تبیین دیدگاه تمثیلی علامه طباطبایی پیرامون ابلیس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای فلسفه و کلام. عضو هیئت علمی و دانشیار گروه فلسفه دانشگاه پیام نور

2 دانشجوی دکتری رشته فلسفه و کلام اسلامی، عضو هیئت علمی(مربی) دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکز.

3 دکترای فلسفه. عضو هیئت علمی و دانشیار گروه فلسفه دانشگاه پیام نور.

4 دکترای فلسفه حکمت متعالیه. عضو هیئت علمی و استادیار گروه فلسفه دانشگاه پیام نور و رئیس دانشگاه پیام نور استان قزوین.

چکیده

هدف: این پژوهش با هدف تبیین نگاه تمثیلی علامه طباطبایی پیرامون داستان ابلیس صورت گرفته است. روش: تحقیق حاضر به روش تحلیل عقلی و نقلی مموضوع پژوهش را بررسی کرده است. یافته‌ها: علامه با پذیرش وجود تمثیل در زبان قرآن، فهم حقایق موجود در بعضی آیات را منوط به بیان تمثیلی دانسته و با سه دلیل «سیاق متن قرآن، دلیل عقلی و دلیل روایی»، تمثیلی بودن داستان ابلیس را اثبات کرده‌اند. از نظر ایشان، اگرچه داستانهای قرآنی تمثیلی است، ولی ناظر به واقع و حق است. از این رو، در مقابل نظریة تأویلی پیرامون ابلیس، واقعی بودن داستان به نحو تمثیلی و ابلیس عینی را نتیجه گرفته‌اند. نتیجه‌گیری: می‌توان واقعی بودن تمرّد ابلیس و درک نسبت آن با امر خداوند را از تصور نسبت بین مولی و عبد نافرمان تبیین کرد. بنابر این، آدم تمثیل و نمادى از همة انسانها و ابلیس تمثیلِ وسوسه‌هاى شیاطین است.

کلیدواژه‌ها


-      قرآن کریم.
-      ابن عربی، محی‌الدین محمد(١۴٢٢ ق). تفسیر ابن عربی. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
-      اقبال لاهوری، محمد(۱۳۸۰). احیای فکر دینی در اسلام. ترجمة احمد آرام. تهران: سهامی انتشار.
-      التهامی، نقره(1974 م). سیکولوجیه القصه فی القرآن. تونس: الشرکه التونسیه للتوزیع.
-      جوادی آملی، عبداالله(١٣٨٠). تفسیر تسنیم. قم: اسراء، چ دوم.
-      حکمت، علی‌اصغر(۱۳۸۷). امثال قرآن. آبادان: پرسش.
-      خلف‌الله، محمد احمد(١٩٩٩ م). الفن القصصی فی القرآن الکریم. بیروت- قاهره: سینا للنشر.
-      رازی، فخرالدین محمد بن عمر(١۴٢٠ ق). مفاتیح الغیب. بیروت: دار احیاء التراث العربی، چ دوم.
-      رشید رضا، محمد(1412 ق). تفسیر القرآن الحکیم (المنار). بیروت: دارالفکر.
-      رضایی اصفهانی، محمدعلی(۱۳۸۹). «قرآن و زبان نمادین». آموزه‌های قرآنی(مشهد، دانشگاه علوم رضوی)، ش 12.
-      زحیلی، وهبه بن مصطفی(1418 ق). التفسیر المنیر فی العقیده و الشریعه و المنهج. بیروت: دارالفکر المعاصر.
-      زمخشری، محمود(1407 ق). الکشّاف عن حقایق غوامض التنزیل. بیروت: دارالکتب العربی.
-      سعادت‌نیا، رضا(1393). هستی و چیستی ابلیس. تهران: دانشکده علوم و فنون قرآن.
-      شرف‌الدین، سید عبدالحسین(بی‌تا). فلسفه المیثاق و الولایه. نرم‌افزار مکتبه الشامله، مجموعه نور.
-      شیری، قهرمان(۱۳۸۹). «تمثیل و تصویری نو از کارکردها و انواع آن». کاوشنامه، ش 20.
-      طباطبایى، محمدحسین(1390 ق‏). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: ‏مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
-      طباطبایى، محمدحسین(1374). ترجمه تفسیر المیزان. قم: جامعة مدرسین حوزة علمیه، دفتر انتشارات اسلامى.
-      طبری؛ ابوجعفر بن جریر(141۲ ق). جامع البیان فی تفسیرالقرآن. بیروت: دارالمعرفه.
-      قائمی‌نیا، علیرضا(1396). «معنا و شناخت در قرآن با نگاهی به تفسیر تسنیم». معارج، ش ۲.
-      مصطفوی، سید حسن(١٣۶٠). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
-      مطهری، مرتضی(1372). علل گرایش به مادیگری. تهران: صدرا.
-      معرفت، محمدهادی(١٣٨۵). التمهید فی علوم القرآن. قم: تمهید، چ دوم.
-      معرفت، محمدهادی(١٣٨٧). تفسیر و مفسّران. قم: تمهید، چ چهارم.
-      مغنیه، محمدجواد(1990 م). التفسیر الکاشف. بیروت: دارالعلم للملایین، الطبعه الرابعه.
-      مکارم شیرازی، ناصر(۱۳۶۳). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه، چ هشتم.
-      ملاصدرا، صدرالدین محمد شیرازی(1363). مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسه مطالعات فرهنگی.
-       Al-Tahami, Noghreh (1974). The Psychology of Story in the Qur'an. Tunisia: Tunisian Partnership for Distribution.
-       Ghaeminia, Alireza (2017). "Meaning and Cognition in the Qur'an with a Look at Tasnim's Interpretation". Ma'arij, No. 2.
-       Hekmat, Ali Asghar (2008). Proverbs of the Quran. Abadan: Question Publishing.
-       Ibn Arabi, Mohi-ud-Din Muhammad (1422 AH). Tafsir Ibn Arabi. Beirut: Dar Al-Ahya Al-Tarath Al-Arabi.
-       Iqbal Lahori, Mohammad (2001). Fekrini Revival in Islam. Translated by Ahmad Aram. Tehran: Publishing Company.
-       Javadi Amoli, Abdullah (2001). Tafsir Tasnim. Qom: Esraa Publications, Second Edition.
-       Khalafullah, Muhammad Ahmad (1999). The Art of Story in the Holy Quran. Beirut – Cairo: Sina for Publishing.
-       Makarem Shirazi, Nasser (1984). Tafsir Nomoneh. Tehran: Islamic Library, Eighth Edition.
-       Marefat, Mohammad Hadi (2006). Al-Tamheed Fi Uloom Al-Quran. Second Edition. Qom: Tamhid.
-       Marefat, Mohammad Hadi (2008). Tafsir and Mofsaran. Fourth Edition. Qom: Tamhid.
-       Motahhari, Morteza (1993). Causes of Tendency to Materialism. Tehran: Sadra Publications.
-       Mughniyeh, Mohammad Javad (1990). Al-Tafsir Al-Kashif. Beirut: Dar Al-Alam for Millions, Quarterly Press.
-       Mulla Sadra, Sadr al-Din Mohammad Shirazi (1984). Mafatih al-Ghayb. Tehran: Institute of Cultural Studies.
-       Mustafavi, Seyyed Hassan (1981). Research on the Words of the Holy Quran. Tehran: Book Translation and Publishing Company.
-       Rashid Reza, Mohammad (1412 AH). Tafsir al-Quran al-Hakim (Al-Manar). Beirut: Dar al-Fikr.
-       Razi, Fakhruddin Muhammad ibn Umar (1420 AH). Mafatih al-Ghayb. Second Edition. Beirut: Dar Al-Ahya Al-Tarath Al-Arabi.
-       Rezaei-i Esfahani, Mohammad Ali (2010). "Quran and Symbolic Language". Journal of Quranic Teachings (Mashhad: Razavi University of Sciences), No. 12.
-       Saadatnia, Reza (2014). The Existence and What is the Devil. Tehran: Faculty of Quranic Sciences and Arts.
-       Sharaf al-Din, Sayyid Abdul Hussein (BiTa). Philosophy of the Covenant and the State. Al-Shamla School Software, Noor Collection.
-        Shiri, Ghahraman (2010). "Allegorical and Visual Illustrations of Functions and Its Types". Kavsnameh Scientific Research Quarterly, No. 20.
-       Tabari; Abu Ja'far ibn Jarir (1412). Jame 'al-Bayyan fi Tafsir al-Quran. Beirut: Dar al-Ma'rifah.
-        Tabatabai, Mohammad Hussein (1390 AH). Al-Mizan in the Interpretation of the Qur'an. Beirut: Scientific Foundation for Lebanese Press.
-       Tabatabai, Mohammad Hussein (1995). Translation of Tafsir al-Mizan. Qom: Seminary Teachers Association, Islamic Publications Office.
-       Zahili, Wahaba Ibn Mustafa (1418 AH). Al-Tafsir Al-Munirfi Al-Aqeedah, Sharia and Methodology. Beirut: Dar al-Fikr al-Maasir.
-       Zamakhshari, Mahmoud (1407 AH). Al-Kashaf an Haqaiq Ghavamd Al-Tanzil. Beirut: Dar Al-Kitab Al-Arabi.