرسول. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
-      محمد‌حسین‌زاده، ‌عبدالرضا(1387). «مجوس و اهل کتاب در منابع و مدارک اسلامی». مطالعات ایرانی، ش 13(7): 190-181.
-      مرتضی زبیدی، م.ب.م.(1414 ق). تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دارالفکر.
-      مسعودی، ع.ب.ح.(1409 ق). مروج الذهب و معادن الجوهر. قم: دارالهجره.
-      مطهری، م.(1372). مجموعه آثار. قم: صدرا.
-      معین، م.(1380). فرهنگ معین. تهران: امیرکبیر.
-      مکارم شیرازی، ن.(1379). الأمثل فی تفسیر کتاب‌الله المنزل. قم: مدرسه الإمام علی بن أبی‌طالب(ع).
-      مکارم شیرازی، ن.(1380). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الاسلامیه.
-       مکارم شیرازی، ن.(1432 ق). أنوار الفقاهه فی أحکام العتره الطاهره(کتاب النکاح). قم: دارالنشر الامام علی بن ابی‌طالب.
-      نویری، ا.ب.ع.(1423 ق). نهایه الأرب فی فنون الأدب. قاهره: دارالکتب و الوثایق القومیه.
-      هرودوت، ه.(1383). ت‍اری‍خ‌ ه‍رودت‌. تهران: دانشگاه تهران.
-        Holly Quran 
-        Nahjolbalagha
-       Amareh  ,  M. (2009) ghamoos almostalahat aleghtesadiah fee…. Al-Qahirah (Cair Altoonji(1998) mojam almoarrabat alfarsi .translated by sabaee, Beirut: maktabol Lebanon pub.
-       o): darol eslm Pub.
-       Balazari ,  A. (1991) fotoholbaladan. Beirut: darolkotob  Pub.
-       Borojerdi , H (2007) jameh ahadith shiah . Tehran : [?] pub.
-       Bible(895)
-       Dinvari ,A. (1994) Akhbarol atval. Ghom  : alsharif alrazi  Pub.
-       Elhami ,  D. (1974) Islam and Iran lessens of Islam magazine  ,N:12.
-       Farmin   ,  N. (2011)  The Gathas: heavenly poems of Zarathustra. France: the culture of Iran.
-        Gharashi   Y. (1978) ketabol kharaj. Beirut: darol marefah Pub.
-           Herodotus   (2004 )History of  Herodotus   . Tehran: Tehran University Pub.
-       Hore ameli ,  M. (1991) vasayelol shia. Beirut: darol ehya   Pub.
-       Ibn asir (1965) alkamel fel tarikh . Beirut: sadr pub.
-       Ibn khaldoon (1987) history of ibn khaldoon . Beirut: alfekr  pub.
-       Ibn shobeh (1997) tohafol oghool an ale rasool . Tehran: farzan rooz pub.
-       Ibn abde rabeh (1983) alaghdol farid. Beirut: darol kotobol elmiah pub.
-       Ibn manzoor (1987) lesanol arab . Beirut: darol ehya  pub.
-       Ibn nadim (1996) alfehrest . Beirut: darol marefah pub
-       Jannati ,M. (1995) different periods of jurisprudence and the qualityof its expression. Tehran: keyhan  pub.
-       Khorshidian ,A. (2008) answers to the religious  questions of Zoroastrians. Tehran: foroohar Pub.
-       Koleini    ,  M. (1986) alkafee, Tehran : darol kotob aleslamiah Pub.
-       Momen    ,  M. (2014) Persian  literature history. ghom : almostafa Pub.
-       Majlesi    ,  M. (2000 ) baharol anvar. Beirut: darol ahya Pub.
-       Majlesi    ,  M. (1984 ) meratol oghool fee. Tehran: darol kotob aleslamiah Pub.
-       Mohammad Hussein zadeh   ,  A. (2007 ) Mazdakian and  followers of the book in Islamic texts  . Islamic studies, N: 13(7): 181-190.
-       Morteza zobeidi    ,  M. (1993 ) tajol aroos men javaherol ghamoos. Beirut: darol fekr Pub.
-       Masoodi   ,  A. (1988 ) Moravejol zahab va ma aden aljohar. Ghom : darol hejrah Pub.
-       Motaharri     ,  M. (1993 ) collection of works. Ghom : sadra Pub.
-       Moeen   ,  M. (2001 ) Farhange  moeen. Tehran: amirkabir Pub.
-       Makareme shirazi  ,  N. (2000 ) almasal fee tafsir ketaballah almanzel. Ghom : imam Ali school  Pub.
-       Makareme shirazi  ,  N. (2001 ) tafsireh nemooneh. Tehran: darol kotob aleslamiah Pub.
-       Makareme shirazi  ,  N. (2011 ) anvarol feghaha fee. Ghom   : darol nashr al imam Ali Pub.
-       Noviri   ,  A. (2003) nahayatol arb fee fonoonel adab, Al-Qahirah (Cairo): darol kotob Pub.
-       Scala, Spencer Day (2008) the critics of   Herodotus histories, Iran and Greece wars. Tehran : yadavaran Pub.
-       Saghafi ,M (2016) algharat. Tehran:  National Association of Monuments and Sites pub.
-           sakhaee ,M. (2003) Unity in Zoroastrian religion  . hekmate sinavi  : 130-152 .
-       salim ben gheys helali  (2001) Asrare ale mohammah( the secrets of mohammad,s family) . Ghom  : hadi Pub.
-       Sharif razi ,  M. (1997) the description of nahjolbalagha. Beirut: darol rasool alakram   Pub.
-       Shahrestani ,  M. (1995) almellal val nehal. Beirut: darol marefah   Pub.
-           Shahid sani (1992) masalekol alafham fee. Ghom : Islamic teachings institute
-       Tabatabaee  ,  M. (1973) almizan. Beirut: alalami almatbooat institute.
-       Tabari   ,  M. (1991) jameolbayan fee. Beirut: darol marefah Pub.
-       Tarihi  ,  F. (1996) majmaol bahrein va matlaol nayereyn. Tehran: mortazavi Pub.
-       Tofighi (2000) an introduction to great religions. Tehran : samt  pub.
-       Will Durant, V. (2001) the history of civilization. Translated by A. Aram and askari , Tehran: elmi va farhangi Pub.
-       Zarari  ,A. (1990) resale abighaleb alzarari. Ghom  : markaze alboohoos va tahghighat  Pub.